Samestelling van die openbare sektor
- Sentrale regering - kabinet (President en ministers) fokus op nasionale sake bv. verdediging, buitelandse sake, finansies, ens.
- Provinsiale regering - 9 provinsies fokus op bv. onderwys en gesondheid.
- Plaaslike regering - munisipaliteite fokus op verkeer, vullisverwydering, water en elektrisiteit, ens.
- Openbare korporasies - lewer openbare goedere en dienste bv. Eskom, Rand Water,
SAL, Transnet, ens. (Semi-staatsorganisasies of SOE - State OwnedEnterprises)
Staat se makro-ekonomiese doelwitte in Suid-Afrika
- Prysstabiliteit - lae inflasiekoers tussen 3 tot 6%.
- Ewewig of surplus op die betalingsbalans. Invluei > uit vloes
- Ekonomiese groei, verkieslik om en by 6% oor lang typerk.
- Lae werkloosheidskoers - volle indiensname is ekonoom se droom!
- Meer gelyke verdeling van inkomste - Gini koëffisient verbeter.
- Stabile wisselkoers - verander min.
Die Begroting
n’ Begroting is n’ dokument wat die verwagte inkomste en beraamde uitgawes van die staat uiteensit
Fiskale beleid
- Dit is enige poging van die regering om die ekonomie d.m.v. veranderinge in besteding en belastings te beinvloed, ten einde spesifieke doelwitte te bereik.
- “Die sakesiklus het ‘n direkte uitwerking op fiskale beleid.”
- Die instrumente van fiskale beleid is dus staatsbesteding (G) en belastings (T).
- Die Begroting gee die riglyne van fiskale beleid en kan ‘n tekort of ‘n surplus wees.
- Fiskale beleid kan uitbreidend of beperkend wees.
Twee tipes Belasting
- Belastings op goedere en dienste (indirekte belasting) - bv. BTW, invoerbelasting en aksynsbelastings (sondebelasting).
- Belastings op inkomste en rykdom (direkte belasting) - bv. persoonlike inkomstebelasting, boedelbelasting en kapitaalwinsbelasting bv. verkoop vakansie
huis.
3 tipes Belastingstrukture
a. Progressiewe
* Hoe meer ‘n persoon verdien, hoe hoër is die betaalbare belasting.
* Dus is die belastinglas hoër vir hoë-inkomste groepe.
* Word dikwels aangehaal as ‘n metode om ekonomiese ongelykhede te verminder.
* Die meeste lande gebruik hierdie stelsel.
b. Proporsionele
* ‘n Vaste belastingkoers is betaalbaar.
* Die belasting is van toepassing op alle inkomstevlakke.
* Bv. maatskappy belasting in Suid-Afrika.
c. Regressiewe
* Die effektiewe belastingkoers vermeerder soos belasbare inkomste verminder.
* Die belastinglas op lae-inkomste grope is hoër.
* Bv. belasting op toegevoegdewaarde(BTW).
Die lafferkurwe
Die Laffer-kurwe gee ‘n teoretiese verduideliking van die wisselwerking tussen belastingkoerse en belastinginkomstesvandiestaat.
