Sterar

Question 1

Hvernig flokkum við stera?

Answer 1

Barksterar

• Sykurvirkir-Hýdrókortísón-cortisol
• Saltvirkir-Aldósterón

Kynhormón

• Östrógen (östradíól)
• Andrógen (testósterón)
• Gestagen (prógesterón)

Question 2

hver er virkni sykurstera?

Answer 2

Andstæð insúlínvirkni á efnaskipti glúkósa og amínósýra.
- Stuðlar að niðurbroti vefja,
- Hækkar blóðsykur, eykur nýmyndun glúkósa
- Eykur niðurbrot fitu, breytt fitudreifing
Dregur úr frásogi Ca í þörmum og eykur útskilnað
Hamlar fíbrínmyndun, frumuskiptingu, kollagenmyndun. Vinnur gegn gróningu sára
Eykur endursog Na en útskilnað K og H í nýrum

Question 3

lýstu áhrifum sykurstera á bólgusvar

Answer 3

Dregur úr

• Tjáningu COX-2 og þar með myndun prostaglandína
• Myndun cytókína: IL-1, IL-2, IL-3, IL-4, IL-5, IL-6, IL-8, TNF og viðloðunarsameinda
• Magni complementþátta í plasma
• Tjáningu iNOS
• Losun histamíns úr mastfrumum
• Myndun IgG

Question 4

lýstu áhrifum sykurstera á bólgufrumur

Answer 4

Dregur úr

• Myndun viðloðunarsameinda og því ferð neutrophila úr blóðstraumnum
• Virkni T-hjálparfrumna og clonal fjölgun T-frumna vegna minnkaðrar tjáningar IL-2 gensins og IL-2 viðtaka gensins
• Virkni fíbróblasta
• Virkni osteoblasta (aukin virkni osteoclasta)

Question 5

lýstu verkun sykursteralyfja

Answer 5

Hafa áhrif á allar gerðir af bólgusvörun, sama hver orsökin er
Áhrif á frumur
 - neutrofílar
 - T-frumur
 - fibroblastar
 - osteoblastar

Áhrif á boðefni

• minnkuð myndun prostaglandína
• minnkuð myndun frumuhvata (cytokína)
• minnkuð framleiðsla complementa
• minnkuð myndun nitric oxide
• minnkar histamín losun
• minnkuð myndun IgG

Question 6

Við hverju notum við sykurstera sem lyf?

Answer 6

Innkirtlavandamál

• greining og orsök Cushings heilkennis
• vanstarfsemi nýrnahetta

Önnur vandamál (algengara)

• ónæmisbæling
• bæling á bólgusvörun

Question 7

lyfjahvörf sykurstera

Answer 7

Frásog
- gott frá maga
- frásogast frá slímhúðum og húð
__ - oft meira ef mikil staðbundin bólga

Dreifing

• corticosteroid-binding globulin (CBG) bindur aðeins náttúrulega stera
• albumin
• komast inn í frumur með diffusion

Niðurbrot

• í lifur
• mismunandi hópar lengja helmingunartíma

Question 8

Nefndu dæmi þar sem sykursterar eru notaðir sem bólgueyðandi meðferð

Answer 8

Staðbundið
 - nefbólgur
 - húðbólgur
 - augnbólgur
Lungnateppusjúkdómar
 - astmi
 - langvinnir lungnateppusjúkdómar

Question 9

Nefndu dæmi þar sem sykursterar eru notaðir sem ónæmisbælandi meðferð

Answer 9

Ofnæmi
Eftir líffæraígræðslu
Graft vs host disease
Sjálfsofnæmissjúkdómar
 - liðagigt og aðrir bandvefssjúkdómar
 - bólgusjúkdómar í þörmum
 - blóðleysi og fleira

Question 10

nefndu þrjú sykursteralyf fyrir endaþarm (hann nennti ekki að nefna öll sem væru á húð)

Answer 10

• Entocort (budesonid) innhellislyf
• Proctosedyl (hydrocortison)
• Doloproct (fluocortolon)

Question 11

nefndu 5 sykursteralyf sem neflyf

Answer 11

Búdesóníð Rhinocort ýmsar gerðir
Flútíkasón: Flixonase
Flútikasón furoat: Avamys
Mómetasón: Nasonex
Tríamcínólón: Nasacort

Question 12

nefndu 2 sykursteraaugnlyf

Answer 12

Dexametasón: Maxidex, Opnol, Maxitrol, Tobradex

Prednisólón: Ultracortenol

Question 13

nefndu 3 sykursteralungnalyf

Answer 13

Búdesóníð: Pulmicort, samsett lyf
Flútíkasón: Flixotide, samsett lyf
Fluticasone furoat: Relvar ellipta

