1
Q
Neoplasia
A
Nýr vöxtur
2
Q
Tumor
A
Fyrirferð
Nú notað um æxli
3
Q
Illkynja æxli
A
Krabbamein
4
Q
Flokkun æxla (2)
A
- Hegðun
- Góðkynja
- Illkynja - Uppruni
- Staðsetning
- Frumugerð/vefjagerð
5
Q
Uppruni æxla (frumu/vefjagerð) (6)
A
- Þekja
- Stoðvefur (bandvefur, æðavefur, taugavefur, vöðvavefur, fituvefur, beinvefur)
- Eitil-/blóðfrumur
- Melanocytar
- Kímfrumur
- Glial frumur
Getum yfirleitt staðsett æxli í einum þessara sex flokka
6
Q
Hvað einkennir góðkynja æxli? (7)
A
- Vaxa yfirleitt hægt
- Vaxa ekki ífarandi
- Eru staðbundin
- Mynda ekki meinvörp
- Oft exophytic vöxtur þ.e. vex út lengra en yfirborðsþekjan
- Mjúkur vefur
- Líkist oft upprunavef
7
Q
Í hvaða frumu/vefjagerð finnast helst góðkynja æxli? (3)
A
- Þekja/kirtilvef
- Stoðvef
- Melanocytum
8
Q
Hvernig er nafngiftum góðkynja æxla háttað?
A
Öll heiti enda á -oma
Góðkynja stoðvefsæxli hafa forskeyti sem gefur til kynna uppruna
- Lipoma
- Leiomyoma
9
Q
Hvaða undantekningar eru frá þeirri reglu að endingin -oma gefi til kynna góðkynja æxli?
A
- Melanoma
- Lymphoma
10
Q
Góðkynja æxlið mynduð af þekjufrumum
A
- Adenoma => Kirtlaæxli
- Papilloma => Totumyndandi æxli
Í meltingarvegi er adenoma notað um forstigsbreytingar sem oft eru totumyndandi!
11
Q
Polyp (sepi)
A
- Lítil fyrirferð sem skagar inn í lumen
- Getur verið góðkynja, illkynja eða forstigsbreyting krabbameins
12
Q
Hamartoma
A
Góðkynja fyrirferð sem gerð er úr eðlilegum vef sem á heima á viðkomandi stað.
Ekki beinlínis litið á þetta sem æxli heldur hefur vefurinn bara raðast upp á rangan máta.
13
Q
Choristoma/Ectopia
A
Góðkynja fyrirferð sem er gerð úr eðlilegum vef sem á EKKI heima á viðkomandi stað.
14
Q
Eru góðkynja æxli alltaf hættulaus og einkennalítil?
A
Nei!
- Geta valdið þrýstingseinkennum
- Obstruction
- Framleiðsla hormóna
- Umbreyting í illkynja æxli? Það getur auðvitað orðið önnur stökkbreyting sem veldur því að góðkynja æxli fer að vaxa sem illkynja en mestar líkur eru á því ef að góðkynja æxli reynist svo illkynja að upprunaleg greining hafi verið röng
- Veldur sjúklingum kvíða
15
Q
Skilgreining á krabbameini (American cancer society)
A
Krabbamein er hópur sjúkdóma sem einkennast af stjórnlausum vexti og dreifingu afbrigðilegra fruma. Ef ekki er unnt að ná stjórn á útbreiðslu sjúkdóms þá getur það leitt til dauða.
16
Q
Hvað einkennir illkynja æxli? (6)
A
- Vaxa ífarandi - illa afmörkuð
- Geta myndað meinvörp
- Vaxa oft hratt
- Oft endophytic vöxtur - þ.e. vex innan í vefsinn en ekki út í lumen eins og góðkynja vöxtur
- Harður vefur - bandvefur
- Þurfa ekki að líkjast upprunavef
17
Q
Hvað er ífarandi vöxtur?
A
Vöxtur í aðliggjandi vefi og líffæri
18
Q
Hvað ræður því helst hvort æxli myndi meinvörp?
A
- Stærð æxlis => því stærra því meiri líkur
2. Æxlisgráða
19
Q
Hvernig dreifast illkynja æxli?
A
- Um líkamshol
- Með vessaæðum
- Með blóðæðum
Oftast æxli af þekjuuppruna sem fara í eitla. Æxli úr stoðvef dreifa sér yfirleitt með blóðæðum, finnum þá sjaldan meinvörp í eitlum, frekar í lungum og öðrum blóðríkum líffærum.
