Wanneer is de puberteit bij jongens gestart?
Bij een testikelvolume van >4 ml
Wat zijn de kenmerken van centrale puberteit?
- Puberteit start in de hersenen
- Tijdstip van start is familiair
- Vele genen spelen een rol in de start
- Het is nog niet bekend hoe het exact werkt
- Leidt uiteindelijk tot pulsatie afgifte van GnRH
- Leidt tot afgifte van LH en FSH (Sertoli cel) uit hypofyse
- Leidt tot groei van testes en afgifte van testosteron (Beharing en lengtegroei) (Leydigcel)
Wat is de tanner stadia bij jongens?
Tanner stadia loopt van 1 (Prepubertair) tot 5 (Volwassen) en heeft verschillende onderdelen:
- Genitaal (G)
- Puberbeharing (P, loopt ook van 1-5)
- Okselbeharing (A, loopt van 1-3)
Wat is de gemiddelde leeftijd dat puberteit start bij jongens en wanneer is het te vroeg en wanneer is het te laat?
Gemiddeld 11.5 jaar
- 9 jaar is te vroeg: Pubertas precox, testesvolume >4
- 14 jaar is te laat: Pubertas tarda, testesvolume <4
Is er centrale puberteit als er geen testesgroei is, maar wel beharing?
Nee
Grootte van testes komt in begin puberteit niet altijd overeen met de mate van de beharing. Testosteron productie en gevoeligheid van haarfollikels voor testosteron speelt hierbij een rol
Als er wel beharing is, maar geen of nauwelijks testesgroei is er geen centrale puberteit. Dan kan er worden gedacht dat het testosteron/androgene komen dan of ‘autonoom’ uit de testes (Bijvoorbeeld door een tumor) of uit de bijnieren
Wat zijn de psychologische aspecten van de puberteit?
Neurologische ontwikkeling: Ontwikkeling frontale hersenschors
- Rijping hogere cognitieve functies (Focussen, plannen, organiseren, overzicht, consequenties, (ir)relevant, reguleren gedrag en emoties
- Evalueren eigen gedrag en emoties
- Bewust worden van zichzelf en eigen persoonlijkheid
- Peergroep is belangrijker -> Losmaken van de ouders
Maatschappij stelt andere eisen en verwachtingen aan jongeren:
- Zelfstandiger, verantwoordelijkheden krijgen en nemen
Lichamelijke veranderingen - Psychoseksuele veranderingen:
- Seksuele arousal, erotiek, exploreren eigen seksualiteit
- Romantische relaties aangaan
- Sekse/gender krijgt andere betekenis
Wat betekent late puberteit voor een jongere?
Late puberteit valt op:
- Er anders uitzien: Kleiner, kinderlijker
- Jongeren die kleiner zijn of er kinderlijker uitzien worden voor jonger ingeschat dan dat zij zijn (Ouders, vreemden) -> Eisen verwachtingen
- Uitzonderingspositie - Kwetsbaarder
-> Niet voor ‘vol’ worden aangezien -> Buitengesloten worden
-> Minder goed mee kunnen met sport
-> Eigen psychoseksuele en sociaal emotionele ontwikkeling sluit niet goed aan bij leeftijdsgenoten
-> In gezien lastig als jongere broertje of zusje opeens verder is in lichamelijke ontwikkeling -> Verhoudingen veranderingen
Wanneer start de puberteit bij een meisje?
Tannerstadium M2 (Borstontwikkeling). Dus gaat niet om de ovariumgrootte
Wat is Tannerstadia bij vrouwen?
M: Mammae ontwikkeling van 1 (Prepubertal) tot 5 (Volwassen)
- Oestradiol uit ovarium
P: Puberbeharing van 1-5
- Androgenen uit ovarium en bijnier
A: Okselbeharing 1-3
Grootte van borsten komen niet perse overeen met Tanner stadium. Palperen om te weten of het vet is of het gestimuleerd borstklierweefsel is
Wat is de gemiddelde leeftijd dat puberteit start bij meisjes en wanneer is het te vroeg en wanneer is het te laat?
