málssaga

Question 2

Hvað er nýyrði?

Answer 2

nýtt orð yfir nýum hlut Dæmi:sjónvarp

Question 3

Hvað er tökuorð?

Answer 3

Orð úr öðru tungumáli sem lagar sig að íslenskri beygingu og framburði. Dæmi: banani.

Question 4

Hvenær fjölgaði tökuorðum mikið á Íslandi?

Answer 4

Við kristnitökuna árið 1000.

Question 5

Hvað er nýmerking?

Answer 5

Gamalt íslenskt orð sem hefur verið tekið aftur í notkun með nýrri merkingu. Dæmi: Sími.

Question 6

Hvað er indóevrópska?

Answer 6

Móðurtunga germanskra og rómanskra mála, töluð fyrir 6-7000 árum. Engar heimildir eru til um hana. [cite: 12]

Question 7

Hvað er germanska hljóðfærslan (Grimms lögmál)?

Answer 7

Orð sem byrja á f í germönskum málum byrja á p í rómönskum málum. Dæmi: Pater – faðir.

Question 8

Hverjir uppgötvuðu og þróuðu germönsku hljóðfærsluna?

Answer 8

Rasmus Rask uppgötvaði hana en Jakob Grimm þróaði hana áfram.

Question 9

Hver var Jónas Hallgrímsson?

Answer 9

Nýyrðasmiður og skáld (Einn af Fjölnismönnum). Um 200 orð sem við notum í dag koma frá honum.

Question 10

Hvað var frumnorræna?

Answer 10

Forngermanskt mál, móðurtunga norrænna mála (dönsku, norsku, sænsku, færeysku, íslensku).

Question 11

Hvernig skiptist frumnorræna?

Answer 11

Í vesturnorrænu (íslenska, norska, færeyska) og austurnorrænu (danska, sænska).

Question 12

Hvað var stóra brottfall?

Answer 12

Um 600 e.Kr. féll seinna sérhljóðið í tveggja atkvæða orðum brott (t.d. gestuR varð gestr).

Question 13

Hvað er hljóðvarp?

Answer 13

Svar: Þegar sérhljóð í stofni breytist vegna áhrifa frá sérhljóði í endingunni.Dæmi:i-hljóðvarp: e breytist í i (t.d. segl - sigla).u-hljóðvarp: a breytist í ö (t.d. barn - börn).

Question 14

Hvað er klofning?

Answer 14

Þegar sérhljóðið e fremst í orði verður fyrir áhrifum frá a eða u og klofnar í ja eða jö (t.d. fell -> fjall/fjöll). [cite: 27, 28, 29]

Question 15

Hvað var u-innskot?

Answer 15

á 13. öld / U-innskot er þegar sérhljóðinu u er skotið inn á milli samhljóða og lokastafsins -r í enda orða (t.d. hestr - hestur).

Question 16

Hvað gerði Fyrsti málfræðingurinn?

Answer 16

1. Lagaði stafrófið: Hann aðlagaði latneska stafrófið að íslensku því það vantaði stafi fyrir mörg sérhljóð.
2. Lýsti framburði: Hann skrifaði dýrmæta lýsingu á því hvernig Íslendingar töluðu á 12. öld.

Question 17

Hvað eru rúnir?

Answer 17

Elsta skrifletrið hjá germönskum þjóðum, ristar í hart efni eins og tré og stein. Voru seinna tengdar við galdra. [cite: 44, 45, 46]

Question 18

Hvað er myndletur og hverjir bjuggu það til?

Answer 18

Skrifletur þar sem hvert tákn vísar til eins orðs (auðskilið, t.d. mynd af sól = sól). Súmerar bjuggu til elsta letrið. [cite: 47, 48, 64]

Question 19

Hvað er orðaskrift og hverjir nota hana?

Answer 19

Byggir á myndletri, eitt tákn fyrir eitt fyrirbæri. Kínverjar nota hana og þarf að læra 5000 tákn til að teljast læs. [cite: 49, 50]

Question 20

Hvað er atkvæðaskrift og hverjir nota hana?

Answer 20

Eitt tákn nær yfir eitt atkvæði (sérhljóð + samhljóð). Japanir nota atkvæðaskrift. [cite: 52, 53]

Question 21

Hvað er stafrófsskrift og hvaðan kemur íslenska stafrófið?

Answer 21

Hver bókstafur táknar ákveðið málhljóð. Íslenska stafrófið byggir á því latneska. [cite: 54, 55, 56]

Question 22

Hvað er Silfurbiblían?

Answer 22

Eina heimildin sem til er um gotnesku. Hún er frá 6. öld. [cite: 57, 58, 59]

Question 23

Hvað er dautt mál? Nefndu dæmi.

Answer 23

Tungumál sem enginn hefur lengur að móðurmáli. Dæmi: Gotneska og latína. [cite: 62, 63]

Question 24

Hvað er híeróglýfur?

Answer 24

Myndletur Egypta til forna. [cite: 175, 176]

Question 25

Hvert er alþjóðlega orðið yfir stafróf?

Answer 25

Alfabet. [cite: 185, 191]

Question 26

Hvaða evrópsku tungumál eru EKKI indóevrópsk?

Answer 26

Baskneska, finnska, eistneska og ungverska. [cite: 73]

Question 27

Hvenær byrjuðu Íslendingar að skrifa og hvað var fyrst skrifað?

Answer 27

Á 12. öld. Skrifuð voru lög landsins, Íslendingabók og Landnámabók. [cite: 74, 75]

Question 28

Hvað er bókfell?

Answer 28

Skinn sem skrifað var á, oftast nautskinn. [cite: 76]

Question 29

Hvað hefur breyst MIKIÐ í íslensku frá landnámi?

Answer 29

Framburðurinn.

Question 30

Hvað hefur breyst LÍTIÐ í íslensku frá landnámi?

Answer 30

Beygingar, orðaröð, merking orða og stafsetning.

Question 31

Hvers vegna hefur íslenskan lítið breyst í gegnum aldirnar?

Answer 31

Einangrun: Landið er eyja og varð fyrir litlum áhrifum frá öðrum tungumálum. Tíðar samgöngur: Allir fóru á Alþingi, sem kom í veg fyrir að málið skiptist í mállýskur. Ekkert frumbyggjamál: Það var engin tunga fyrir í landinu sem „smitaði“ íslenskuna. Hringlaga málsvæði: Fólk bjó hringinn í kringum landið og var í góðu sambandi (engin mikil fjöll sem skiptu þjóðinni í tvennt). Hreintungustefna: Meðvituð vinna við að halda málinu hreinu og smíða ný íslensk orð í stað þess að fá lánsorð.

Question 32

Hvernig tengist Charles Darwin þróun tungumála?

Answer 32

Þróunarkenning hans (á 19. öld) fól í sér að tungumál þróuðust á löngum tíma út frá sameiginlegum forföður líkt og lífverur.

Question 33

Hvaða tungumál eru rómönsk?

Answer 33

Spænska, franska, ítalska og rúmenska. [cite: 240]

Question 34

Hverjir nota kyrillískt stafróf?

Answer 34

Rússar og Búlgarar. [cite: 189]

Question 35

Hverjir nota hebreskt stafróf?

Answer 35

Ísraelsmenn og strangtrúaðir gyðingar. [cite: 101, 190]