20
Q
Vaxtarhraði illkynja æxla
A
- Er háður æxlisgráðu
- Illkynja æxli hafa yfirleitt verið til staðar lengi áður en þeirra verður vart
- Æxli greinist í fyrsta lagi við 1 cm^3 eða 1 g en það eru 10^8 til 10^9 frumur
=> Á því stigi hefur æxlið tvöfaldast 30x en hver
tvöföldun getur tekið 3-6 mánuði - 1 g -> 1 kg jafngildir aðeins 10 tvöföldunum
21
Q
Í hvaða frumu/vefjagerð finnast helst illkynja æxli? (6)
A
- Þekju/kirtilvef
- Stoðvef
- Melanocytum
- Eitil-/blóðfrumum
- Kímfrumum
- Glial frumum
22
Q
Hvað er carcinoma?
A
Illkynja þekjuæxli
23
Q
Adenocarcinoma
A
Illkynja kirtilæxli
24
Q
Carcinoma squamocellulare
A
Illkynja flöguþekjukrabbamein
25
Anaplastic carcinoma
Ódifferentierað illkynja þekjuæxli
Stundum þegar æxli eru skoðuð í smásjá er hægt að vera nokkuð viss um að maður hafi þar carcinoma en þegar svo vill til að við getum ekki skilgreint það frekar þá tölum við um ódifferentiated carcinoma
26
Sarcoma
Illkynja stoðvefsæxli
- Liposarcoma
- Leiomyosarcoma
- Rhabdomyosarcoma
- Ódifferentierað sarcoma
27
Lymphoma malignum/leukemia
Illkynja æxli af eitilfrumu eða beinmergsuppruna
28
Melanoma malignum
Illkynja æxli melanocyta
29
Germ cell tumor
Kímfrumuæxli
30
Differentiering
- Endurspeglar skort/tap á þroska
- Á fyrst og fremst við um histólógiskt útlit æxla
=> Ef æxli eru vel differentieruð þá líkist vefurinn enn upprunalegum vef
31
Pleomorphia
Breytileiki í stærð og lögun frumna
=> Illa differentieruð æxli hafa mikla pleomorphiu
=> Því meiri pleomorphia því verri horfur
32
Anaplasia
- Algjör skortur á þroska
- Hæsta stig pleomorphiu
=> Ódifferentierað illkynja æxli
33
Greining krabbameina
- Byggð á pleomorphiu og fleiri vísbendinum um skort á differentieringu
- Oft ekki hægt að nota ífarandi vöxt eða meinvörp sem greiningarskilyrði
34
Hvernig notum við differentieringu til að greina æxli?
Frumur (pleomorphia)
- Stærð og lögun kjarna/frumna
- Hyperkrómasía í kjarna
- Kjarna/umfrymis hlutfall breytist (stærri kjarnar)
- Risafrumur
- Margkjarna frumur
- Nucleoli
Fjöldi mítósa er aukinn og þær eru afbrigðilegar
Necrosis
Vaxtarmynstur og sérhæfing raskast
35
Æxlisgráða
I. Vel differentierað
II. Meðal differentierað
III. Illa differentierað
- Metið af meinafræðing á vefjasneið.
- Gráðan gefur hugmynd um horfur og hvaða meðferð á við.
36
Stig æxlis
Metið af klínískum lækni og segir til um útbreiðslu sjúkdóms
37
Áhrif krabbameina
- Þrýstingur á aðlæga vefi
- Eyðilegging aðlægra vefja
- Myndun meinvarpa
- Blóðtap/blóðleysi vegna sármyndunar
- Obstructio (stífla)
- Framleiðsla hormóna
- Verkir og kvíði
- Paraneoplastic syndrome
38
Borderline æxli
- Æxli sem erfitt er að flokka sem góðkynja eða illkynja
- Vaxa oft staðbundið og meinvarpast sjaldan en eru aggressíf á staðnum sem þau vaxa (ífarandi)
- Hafa tilhneigingu til að koma aftur
T.d. borderline æxli í eggjastokkum, fibromatosis (í fascium) og carcinoma basocellularle (algengasta húðkrabbamein á Íslandi)
39
Hversu mörg krabbamein greinast á ári á Íslandi?
1600 ca
- Nýgengi virðist hins vega nú loksins fara lækkandi!
- Þriðji til fjóðri hver Íslendingur getur búist við því að greinast með krabbamein fyrir áttrætt
40
Hvernig er munurinn á milli kvenna og karla í tíðni og meðalaldri?
- Tíðnin er nokkurn vegin jöfn 50/50
- Meðalaldur kk 68 ár
- Meðalaldur kvk 65 ár
41
Hversu margir deyja úr Krabbameini á Íslandi á ári?