Question 14

nefndu 4 sykursterastungulyf

Answer 14

Betametasón: Diprospan
Metýlprednisólón: Depo-Medrol, Solu-Medrol
Tríamcínólón: Lederspan
Hydrokortison: Solu-Cortef

Question 15

nefndu 5 sykurstera á töfluformi

Answer 15

Prednisólón: Decortin H, Prednisolone Actavis
Prednison: Deltison
Dexamethason Abcur
Hydrocortison: Plenadren
Budesonid: Cortiment

Question 16

hvernig er Dexamethasone suppression test?

Answer 16

prófar starfsemi hypothalamus, heiladinguls og nýrnahetta

gefið dexamethasone að kvöldi

mælt cortisol að morgni

Question 17

nefndu aukaverkanir sykursteralyfja (margar)

Answer 17

Bæling á svörun við sýkingu eða áverka

• hættara við sýkingum
• alvarlegri sýkingar
• tækifærissýkingar
• minni merki um sýkingar
• streitusvörun við áreiti eins og áverka eða aðgerð er minnkuð

Bæling á steramyndun líkamans

• við langvarandi meðferð
• getur verið lífshættulegt
• þarf að minnka skammta yfir lengri tíma

Áhrif á efnaskipti

• bein
• sykurbúskapur
• vöðvar
• fitudreifing
• Beinþynning
• Avascular necrosis
• Vöðvarýrnun
• Minnkaður vöxtur barna

áhríf á húð:

• Húðþynning
• Sár gróa illa
• Marblettir

geðrænar aukaverkanir:

• Oflæti
• Vellíðan
• Vanlíðan
• Geðsveiflur
• Svefnleysi
• Þunglyndi
• Psychosis

Áhrif á Fituvef:

• Aukin kviðfita
• Buffalo hump
• Moon face
• Þyngdaraukning

Áhrif á augu:

• Ský á augasteini
• Gláka

Önnur áhrif:

• Hár blóðþrýstingur: aukin upptaka á Na og aukin svörun við angiotensin II og katekólamínum
• Hækkaður blóðsykur
• Aukin matarlyst
• Bjúgur

Question 18

Aukaverkanir sykursteralyfja (bara yfirflokkarnir)

Answer 18

• Bæling á svörun við sýkingu eða áverka
• Bæling á steramyndun líkamans
• áhrif á efnaskipti
• áhrif á húð
• geðrænar aukaverkanir
• áhrif á fituvef
• áhrif á augu
• önnur áhrif

Question 19

hvaða styrkur af prednisólóni dugir til að valda bælingu á undirstuku-heiladinguls-nýrnahettu öxulinn?

Answer 19

Það verður bæling ef 20 mg eða meira er gefið af Prednisólón daglega í 3 vikur. Þá þarf alltaf að draga úr steragjöfinni í þrepum

(getur verið betra að gefa stera annan hvern dag)

Question 20

lýstu virkni sykurstera líkamans í nýrnahettunum

Answer 20

Hydrocortison (cortisol)
Framleiddir í zona fasciculata
Hafa áhrif á sykur og prótín búskap
 - minnka upptöku og notkun á glúkósa
 - aukin glukoneogenesis
 - aukning á glykogen birgðum
 - minnkuð prótínmyndun og aukið niðurbrot

Question 21

lýstu virkni salstera líkamans í nýrnahettunum

Answer 21

Aldosterone
Framleitt í zona glomerulosa
hefur áhrif á vatns- og  saltbúskap líkamans
Distal tubuli í nýra
 - Útskilnaður á H+ jónum
 - Upptaka á Na
 - Útskilnaður á K

Question 22

lýstu aldósterónei

Answer 22

eykur endurupptöku natríums
eykur útskilnað kalíum og vetnis
flókin stjórnun
viðtæki aðeins í fáum gerðum fruma

Question 23

lýstu Flúdrókortisón (Florinef)

Answer 23

Lyf: Flúdrókortisón (Florinef) er synthetiskt
er saltsteri

Notað við

• Vanstarfsemi á nýrnahettum (Addison),
• Congenital adrenal hyperplasia (CAH)
• Orthostatiskum blóðþrýstingi

Lyfjahvörf: langur helmingunartími, próteinbundið, útskilst um nýru

Aukaverkanir: HTN, bjúgur, hypokalemia

Question 24

hvernig er lyfjameðferð gegn stera-offramleiðslu?

