H12.6

Question 1

Osteoporose definitie

Locatie breuken

Answer 1

Afwijking van het gehele skelet gekenmerkt door een verlaging van de botmassa en een verlies in de onderlinge samenhang van botbalkjes, resulterend in een verhoogde kans op een fractuur

Breuken kunnen overal optreden, maar met name in de wervel, heup en pols

Question 2

Epidemiologie

Answer 2

• 800.000 mensen hebben osteoporose
• Vrouw:man is 80:20
• 20% gediagnosticeerd
• Hiervan wordt 20% adequaat behandeld
• 1/3 niet bewust
• Je komt er pas achter nadat er een fractuur heeft plaatsgevonden
• Mannen breken bijna nooit pols
• Heupfracturen pas vanaf 70 jaar
• Mannen krijgen gemiddeld 10-15 jaar later eenzelfde fractuur als vrouw
• Aantal heupfracturen neemt exponentieel toe met leeftijd

Question 3

Klinische gevolgen wervelfractuur

Answer 3

• Acute en chronische pijn
• Kyphose
• Lengteverlies
• Afname beweeglijkheid bij 50% van de mensen
• Uitpuilen buik, reflux en andere gerelateerde klachten
• Kortademigheid
• Depressie
• Verlies onafhankelijkheid bij 33% van mensen

Question 4

Klinische gevolgen heupfractuur

Answer 4

• 80% verminderde uitvoering 1 dagelijkste activiteit
• 40% niet meer zelf lopen
• 30% permanent invalide
• 20% overlijdt binnen 1 jaar

Question 5

Ziektelast

Answer 5

38.000 QALY/jaar

Lager dan longkanker of beroerte, maar zelfde categorie als borstkanker of verkeersongevallen

Question 6

Risicofactoren osteoporotische fractuur

Answer 6

• Leeftijd
• Geslacht (vrouw>man)
• BMD: hoe lager, hoe groter kans
• Prevalente fractuur
• Gewicht/lengte
• Positieve FA
• Gewicht/lengte
• Corticosteroïdgebruik
• Immobiliteit
• Vallen

Question 7

Leeftijd x risicofactor

Answer 7

• Na menopauze sterke daling BMD
• BMD 0.6 bij 60 jaar is veel minder fracturen dan eenzelfde BMD bij 80 jaar
• Hogere leeftijd, vermindering kwaliteit bot door verhoging botombouw activiteit, verminderde onderlinge samenhang botbalkjes, veranderde samenstelling botmatrix
• Andere factoren die samengaan met ouder worden zoals vallen en vertraagde reflexen

Question 8

Wat beïnvloedt kan op osteoporose nog meer

Answer 8

• Lichamelijke activiteit
• Hyper(para)thyreoïdie
• Vroege menopauze
• Hypogonadisme
• Medicatie (benzo’s en anti-epileptica)
• Roken
• Alcohol
• Koffie
• Calcium
• M. Kahler
• Mastocytose
• Vitamine D

Question 9

RANKL postmenopauzaal

Answer 9

• Osteoblasten maken RANKL aan
• RANKL activeert osteoclasten als het aan RANK bindt
• RANKL kan worden weggevangen door OPG
• RANKL kan niet meer aan RANK op osteoclasten binden
• Osteoclasten niet geactiveerd
• Minder oestrogeen zorgt voor toename RANKL

Question 10

Uitleg RANKL postmenopauzaal met oestrogeen

Answer 10

Voor menopauze zorgt oestrogeen voor onderdrukking RANKL secretie van osteoblast

Question 11

Waarom is botombouw belangrijk

Answer 11

Om microfracturen te herstellen en voor het aanpassen van bot als de belasting anders wordt

Question 12

Werking osteoclasten en osteoblasten bij osteoporose

Answer 12

• Trabeculae worden geperforeerd, omdat osteoclasten actief zijn
• Osteoclasten maken veel diepere gaten
• Meer BMU’s
• Ontstane gaten worden niet goed genoeg opgevuld door osteoblasten
• Osteoblasten zijn minder actief

Question 13

Waarom hebben mannen een lagere fractuurincidentie dan vrouwen?