- 28% (5000 - 6000)
42
Hver eru fimm algengustu krabbamein karla á Íslandi?
1. Blöðruhálskirtilskrabbamein
2. Lungnakrabbamein
3. Krabbamein í þvagvegum
4. Krabbamein í ristli
5. Húðkrabbamein, önnur en sortuæxli
43
Hver eru fimm algengustu krabbamein kvenna á Íslandi?
1. Brjóstakrabbamein
2. Lungnakrabbamein
3. Krabbamein í ristli
4. Húðkrabbamein, önnur en sortuæxli
5. Sortuæxli
44
Hvaða krabbamein hefur verstu fimm ára lifun?
Lungnakrabbamein
45
Forstigsbreytingar krabbameina
Dysplasia --> Carcinoma in situ --> Carcinoma
46
Carcinoma in situ
Hópur fruma sem allar eru orðnar óvenjulegar en hafa ekki hæfileikann til að meinvarpast?
47
Hvað er paraneoplastic syndrome?
Einkenni í tengslum við illkynja æxli sem skýrast ekki af staðbundnum áhrifum heldur vegna áhrifa miðlaðra með boðefnum.
Dæmi:
- Óviðeigandi hormónaframleiðsla æxla
- Einkenni frá taugakerfi
- Aukin hætta á blóðsegum (Trosseau)
48
Greiningaraðferðir æxla?
Frumugreining => Cytologia
- Stakar frumur litaðar
Vefjagreining => Histologia
- Frystiskurður
49
Hvernig er metið hvort æxli er góðkynja eða illkynja?
Með ljóssmásjá
50
Af hverju eru gerðar clonalitetsrannsóknir?
Því illkynja æxli eru monoclonal (uppruni er ein fruma) en góðkynja æxli eru polycolnal (uppruni eru margar frumur)
51
Sérlitanir
1. Slímlitun
- Kirtlar framleiða slím => adenocarcinoma
- T.d. PAS-litun
2. Glycogen litun
3. Melanín litun
52
Ónæmislitanir
1. Cytokeratín => þekjuæxli
2. Vimentin => mjúkvefsæxli
3. S-100 => melanoma
4. CD45 => lymphoma
5. PLAP, AFP, b-HCG => kímfrumuæxli
6. Glial fibrillary acidic protein (gial æxli)
53
Uppruni meinvarpa
Ef maður er með meinvarp og vill vita hvaðan það er þá má lita fyrir/leita að ákveðnum efnum til að finna líklegt líffæri:
- PSA => blöðruhálskirtill
- Thyroglobulin => skjaldkirtill
- Estrogen/progesterone => brjóst/eggjastokkar/leg
- TTF-1 => lungu
- Cytokeratín 7 og 20 => litamynstur gefur hugmynd um uppruna en þau eru mörg (t.d. CK 7+ og CK20 -)
54
Clonalitetsrannsóknir
- Kappa/lamda mótefnalitanir
- Kappa/lamda PCR
=> Helst notað í B-lymphoma greiningum
Krabbamein eru monoclonal - Allar frumurnar ættu að vera kappa eða allar ættu að vera lambda ef þetta er æxli
55
Hvernig litningarannsóknir eru gerðar í greiningu æxla?
Translocationir
- FISH (DNA þreifarar með flúrskini)
Aðrar stökkbreytirannsóknir
- Raðgreiningar t.d.
56
Æxlisgráða
- Metin með smásjárskoðun
| - Gráða I, II eða III
57
Stigun æxla
TNM
=> Frumæxli, eitlameinvörp, fjarmeinvörp
- Stig I, II, III eða IV
=> Stig I er staðbundinn sjúkdómur
=> Stig IV er dreifður sjúkdómur
58
Krabbamein sem hafa góðar horfur
- Seminoma testis
- Carcinoma basocellulare í húð
>80% 5 ára lifun
59
Krabbamein sem hafa meðal horfur
- Brjóstakrabbamein
- Ristilkrabbamein
- Krabbamein í endaþarmi
- Krabbamein í larynx
- Krabbamein í legi
- Krabbamein í þvagblöðru
- Krabbamein í nýra
- Melanoma malignum í húð
60
Krabbamein sem hafa slæmar horfur
- Krabbamein í lungum
- Krabbamein í brisi
- Krabbamein í maga
- Krabbamein í vélinda
- Krabbamein í lifur
- Mesothelioma í fleiðru
<20% 5 ára lifun
Meinafræði
flashcards
Decks in class (6)
# Cards