Answer 24

Lyf sem draga úr myndun cortisol:

• Ketoconazole: hamlar cytochrome p450 14-alpha-demethylase. Fjallað um í kennslu um sveppalyf
• Metyrapone: hamlar steroid 11beta-hydroxylase, líka notað við greiningu adrenal insufficiency og Cushing syndrome

Question 25

hvaða efni er í lakkrís sem eykur cortisolmagn í blóði?

Answer 25

Ensímið 11 beta-hydroxysteroíð dehydrógenasi er í lakkrís og veldur háþrýstingi (meiri sykursteraframleiðslu)

Question 26

hvað er cushing syndrome? og hvernig er meðferð háttað?

Answer 26

Cushing syndrome: Orsakir: adenoma í heiladingli, cortisol myndandi tumor í nýrnahettum, ectopisk ACTH myndun Meðferð: Skurðaðgerð Geislun

Question 27

Hvað er primary hyperaldosteronismi og hvernig er meðferð háttað?

Answer 27

Algengasta orsök secunder hypertensionar Greining: mæla aldosterone og renin Meðferð: skurðaðgerð Lyf: - Spironolactone: Aldactone filmhúðuð tafla, Spirix tafla - Eplerenone: Inspra, Kalspar töflur

Question 28

nefndu tvo aldosterone hemla og berðu saman

Answer 28

Spironolactone: er líka progesteron agonisti og androgen viðtaka hamli. - Notkun: hyperaldosteronismi, háþrýstingur, hjartabilun, bjúgur - Aukaverkanir: veldur brjóstaeymslum, blæðingaóreglu. Hjá körlum impotence, minnkuð kynhvöt og gynecomastia Eplerenone: mjög sérhæfður saltsteraviðtaka hamli. - Ábendingar: hjartabilun - Athuga milliverkanir - Miklu minni aukaverkanir: hyperkalemia, svimi, lágur blóðþrýstingur, útbrot, niðurgangur, ógleði

Question 29

nefndu 9 lyf sem herma eftir hormónum undirstúku

Answer 29

``` Octreotide: Sandostatin, Sandostatin LAR Ganirelix: Orgalutran Nafarelin: Synarela Somatotropin: Genotropin, Humatrope, Norditropin, Saizen Bromocriptin: Parlodel Tetracosactide Desmopressin: Minirin Terlipressin: Glypressin Oxytocin: Syntocinon ```

Question 30

nefndu 3 tegundir estrógens og lýstu metabólísku áhrifum estrógens í líkamanum

Answer 30

Estradiol: algengast (líka sem lyf) Estrone: eftir menopause Estriol: meðganga Metabólisk áhrif - söfnun salta og vökva - væg anabolisk áhrif - breytingar á kólesteróli-HDL eykst - styrkir bein - áhrif á storknun blóðs

Question 31

í hvaða tilgangi er estrógen notað sem lyf?

Answer 31

``` Getnaðarvörn Uppbótarmeðferð Til varnar beinþynningu Staðbundin meðferð í leggöng - (t.d. við tíðum þvagfærasýk. eða þurrki) ```

Question 32

estrógen sem uppbótarmeðferð

Answer 32

Einkenni við tíðahvörf - Urogenital: þurrkur í leggöngum, dyspareunia, endurteknar þvagfærasýkingar, þvagmissir, þynnri slímhúð í þvagrás - Vasomotor: hitakóf, sviti, hjartsláttur Dregur úr einkennum og styrkir bein Estrogen meðferð ein sér eykur hættu á endometrial krabbameini-þarf progesteron með nema ef leg hefur verið fjarlægt

Question 33

lyfhrif estrógena

Answer 33

Frásogast vel frá meltingarvegi, leggöngum og húð Umbrotna í lifur-syntetisk minna - Transdermal fara í system blóðrás fyrst - Gjöf í vöðva eða undir húð Albumin Sex-steroid binding globulin

Question 34

aukaverkanir estrógena

Answer 34

``` Bjúgur Blóðsegamyndun í bláæðum Eymsli í brjóstum Ógleði og uppköst Blæðingar Hækkaður blóðþrýstingur ```

Question 35

nefndu tvö lyf sem hamla estrogen virkni (and-estrógen) og smá um þau

Answer 35

``` Tamoxifen: Tamoxifen Mylan notað við meðferð brjóstakrabbameina ef ER+ - Er antagonisti estrogena í brjóstavef - Hjáverkanir: styrkir bein, __- eykur líkur á endometrial cancer, __- eykur hættu á bláæðasegum ``` Raloxifene –Evista-ekki til á Íslandi - Estrogen agonisti fyrir áhrif á bein, en antagonisti fyrir leg og brjóst - Notað við beinþynningu og dregur jafnframt úr líkum á brjóstakrabbameini - Aukaverkanir: lækkar LDL, eykur hættu á blóðsegum í bláæðum, veldum hitakófum

Question 36

hvernig eru prógesterone notuð sem lyf?