Answer 13

• Lever minder lang
• Hoger piekbotmassa
• Ander patroon van leeftijds-gerelateerde botverlies (minder verlies botbalkjes en geen menopauze)

Question 14

Hoe wordt piekbotmassa bepaald?

Answer 14

• Genetische factoren
• Leefstijlfactoren

Question 15

Osteoporose bij mannen vaker door secundaire factoren

Answer 15

• Overmatig alcoholgebruik
• Gebruik corticosteroïden
• Testosteron deficiëntie

Grotere kans op heupfractuur dan prostaatkanker

Kans op overlijden in eerste jaar na heupfractuur is voor mannen groter dan voor vrouwen

Mannen met een polsfractuur hebben een groter risico op een nieuwe fractuur dan vrouwen

Question 16

SHBG

Answer 16

• Seks hormoon bindend globuline
• Bindingseiwit voor testosteron
• Concentratie in bloed neemt toe met leeftijd, maar concentratie testosteron neemt af
• Minder vrij testosteron
• Testosteron is belangrijk voor spierontwikkeling en voorloper oestrogenen

Question 17

Afname BMD geassocieerd met toegenomen fractuurrisico

Answer 17

Toch BMD niet heel sensitief, want veel mensen zonder osteoporose lopen fractuur op

Question 18

Kansen

Answer 18

• Op nieuwe na 1 jaar is hoogst, want immobiliteit
• Na wervelfractuur is kans op nieuwe wervelfractuur 4x verhoogd
• Kans op heupfractuur 2x verhoogd

Question 19

Corticosteroïden

Answer 19

• Secundaire oorzaak osteoporose bij mannen
• Remmen botaanmaak door versterkte apoptose van osteoblasten en osteocyten
• Negatief effect op calciumbalans en spierkracht
• Na starten snel verlies BMD, herstelt deels na staking

Question 20

Waar is effect van corticosteroïden van afhankelijk

Answer 20

• Dosis
• Cumulatieve dosis
• Duur therapie
• Onderliggende ziekteactiviteit
• Genetische factoren
• Cofactoren

Question 21

Wie gebruikt meest glucocorticosteroïden

Answer 21

• Astma
• COPD
• Huidaandoeningen
• Reumatische aandoeningen
• Orgaantransplantaties

Question 22

Werking glucocorticoïden

Answer 22

• Remmen hypofysaire gonadotropinen secretie (LH, FSH, ACTH)
• Verminderen testosteronproductie
• Negatief effect op ovaria
• Remmen actief transport van clacium in darm
• Renale terugresorptie van calcium neemt af, hypercalciurie
• PTH concentratie verhoogd of normaal
• GC’s neemt hoeveelheid spieren af waardoor druk op skelet wordt verlaagd

Minder botvorming en meer botresorptie met botverlies

Question 23

Wanneer DEXA scan? 3

Answer 23

Klinisch vermoeden van wervelfractuur bij iemand boven 50 jaar: Röntgenfoto gevolgd door dexa scan

Recente niet-wervelfractuur inclusief heupfractuur boven 50 jaar

Bij ziekte/medicatie met mogelijk botverlies

Question 24

T-score x gevolg

Answer 24

• <-2.5: aanvullende röntgenfoto van wervels en besluit om te behandelen
• Tussen -1 en -2.5 boven 60 jaar: wervelonderzoek en behandeling als fractuur zichtbaar is en extra risicofactoren bekijken als er geen fractuur zichtbaar is

Hoog risico: behandeling of follow up met leefstijladviezen

Laag risico: leefstijladviezen

Question 25

FRAX

Answer 25

Risicofactoren bepalen Geeft kans weer dat patiënt komende 10 jaar wat gaat breken Model corrigeert niet voor aanwezigheid wervelfracturen, dosis en duur steroïd gebruik en eventueel valincidenten