Delier

Question 1

Noem de kenmerken van een delier

Answer 1

1. een aandachtsstoornis (verminderd vermogen de aandacht ergens op te richten, vast te houden of te wisselen) en bewustzijnsstoornis (gedaald bewustzijn of gedaald besef van de omgeving) én
2. acuut opgetreden verandering (in uren tot dagen) en fluctuerende symptomatologie (de verschijnselen manifesteren zich in de avond en nacht doorgaans nadrukkelijker dan overdag);
3. een verandering in cognitie (zoals een geheugenstoornis, oriëntatiestoornis, taalstoornis) of de ontwikkeling van een waarnemingsstoornis (hallucinaties), die niet beter verklaard wordt door pre-existente of zich ontwikkelende dementie.

(NHG standaard delier)

Question 2

De symptomen van een delier manifesteren zich normaliter nadrukkelijker overdag. waar/niet waar

Answer 2

Niet waar, in de avond/nacht

NHG standaard delier

Question 3

Paranoide wanen kunnen zich voordoen bij een delier

Answer 3

Waar

NHG standaard delier

Question 4

Noem de verschillende psychomotorische verschijningsvormen van een delier.

Answer 4

1. onrustig/hyperactief delier. O.a. plukken, schreeuwen, veel onrust en agitatie
2. apatisch delier: bewegingsarmoede en vermindere interactie met de omgeving.
3. gemengde vorm van de 2 bovenstaanden. Dit komt vaak bij ouderen voor.

NHG standaard delier

Question 5

Een stil delier wordt nog wel eens aangezien voor een depressie of dementie. Waar/niet waar

Answer 5

Waar

NHG standaard delier

Question 6

Het herkennen van de verschillende verschijningsvormen van delier heeft consequenties voor de behandeling.

Answer 6

Niet waar.

NHG standaard delier

Question 7

Het risico op langdurig persisterende symptomen is hoger bij patiënten met comorbiditeit (zoals dementie), een ernstig delier en een hypoactief delier)

Answer 7

Waar.
Onder patiënten vanaf 50-jarige leeftijd die tijdens ziekenhuisopname een delier doormaakten werden bij ontslag nog bij 45% symptomen gevonden; 3 maanden na ontslag nog bij 33%

NHG standaard delier

Question 8

Noem de predisponerende, niet-beïnvloedbare factoren, die bijdragen aan een verhoogde kwetsbaarheid voor het ontstaan van een delier.

Answer 8

• dementie of andere cognitieve stoornis;
  
  • hoge leeftijd;
  • eerder doorgemaakt delier;
  • ernstige (multi)morbiditeit.

NHG standaard delier

Question 9

Noem beinvloedbare factoren die kunnen bijdragen aan het uitlokken van een delier.

Answer 9

• infectie, zoals een urineweginfectie en pneumonie;
• metabole ontregeling, zoals hyponatriëmie (bijv bij diuretica, SSRI’s, venlafaxine, NSAID’s, carbamazepine), hyper- of hypoglykemie, hypercalciëmie; ondervoeding; dehydratie; alcoholmisbruik, alcohol-, nicotine- of cannabisonttrekking;
• medicatie, medicatiewijziging of -onttrekking, polyfarmacie (in het bijzonder bij cumulatie van anticholinerge effecten);
• cerebrale pathologie: CVA, intracraniële bloeding, hersentumor/metastase, meningitis (carcinomatosa);
• pijn; urineretentie of obstipatie; acuut trauma, met name een fractuur, operatie; immobiliteit, mobiliteitsbeperkende maatregelen, katheter;
• verminderde oriëntatie door gehoor- en/of visusbeperking; slaaptekort; omgevingsverandering (bijvoorbeeld ziekenhuis- of dagopname).

NHG standaard delier

Question 10

Welke factoren leiden in de palliatieve fase vaker tot een delier?

Answer 10

• gebruik van morfinepreparaten (verhoogd risico op cumulatie van morfinemetabolieten bij verminderde nierfunctie in combinatie met uitdroging);
• plotseling staken van medicatie, met name langdurig gebruikte benzodiazepinen en antidepressiva (met name de middelen met een korte halfwaardetijd), alcohol of nicotine;
• metabole stoornissen, zoals hypercalciëmie als gevolg van botmetastasen (vooral problematisch in combinatie met dehydratie);
• hersentumor of -metastasen, meningitis carcinomatosa;
• dehydratie, anemie, hypoxie.

NHG standaard delier

Question 11

Noem een aantal geneesmiddelen die een verhoogde kans op een delier geven.

Answer 11

• Psychofarmaca: Benzodiazepinen, met name bij gebruik langer dan een maand en middelen met lange halfwaardetijd: chloordiazepoxide, nitrazepam, diazepam. Antidepressiva: tricyclische (anticholinerge werking sterkst bij amitriptyline, minst bij nortriptyline) en SSRI’s. Antipsychotica (met name bij gebruik langer dan een maand).
• Analgetica: opiaten mn langwerkende. Tramadol, codeine, NSAIDs
• Overig: Urogenitale parasympaticolytica (anticholinergica): oxybutynine, tolterodine. Klassieke antihistaminica (met name bij gebruik langer dan een week): dimetindeen, hydroxyzine, promethazine, clemastine, cinnarizine, cyclizine, alimemazine. Corticosteroïden, met name hoge doses: prednison, dexamethason (vanaf circa 40 respectievelijk 10 mg/dag). Metoclopramide, vooral bij langer gebruik (> 5 dagen) en hogere doseringen (> 3 dd 10 mg).

