Protisty

Question 1

Czym są, gdzie żyją protisty i ich typy

Answer 1

To eukarionty, mają wspólnego przodka z przodkiem zwierząt i grzybów (takson parafiletyczny)

Żyją w wodzie (zbiorniki wodne, wilgotne miejsca, płyny ustrojowe
Są protisty roślinopodobne, grzybopodobne i zwierzęce

Question 2

Protisty roślinopodobne

Answer 2

• jednokomórkowe, kolonijne, wielokomórkowe plechowe
• mają chloroplasty (z 3/4 błonami)
• ziarna skrobi jako materiał zapasowy
• wiele ma celulozową ścianę komórkową
• głównie autotrofy, rzadziej miksotrofy

np. glony (eugleniny, brunatnice, okrzemki)

Question 3

Protisty zwierzęce

Answer 3

• jednokomórkowe, kolonijne
• nie mają ściany komórkowej
• mają lizosomy
• materiał zapasowy w postaci glikogenu i tłuszczów
• heterotrofy
• u wielu jest pellikula

np. pierwotniaki (orzęski, sporowce, ameby)

Question 4

Protisty grzybopodobne

Answer 4

• jednokomórkowe, wielokomórkowe plechowe
• plechy w postaci śluźni lub nitkowatych strzępek
• ściana komórkowa z celulozy

np. lęgniowce i śluzowce

Question 5

Plecha

Answer 5

Wielokomórkowe lub komórczakowate ciało, niezróżnicowane na organy

Question 6

Pellikula

Answer 6

Białkowa powłoka znajdująca się pod błoną komórkową, nadaje komórce wytrzymałość i giętkość

Question 7

Alweole

Answer 7

U orzęsków są dodatkowym wzmocnieniem pellikuli
To celulozowe płytki wysycone krzemionką lub węglanem wapnia

Question 8

Trichocysty

Answer 8

Ciałka obronne orzęsków
Wyrzucane z komórki w razie niebezpieczeństwa

Toksycysty mają drapieżniki, które paraliżują ofiarę

Question 9

Formy morfologiczne prostistów

Answer 9

• kolonijne
• jednokomórkowe
• wielokomórkowe o budowie plechowej

Question 10

Protisty jednokomórkowe

Answer 10

Istnieją formy:
- nieruchome (kokoidalne) - okrzemki
- ruchome - pełzaki, wiciowce, orzęski

Mogą mieć ścianę komórkową (okrzemki), pellikulę (pantofelek, euglena) lub tylko błonę komórkową (ameba)

Question 11

Wiciowce - euglena zielona

Answer 11

Wiciowce są otoczone błoną komórkową i pellikulą, przez co zachowują stały kształt
Narządy ruchu to długie wici (jedna lub kilka)

Question 12

Ruch unduliploidalny

Answer 12

Ruch za pomocą wici i rzęsek

Question 13

Orzęski - pantofelek

Answer 13

Orzęski są otoczone błoną komórkową i pellikulą, przez co zachowują stały kształt
Narządy ruchu to liczne rzęski

Question 14

Pantofelek

Answer 14

Protist zwierzęcy, drapieżnik, je bakterie, orzęsek

• cytopyge
• gardziel
• cytostom
• wodniczka tętniąca i pokarmowa
• rzęski
• jądra komórkowe (makro i mikronukleus)

Question 15

Cytopyge

Answer 15

Miejsce o cienkiej pellikuli, przez które usuwane są niestrawione resztki pokarmu

Question 16

Cytostom

Answer 16

Otwór prowadzący do gardzieli, zachodzi w nim pochłanianie pokarmu

Question 17

Gardziel

Answer 17

Kanał prowadzący do wnętrza komórki, zachodzi w niej endocytoza i trawienie pokarmu

Question 18

Pełzaki

Answer 18

Otoczone wyłącznie błoną komórkową, co pozwala zmieniać kształt i wytwarzać różnokształtne wypustki cytoplazmatyczne (nibynóżki),
za których pomocą odbywa się ruch pseudopodialny
np. ameba

Question 19

Euglena zielona

Answer 19

Protist roślinopodobny, jest miksotrofem, wiciowiec

• wodniczka tętniąca
• wić
• jądro komórkowe
• plamka oczna
• fotoreceptor
• ziarna paramylonu
• chloroplasty

Question 20

Formy kokoidalne

Answer 20

Mają sztywną ścianę komórkową, zbudowaną z pektyny wysyconej krzemionką, przez którą nie mogą się poruszać
Składają się z wieczka i denka
np. okrzemki

