Fíkn

Question 1

Hvað er fíkn?

Answer 1

Meðhöndlanlegur, langvinnur læknisfræðilegur sjúkdómur og felur í sér flókin boðefnaskipti milli heilasvæða, erfðaþætti, umhverfisáhrif og lífsreynslu einstaklings.
Fólk með fíkn notar fíknimyndandi efni eða tekur þátt í hegðun sem verður áráttukennd og heldur oft áfram þrátt fyrir skaðlegar afleiðingar.
Forvarnir og meðferðaraðferðir við fíkn eru almennt jafn árangursríkar og við öðrum langvinnum sjúkdómum.

Question 2

Hvernig þróast fíkn?

Answer 2

• Persónuleikatruflanir - ístöðuleysi?
• Sjálfsmeðhöndlun vegna áfalla - áföll ástæða?
• Erfðir?
• Uppeldi?
• Heilasjúkdómur sem hefur ofangreinda áhættuþætti og þróast vegna (fjölda skipta sem neytt er vímuefna og magns sem neytt er í hvert skipti)

Question 3

Hver er helsti munurinn á þeim fíkniefnum sem konur og karlar nota?

Answer 3

Konur misnota frekar róandi- og kvíðastillandi lyf

Question 4

Hverju einkennist fíkn af?

Answer 4

bæði hvatvísi og áráttu sem hefur þann tilgang að losa um spennu / kvíða

Question 5

Hver eru 3 stig fíknar?

Answer 5

1. Lotudrykkja / ofurölvun
2. Fráhvarfseinkenni, neikvæð einkenni - s.s lækkað geðslag, reiði, sektarkennd, ótti, kvíði
3. Óviðráðanleg ílöngun (craving) og bremsuleysi

Question 6

Hverjar eru 2 kenningar fíknar?

Answer 6

1. Dópamínkenningin
2. Glútamatkenningin

Question 7

Hvernig virkar dópamínkenningin?

Answer 7

Dópamínvirkni minnkar við langtímanotkun í fíkn bæði sem minni losun dópamíns DA og fækkun á D2 viðtökum í striatum.
- í ungum einstaklingum, með ættarsögu t.d –> verður minni gleði með tímanum því dópamín lækkar

Question 8

Hvernig virkar glútamatkenningin?

Answer 8

Ofvirkni í glútamatkerfinu sem aftur hefur áhrif á möndlukjarnann (amygdala) sem stækkar. ATH! Kortisól er hækkað hjá þeim sem eru í neyslu.

Question 9

Fíkn - kortisól og dópamín

Answer 9

Kortisól lækkar og dópamín hækkar

Question 10

Hvenær hættir fólk að vera viðkvæmt fyrir áhrifum vanabindandi fíkniefna?

Answer 10

Fólk er enn viðkvæmt fyrir áhrifum efna 3 vikum eftir að notkun hefur verið hætt, sem segir okkur að fólk getur auðveldlega fallið í gamlar venjur 3 vikum eftir að hafa hætt og að það tekur lengur en 3 vikur að venja sig af fíkniefnum.

Question 11

Klíníkin - hvað er gert

Answer 11

Skimun t.d við innlögn vegna hættu á fráhvörfum og óráði.
- Spyrja um áfengis- og lyfjanotkun (svefnlyf, róandi lyf, sterk verkjalyf)
- Áfengi, drekkuru - já, hversu oft - helgar, hversu mikið? Ef óljóst svar fara þá vel yfir mörk - meira en 4 léttvínsflöskur? Nei, aldrei meira en belju –> hætta á óráði

Question 12

Hvert er hættulegasta fráhvarfseinkenni áfengisfíknar?

Answer 12

Delerium Tremens
- Lífshættulegt ástand
- Getur endað í grand-mal krampa
- Líkist geðrofi

Question 13

Lyfjameðferð með klóradíazepoxíð
- hvað gerir það lyf?

Answer 13

• Slær á ótta, kvíða og spennu.
• hefur einnig róandi, krampastillandi og nokkur vöðvaslakandi áhrif.
• Algengast að gefið við kvíða en það er líka gefið við taugaveiklun, spennu og óróa, fráhvarfseinkennum drykkjusýki og kvíðatengdum svefntruflunum.

Question 14

Hvaða lyfjameðferð er algengust í niðurtröppun áfengisfíknar?

Answer 14

Klórdíazeponoxíð (Risolid)

Question 15

Hvaða lyfjaflokki tilheyrir klórdíazepoxíð og á hvaða viðtaka verkar það?

Answer 15

Tilheyrir benzodiazepin lyfjum.
Eykur hamlandi áhrif GABA (eykur GABA virkni, GABA agonisti)

Question 16

Afhverju er B1 (Thiamin) gefið alkóhólistum?

Answer 16

B1 vítamín er gefið í ástandi þar sem skortur er á því t.d við vanfrásogi, lystarleysi og áfengisfíkn.

Question 17

Klórdíazepoxíð
- skammtar og lyfjagjöf

Answer 17

• Fullorðnir: 20-40 mg/dag skipt í 3-4 skammta
• Aldraðir: minni skammtar
• Einkennameðferð, ekki fyrirbyggjandi
• Notuð langverkandi bensó-lyf til að draga úr líkum á krömpum