NHG standaard delier

Question 12

Noem belangrijke signalen bij het herkennen van een delier.

Answer 12

Belangrijke signalen zijn dat een patiënt zich plotseling ‘niet zichzelf voelt’ of dat naasten aangeven dat de patiënt plotseling verward of in korte tijd veranderd is. Hierbij kan het gaan om diverse verschijnselen zoals: het niet kunnen volgen van een gesprek bij verandering van onderwerp, vaak herhalen van antwoorden of moeten herhalen van vragen, summier oogcontact, staren (als aanwijzingen voor een aandachtsprobleem); niet helder kunnen denken, vreemde associaties en bizarre uitlatingen, van de hak op de tak springen en onsamenhangend spreken; veranderd slaap-waakritme, met slaperigheid overdag en nachtelijke onrust, levendige dromen, nachtmerries en verwardheid bij het wakker worden; angstig, rusteloos, emotioneel labiel of snel geïrriteerd zijn; desoriëntatie en waarnemingsstoornissen. Alertheid is ook geboden als de verzorger vertelt dat de patiënt urenlang stilletjes in bed ligt, lijkt te slapen en niemand lijkt te herkennen, maar vervolgens weer heel helder is, zelfs relatief onbekenden herkent en er niets aan de hand lijkt te zijn.

NHG standaard delier

Question 13

Wat omvat het lichamelijk onderzoek bij iemand met een delier?

Answer 13

• algemene indruk, tekenen van hypoxie, hydratietoestand;
• lichaamstemperatuur;
• bloeddruk en polsfrequentie;
• auscultatie hart en longen;
• buikonderzoek, in het bijzonder letten op een overvulde blaas (eventueel katheteriseren);
• neurologische uitvalsverschijnselen (gelaatsmusculatuur, extremiteiten);
• aanwijzingen voor uitwendig letsel, fractuur en factoren die pijn luxeren.

Het lichamelijk onderzoek wordt gericht uitgebreid als de anamnese of de bevindingen bij het lichamelijk onderzoek daar aanleiding toe geven.

NHG standaard delier

Question 14

De diagnose delier kan gesteld worden bij de aanwezigheid van:

Answer 14

• een aandachts- en bewustzijnsstoornis;
• acuut begin (in uren tot dagen) en over de dag fluctuerende ernst van de symptomen;
• verandering in cognitie of waarnemingsstoornis (hallucinaties).

NHG standaard delier

Question 15

Wat is de differentiaal diagnose van een delier?

Answer 15

Psychose, acute gedragsstoornis bij dementie of depressie.

NHG standaard delier

Question 16

Bij iemand met een delier moet je meegaan in de wanen en hallucinaties. Waar/niet waar.

Answer 16

Niet waar.
Toon begrip voor de angst die door hallucinaties en wanen kan worden opgewekt; ga niet mee in waanideeën, maak duidelijk dat uw waarneming anders is, zonder de patiënt tegen te spreken (vermijd discussie), maar blijf empathisch.

NHG standaard delier.

Question 17

Wat zijn de redenen om een delier medicamenteus te behandelen?

Answer 17

• angst en/of hallucinaties, achterdocht, (paranoïde) wanen;
• hevige motorische onrust, mede om te voorkomen dat de patiënt zichzelf of anderen letsel toebrengt; 25)
• nachtelijke onrust en/of verstoord dag-nachtritme;
• om essentieel onderzoek of behandeling mogelijk te maken.

NHG standaard delier

Question 18

Wat is de medicamenteuze voorkeursbehandeling bij een delier?

Answer 18

haloperidol 0,5 tot 1,5 mg 2 dd oraal, gedurende maximaal 1 week

NHG standaard delier

Question 19

Bij welke patientengroep wordt geen haldol gegeven?

Answer 19

Ziekte van Parkinson of ‘Lewy body’-dementie en evenmin bij een delier als gevolg van alcohol- of benzodiazepineonttrekking.

NHG standaard delier

Question 20

Wat voor medicatie kan er naast haldol gegeven worden?

Answer 20

Een benzodiazepine, bij voorkeur lorazepam 0,5 tot 2 mg/2 uur oraal of parenteraal (of indien acute parenterale toediening noodzakelijk is: midazolam intramusculair

NHG standaard delier

Question 21

Wanneer bouw je de haldol af?

Answer 21

Hanteer als vuistregel om met de afbouw te starten zodra de patiënt 2 maal achtereen een goede nachtrust had. Bouw af door elke 2 dagen de dosering te halveren; stop 2 dagen nadat een dosis van 1 mg/dag is bereikt.

NHG standaard delier

Question 22

Wat is het middel van keus als je een langdurig delier moet behandelen?

Answer 22

Risperidon

NHG standaard delier

Question 23

Wat kun je doen bij een palliatieve patient met een delier bij het recent ophogen van morfine preparaten?

Answer 23

De dosering van het opioïd verlagen of ‘opioïdrotatie’

NHG standaard delier