Question 21

Protisty kolonijne

Answer 21

Zespoły komórek połączone za pomocą ścian komórkowych lub galaretowatych otoczek.
Powstają na skutek nierozdzielania się komórek potomnych po podziale komórki macierzystej lub łączenia się pojedynczych komórek w większe grupy
Życie w koloniach ułatwia unoszenie się na wodzie i chroni przed atakami drapieżników

Question 22

Protisty wielokomórkowe

Answer 22

Ma postać plechy, słabo zróżnicowanej lub niezróżnicowanej na tkanki - nie można wyodrębnić organizmów

Plechy: komórczakowe, nitkowate, nibytkankowe, tkankowe

Question 23

Plecha komórczakowa

Answer 23

Zbudowana z wielojądrowych komórek lub jednej wielojądrowej komórki
np. maworek

Question 24

Plecha nitkowata

Answer 24

Utworzona z nici złożonych z długich ciągów komórek

Question 25

Plecha nibytkankowa

Answer 25

Utworzona z wielokomórkowych nici ciasno ze sobą splecionych formujących nibytkankę (plektenchymę)

Question 26

Plecha tkankowa

Answer 26

Utworzone z tkanki twórczej i miękiszowej np. morszczyn

Question 27

Odżywanie się protistów zwierzęcych i grzybopodobnych

Answer 27

To heterotrofy, odżywiają się martwą materią organiczną lub innymi organizmami Pobierają pokarm na drodze endocytozy (fagocytozy, pinocytozy) Endocytoza u gatunków z pellikulą zachodzi w cytostomie

Question 28

Fagocytoza

Answer 28

Pobieranie przez komórkę drobnych, nierozpuszczalnych w wodzie cząstek (bakterii, szczątków organicznych)

Question 29

Pinocytoza

Answer 29

Pobieranie przez komórkę małych kropli płynów, zawierające substancje rozpuszczalne w wodzie

Question 30

Odżywanie się protistów roślinopodobnych

Answer 30

To autotrofy (lub miksotrofy), mające chloroplasty z barwnikami: chlorofilem a, b, c, d, karotenoidami i fukoksantyną Produkty fotosyntezy są magazynowane z cytozolu lub wokół pirenoidów w postaci ziaren skrobii (lub np. paramylonu) i tłuszczów

Question 31

Osmoregulacja

Answer 31

Regulacja ilości wody oraz stężenia związków osmotycznie czynnych w komórce i płynach ustrojowych

Question 32

Osmoregulacja u protistów

Answer 32

Protisty żyjące w morzach lub organizmach zwierząt nie wymagają osmoregulacji, ponieważ są izotoniczne w stosunku do środowiska Protisty słodkowodne (hipertoniczne), które nie mają ściany komórkowej mają wodniczki tętniące, które usuwają nadmiar wody (i PPM) z komórki aby nie pękła

Question 33

Oddychanie protistów

Answer 33

Większość oddycha tlenowo Gatunki beztlenowe (symbiotyczne orzęski przeżuwaczy, pasożyty) przechodzą fermentację

Question 34

Typy ruchu

Answer 34

- pełzakowaty (pseudopodialny) za pomocą wypustek cytoplazmatycznych - wiciowy za pomocą wici - rzęskowy za pomocą rzęsek - za pomocą błonki falującej

Question 35

Chloroplasty protistów

Answer 35

W odróżnieniu od roślin, protisty mają chloroplasty otoczone 3/4 błonami komórkowymi, co świadczy o ich pochodzeniu endosymbiotycznym. Heterotroficzny eukariont będący przodkiem protistów wchłonął na drodze endocytozy komórkę rośliny pierwotnie wodnej (krasnorost, zielenica), która weszła z nim w symbiozę i ewoluowała w chloroplast

Question 36

Didinium

Answer 36

Protist zwierzęcy, drapieżnik ma toksycysty

Question 37

Maworek

Answer 37

Protist grzybopodobny, jest saprobiontem, obrasta obumarłe drzewa i ma plechę komórczakową, porusza się ruchem pełzakowatym

Question 38

Wielkomorszcz

Answer 38

To protist roślinopodobny (brunatnica), ma plechę tkankową zróżnicowaną na część liściokształtną, łodygokształtną i chwytniki zbudowane z tkanki miękiszowej i twórczej oraz wyspecjalizowanych komórek przewodzących asymilaty