Answer 36

1. Getnaðarvörn: eitt og sér eða samsett vegna hömlunar á egglosi, breytinga í leghálsi og áhrifa á legslímhúð. 2. Uppbótarmeðferð 3. Endometriosis

Question 37

lýstu methoxyprógesteróni

Answer 37

Er synthetiskt, hefur ekki androgen eða estrogen virkni Notkun: endometriosis, getnaðarvörn, amenorrhea, dysmenorrhea Lyfjaheiti: DepoProvera gefið í vöðva Hjáverkanir: acne, bjúgur, þyngdaraukning, beintap

Question 38

nefndu nokkur prógesteróne lyf

Answer 38

methoxyprógesterone Norethísterón: synthetiskt 1. kynslóð - Norethisterón acetate Levonorgestrel (2. kynslóð) synthetiskt er samsett lyf með estrogen - t.d. Mirena, Levosert, Jaydess lykkja Desogestrel, (3. kynslóð): í samsettum lyfjum Gestodene, (3. kynslóð): í samsettum lyfjum Norelgestromin (3. kynslóð) í samsett lyfjum, plástur Postinor (neyðargetnaðarvörn)

Question 39

hvernig virka samsett getnaðarvarnarlyf?

Answer 39

Progestogen bæla tíðahring með áhrifum á hypothalamus og heiladingul-LH Progestogen breyta aðstæðum í leghálsi Estrogen fjölga progestogen viðtækjum og auka næmi fyrir progestogenum Estrogen og progestogen hafa áhrif á legslímhúð Estrogen hafa áhrif á negative feedback-FSH

Question 40

Kostir og milliverkanir samsettra getnaðarvarnarlyfja?

Answer 40

Kostir: - Mjög traust getnaðarvörn - Færri með premenstrual syndrome (PMS), dysmenorrhea, blóðtap - Færri með acne - Færri með góðkynja brjóstamein - Fækkun á ovarian cysts - Minnkar líkur á eggjastokkakrabbameini - Fækkar uterine fibroids Milliverkanir: - Hepatic cytochrome P450 enzymes - Rifampicin (t.d. gegn berklum) - Rifabutin - Carbamazepin - Phenytoin - Amoxacillin-enterohepatic recycling estrogen

Question 41

testósterone sem lyf:

Answer 41

Hlaup í skammtapoka: Testogel Stungulyf: Nebido Notað við uppbótarmeðferð ef um er að ræða skort samkvæmt einkennum og mælingum á blóðgildum Lyfjahvörf: Ekki hægt að gefa um munn Mikið próteinbundið Stuttur helmingunartími Aukaverkanir: háþrýstingur, geðsveiflur, bjúgur

Question 42

nefndu 3 and-androgen lyf

Answer 42

Cypróteron, bicalutamid og finasterid

Question 43

lýstu Cypróteroni

Answer 43

er and-androgenlyf Cypróterón: Cyproteron Mylan Notað í meðferð á krabbameini í blöðruhálskirtli Aukaverkanir: þyngdaraukning, brjóstastækkun, beinþynning, bláæðasegar Notað með estrogenum í sumum getnaðarvörnum hjá konum: Diane mite, Cypretyl ef húðvandamál, hárvöxtur í andliti

Question 44

lýstu bicalutamidi

Answer 44

er and-androgen lyf Hamlar androgen viðtæki Notað í meðferð á krabbameini í blöðruhálskirtli

Question 45

lýstu finasteridi

Answer 45

er and-androgen lyf Synthetískt og blokkar 5-reductasa sem umbreytir testosteron í dihydrotestosteron Notkun: benign prostata hyperplasia BPH. Góðkynja stækkun blöðruhálskirtils

Question 46

lýstu anabólískum sterum

Answer 46

Syntetiskir sterar sem líkja eftir áhrifum testosterone og dihydrotestosterone. Nandrolone Anabolic/androgenic hlutfall aukið Byggja upp vefi með því að auka prótein framleiðslu. Þyngjast um 2-5 kg á 10 vikum Yfir 50 gerðir á bannlista WADA Notkun í læknisfræði Aukaverkanir: hár blóðþrýstingur, acne, hækkað kólesteról, lifur, hjarta

Question 47

hvað er Nandrólóne?

Answer 47

algengestu anabólísku sterarnir