Gemiddeld 10.5 jaar
- Te vroeg is 8
- Te laat is 13
Wat zijn de oorzaken van centrale pubertas praecox?
Pathologie in cerebro:
- Congenitaal: Hydrocephalus, arachnoidale cyste
- Verworven: Tumoren, hydrocephalus, infectie (abces, meningitis), trauma, radiotherapie
- Syndromen: Neurofibromatose
Secundair aan blootstelling geslachtshormonen
Idiopathisch
- Familiair
- Sporadisch
Kan worden getest door de LHRH (GnRH test) -> Bij centrale puberteit leidt toediening tot hoge LH en FSH stijging, bij perifere niet.
Wat is de behandeling van centrale pubertas praecox en waarom zou het worden behandeld?
Redenen:
- Eindlengte preservatie (Met name bij start <6 jaar)
- Emotioneel-sociaal
Praktisch: IM/sc-injecties elke 4-12 weken
- Decapaptyl, Lucrin, Pamoreline
Wat betekent vroege puberteit voor een kind?
Puberteit valt op:
- Er anders uitzien -> Langer, groter, borstontwikkeling/lage stem
- Uitzonderingspositie, kwetsbaarder
-> Grotere kans om gepest te worden
-> Groter dan leeftijdsgenoten, ouder worden ingeschat, eisen en verwachtingen (Ouders, vreemden)
-> Psychoseksuele ontwikkeling niet passend bij leeftijd
-> Meisjes: Kwetsbaar om seksuele ervaringen op te doen niet passend bij psychologische ontwikkeling (Seksueel misbruik)
-> In gezien lastig als jongere broertje of zusje opeens verder in de lichamelijke ontwikkeling -> Verhouding veranderen
-> Psychiatrische co-morbiditeiten -> Eetstoornissen, devaluatie lichaam en persoon, sociale angst, depressie
Wat is de gemiddelde leeftijd van menarche?
13 jaar en 1 maand
Hoe wordt de puberteit anamnese bij vrouwen gedaan?
- Puberteit ouders
- Gedragsproblemen, psychosociaal functioneren (Klinefelter syndroom -> 47XXY)
- Bestraling of chemotherapie in de voorgeschiedenis?
- Orchidoprexie
Stel het blijkt dat er een probleem zit in de puberteit door te weinig oestrogeen -> Wel behandelen, oestrogeen heeft geen nadelen, wel voordelen
Wat zijn de redenen waarom de hypofyse uitvalt?
- Voedingspatroon/afvallen
- Overmatig sporten/topsport
- Symptomen van chronische ziekte, onder andere coeliakie, schildklierlijden
- Medicatiegebruik (Ritalin?)
- Uitval hypofyse/hypothalamus (Ruiken -> Congenitaal Kallman syndroom) (Visus, hoofdpijn -> Verworven of tumor)
Wat is de definitie van een pubertas praecox?
(Centrale) pubertas praecox:
- M2 stadium voor de leeftijd van 8 jaar bij meisjes
- Testis >4 ml voor de leeftijd van 9 jaar bij jongens
Bij een centrale pubertas precox -> LH en FSH verhoogd voor de leeftijd
Wat is premature pubarche?
Pubes beharing, te vroeg -> Premature pubarche;
- P2 stadium voor de leeftijd van 8 jaar bij meisjes
- P2 stadium voor de leeftijd van 9 jaar bij jongens
Wat zijn de oorzaken van premature pubarche?
Laag FSH en LH:
- Premature adrenarche (Bijnieren maken te vroeg testosteron)
- Verhoogde androgeenproductie bij jongens uit:
-> Bijnier: Late onset androgenitaal syndroom of tumor
-> Testis: Tumor of andere vorm autonome productie
- Verhoogde androgeenproductie bij meisjes uit:
-> Bijnier: Late onset androgenitaal syndroom of tumor
-> Ovarium: Tumor
- Testosterongel van familielid
Wat zijn de kenmerken van premature adrenarche?