Question 39

Rozmnażanie

Answer 39

Rozmnażają się płciowo i bezpłciowo

Question 40

Rozmnażanie bezpłciowe

Answer 40

Pozwala na szybkie zwiększenie liczby osobników, ale są identycznie genetycznie, co nie jest korzystne przez zagrożenie wyginięciem U jednokomórkowych zachodzi przez podział podłużny lub poprzeczny komórki macierzystej na dwie potomne U wielokomórkowych przez: - fragmentacje plechy - rozerwanie na fragmenty, z których w wyniku regeneracji powstają nowe organizmy - mitospory - zarodniki wytwarzane w wyniku mitozy (aplanospory, zoospory)

Question 41

Rozmnażanie płciowe

Answer 41

Zachodzi w wyniku zapłodnienia - łączenia się gamet dwóch osobników Zawsze zachodzi mejoza, przez którą powstają nowe kombinacje genów, a potomstwo różni się od rodziców Powoduje rekombinację genetyczną, która jest korzystna dla przetrwania gatunku W cyklu życiowym występuje przemiana faz jądrowych

Question 42

Przemiana faz jądrowych

Answer 42

Regularne następowanie po sobie faz haploidalnej i diploidalnej Haplofaza od mejozy do zapłodnienia Diplofaza od zapłodnienia do mejozy

Question 43

Przemiana faz jądrowych protistów zwierzęcych

Answer 43

Haplonty (haploidalna postać troficzna) - przemiana faz jądrowych z przewagą fazy haploidalnej - postać troficzna od razu zamienia się w gamety, więc jest mejoza postgamiczna Diplonty (diploidalna postać troficzna) - przemiana faz jądrowych z przewagą fazy diploidalnej - postać troficzna wytwarza na drodze mejozy gamety, więc jest mejoza pregamiczna

Question 44

Postać troficzna

Answer 44

Postać organizmu zdolna do odżywania się, wzrostu i podziałów

Question 45

Przemiana faz jądrowych protistów roślinopodobnych

Answer 45

Przemiana faz jądrowych jest związana z przemianą pokoleń Gametofit ma gametangia, w których powstają gamety Sporofit ma zarodnie, w których powstają zarodniki Występuje mejoza pośrednia

Question 46

Przemiania pokoleń

Answer 46

Regularne następowanie po sobie pokolenia rozmnażającego się za pomocą gamet (gametofit) i mejospor (sporofit) - izomorficzna - gametofit i sporofit są podobne morfologicznie - heteromorficzna - gametofit i sporofit różnią się od siebie, a jedno z pokoleń dominuje

Question 47

Gametofit

Answer 47

Gametofit ma postać jednokomórkową, różnicuje się na plemnie, w których powstają gamety męskie i lęgnie, w których powstają gamety żeńskie

Question 48

Sporofit

Answer 48

Sporofit tworzy w zarodniach (sporangiach) zarodniki (mejospory) w wyniku mejozy komórek macierzystych zarodników

Question 49

Typy zapłodnienia

Answer 49

Izogamia - gameta męska i żeńska są morfologicznie jednakowe i maja zdolność ruchu Anizogamia - gameta męska jest mniejsza, a gameta żeńska większa, ale obie mają zdolność ruchu Oogamia - gameta męska jest mała i ruchliwa, a żeńska duża i nieruchliwa

Question 50

Cykl rozwojowy zarodźca malarii

Answer 50

Protist zwierzęcy, mejoza postgamiczna, zmiana żywiciela (pośredni człowiek bezpłciowo, ostateczny komar płciowo)

Question 51

Cykl rozwojowy pantofelka

Answer 51

Protist zwierzęcy, diplont, makronukleus i mikronukleus, następuje koniugacja, mejoza pregamiczna

Question 52

Cykl rozwojowy listownicy

Answer 52

Protist roślinopodobny, heteromorficzna przemiana pokoleń, dominacja sporofitu z plechą tkankową

Question 53

Cykl rozwojowy maworka

Answer 53

Protist grzybopodobny

Question 54

Znaczenie protistów

Answer 54

- źródło pokarmu i tlenu - udział w rozkładzie martwej materii organicznej (destruenci) - siedliska dla zwierząt - tworzenie skał - przemysł farmeceutyczny i kosmetyczny - choroby zwierząt

Question 55

Choroby

Answer 55

Malaria lamblioza (pokarmowa, skażone fekaliami) Toksoplazmoza (pokarmowa, koty, łożysko) Rzęsistkowica (płciowa, kontakt pośredni)

Question 56

Hodowla pantofelków

Answer 56

Niewielka ilość rozdrobnionego siana lub wysuszonych liści sałaty w szklanym naczyniu, zalać wodą z kałuży, stawu, przykryć w ciepłym miejscu. Po 14 dniach obserwować mikroskopem