Volkspsychologie
Geen wetenschappelijk, maar “gezond verstand”, intuitive alledaagse theorie over het mentale die we gebruiken om het gedrag van andere te voorspellen
Vb; het is vrij makkelijk te zien wanneer iemand aandachtig is of niet.
William James - “Everyone knows what attention is”
Is dat zo?
Vergissen we ons niet als we denken aan wat aandacht is?
Aandacht
Aandacht is niet altijd actief, maar kan ook passief werken het is dynamisch.
Bovendien werkt het constratief; het bewerkstelligt een verandering in qualia, en/of de inhoud.
Twee intuitieve metaforen, om de opvatting van aandacht en de wijze waarop aandacht voor ons voelt op te lichten
1) het schijnwerper-metafoor
- aandacht voor waar de schijnwerper op staat.
2) de highlight-metafoor
- focus op kwalitatieve verandering, bijvoorbeeld oplichten bij aanklikken aandacht daar naartoe.
Het volksidee van aandacht op basis van fenomenologie
- aandacht structureert onze ervaring of ons bewustzijn (selectie/uitsluiting van inhoud)
- aandacht verandert de kwaliteit van onze ervaring (helderheid, scherpte, detail)
- aandacht is dynamisch; actief - richten aandacht, passief - aandacht wordt getrokken.
Aandacht is verbonden met andere mentale toestanden en capaciteiten
- perceptie; aandacht selecteert input
- acties; wij sturen aandacht, aandacht stuurt actie
- bewustzijn; aandacht als verklaring dat info bewust wordt
- geheugen; aandacht maakt informatie beschikbaar van andere taken
Twee mogelijke problemen van volksidee en fenomenologie
Discrepanties tussen hoe aandacht voelt/overkomt en wat het is.
1) onbewuste of pre-bewuste aandachtsfenomenen
- veranderingsblindheid
- onoplettendheid blindheid
Aandacht werkt op manieren waarvan we ons niet bewust zijn.
2) een volksidee- twee neurale mechanisme
- actief; je richt je aandacht (top down)
- passief; je aandacht wordt getrokken (bottom up)
Vrijwillige en onvrijwillige aandacht worden door verschillende breinsystemen en netwerken ondersteund
Verschillende vormen van aandacht
- globale vs focale aandacht
- aan/uit vs gradatie aandacht
- vrijwillige vs onvrijwillige aandacht
- externe (object) vs interne (gedachte)
Moeilijk om aandacht te definieren en niet te vergeten welke vormen.
Samenvatting problemen van aandacht in het volksidee
1) bewuste of pre-bewuste aandachtsfenomenen
2) een volksidee - twee neurale mechanisme
3) vele vormen van “aandacht”
Aandachtstheorieen
Een neuraal mechanisme identificeren;
- reductionistische aanpak van aandacht
Unificerende aandachtstheorie;
- niet-reductionistische aanpak van aandacht
Eliminativisme (aandacht)
‘Aandacht’ als zodanig bestaat niet, aandacht verwijst niet naar een fenomeen aangetoond op wetenschappelijk niveau.
Wat als we het volksidee van aandacht elimineren en aparte theorieen ontwikkelen voor elke rol/functie die we onder de noemer “aandacht ” verzamelen
- deze theorieen kunnen dan waarschijnlijk niet verklaren waarom deze rollen/functies voor ons gelijkwaardig aanvoelen op persoonlijk niveau
- hoe bewustzijn te bestuderen zonder aandacht?
Reductionistische aandachtstheorieen
Reductionisme ten opzichte van aandacht;
- aandacht identificeren met iets fundamentelers (wat daar niet onder valt = geen aandacht)
A) aandacht als competitive bias-mechanisme
B) aandacht als zender van info naar het werk geheugen
Aandacht als competitieve bias-mechanisme (Desimone & Duncan)
- aandacht op informatie, omgeving niet opmerken
- op elke moment is er een neurale competitie; verschillende processen en informatie concurreren voor controle en middelen in het brein
Wie wint de competitie?
Aandacht is het mechanisme dat over deze competitie besluit, de winnaar krijgt aandacht. (Aandacht is bevooroordeeld door; huidige doelen, emoties etc.)
Aandacht als zender van informatie naar het werkgeheugen (Prinsz)
Aandacht is fundamenteel verantwoordelijk voor het uitzenden van informatie naar het werkgeheugen.
Verschillende niveaus van verwerking van informatie
- op laagste niveau; causaal effect op ons, maar geen fenomenaal bewustzijn
- aandacht besluit of iets naar een hoger niveau gaat -> zending werkgeheugen
Breinproces buiten het zenden is geen aandacht.
Niet reductionisme ten opzichte van aandacht
De fenomenologie en het volksidee, alsook verschillende vormen van aandacht serieus nemen.
Aandacht is niet zomaar een neuraal mechanisme, we moeten de wetenschap serieus nemen, maar we moeten ook erkennen welke rol aandacht speelt in ons leven, op persoonlijk niveau
Aandacht als structurerend mechanisme (Watzl)
- verschillende processen, aandacht structureert en organiseert onze bewuste ervaring.
- aandacht brengt objecten naar de voorgrond
- aandacht is een verscherping van focus
Aandacht is niet noodzakelijk voor bewustzijn;
- zonder bewustzijn is aandacht ongestructureerd, onscherp en op de achtergrond maar wel aanwezig.
Aandacht als soort bewustzijn - toegangsbewustzijn (Ned Block)
- Rapporteerbaar (binnen rationele controle van spraak)
- Het beschikbaar is als handelen (rationele sturing)
- Het beschikbaar is voor gebruik in redeneerprocessen
Declan Smithies
Aandacht = rationeel toegangsbewustzijn
- de rol van aandacht is het selecteren en toegankelijk maken van informatie voor het plannen van acties, voor het maken van beslissingen en van doelgericht handelen.
Aandacht is een soort bewustzijn (Declan Smithies)
- er is geen aandacht zonder bewustzijn
- er is geen bewustzijn zonder aandacht