Pubarche: Pubis/okselbeharing, volwassen transpiratiegeur, soms acne
- Vroegtijdige ‘Puberteit van de bijnieren’: Androgeenproductie in zona reticularis
- Voor 8e jaar bij meisjes, voor 9e jaar bij jongens 10:1
Maar:
- Geen groeiversnelling
- Geen significant voorlopende botleeftijd
Wat zijn de oorzaken van te vroege borstontwikkeling?
Centrale pubertas precox:
- LH en FSH verhoogd voor leeftijd- puberteit
Verhoogde oestrogeen productie bij meisjes:
- Persisterende follikel ovarium
- Tumor ovarium
- Autonome productie bij bijvoorbeeld McCune Albright Syndroom
Orale anticonceptie van familielid
Premature thelarche
Wat zijn de kenmerken van premature thelarche?
- Geïsoleerde borstontwikkeling
- Normale groei
- Normale botrijping
- Normale eindlengte
- Geen beharing
Bij zuigeling/peuter/kleuter: Nog aanwezige FSH activiteit. GnRH systeem nog niet volledig in rust. Stimulatie van een ovariumfollikel, meestal voorbijgaand
Bij leeftijd 5-8 jaar: Vroege activatie gonadale as, zeer langzame progressie borstontwikkeling
Wat is pubertas tarda?
Jongens: Testes <4 ml bij leeftijd 14 jaar of ouder
Meisjes: M1 bij leeftijd 13 en ouder
Laag LH en FSH:
- Familiair laat
- Centrale uitval: Congenitaal/verworven
Veel te hoog LH en met name FSH:
- Gonadale insufficiëntie
Welke diagnostiek kan gedaan worden bij een pubertas tarda?
1) Handfoto (Skeletleeftijd ligt achter bij late rijping, ligt voor bij te vroege puberteit)
2) Basaal/random LH, FSH met name als het verhoogd is
3) Oestradiol/testosteron (Is ook aan de buitenkant te zien)
4) LHRH (GnRH) test om te zien of LH en FSH al centraal geactiveerd is (Alleen zinvol bij vroege puberteit)
-
8.1 Gevolgen van vroeggeboorte voor het kind en neonatale sterfte15
-
8.2 Intra-uteriene infectie en de gevolgen voor het kind29
-
8.3 Perinatale pathologie en obductie kind24
-
8.4 Pediatrische klinische farmacologie29
-
8.5 Normale en abnormale lengtegroei29
-
8.6 Kindergeneeskunde: Wat maakt het verschil5
-
8.7 Borstvoeding21
-
8.8 Zwangerschap en kraamperiode12
-
9.1 Het ontstaan van aangeboren afwijkingen30
-
9.2 Combinaties van aangeboren afwijkingen20
-
9.3 Afwijkingen aan hoofd en hals en romp34
-
9.4 PD Een patiënt met Schisis24
-
9.5 PD Een kind met een hartafwijking9
-
9.6 Radiologie in de kindergeneeskunde12
-
10.1 Metabole ziekten43
-
10.2 Multidisciplinaire benadering van congenitale afwijkingen12
-
10.3 PD Een patiënt met aangeboren afwijkingen2
-
10.4 PD Obesitas9
-
10.5 Tumoren van de kinderleeftijd15
-
10.6 Vasculaire huidafwijkingen30
-
11.1 Congenitale afwijkingen van het centraal zenuwstelsel33
-
11.2 Afwijkingen ledematen21
-
11.4 Mentale retardatie25
-
11.5 PD Een kind met Downsyndroom21
-
11.6 De gezondheidszorg voor mensen met een verstandelijke handicap13
-
11.7 Inleiding op psychiatrische beelden bij jonge kinderen13
-
12.1 Geslachtsontwikkelingsstoornis26
-
12.2 Congenitale afwijkingen van de tractus urogenitalis46
-
12.3 Neurogene blaasdisfuncties27
-
12.4 Puberteit29
-
12.5 Complexe overerving in de praktijk14
