Motieven Economisch
- De Europeanen gingen op zoek naar goedkope grondstoffen voor hun industrie.
- De Europeanen gingen op zoek naar afzetmarkten om hun industriële producten te verkopen.
Motieven Politiek
- Er was concurrentie tussen de Europese grootmachten: zij wilden om ter meest/om ter beste kolonies bemachtigen.
Motieven Socio-cultureel
- Doc 1: Bekeringsijver: de Europeanen wilden het christendom verspreiden.
- Doc 4: De Europeanen zagen het als hun missie om hun “superieure” beschaving over de wereld te verspreiden en de “barbaarse” volkeren “op te voeden”. (paternalisme en sociaal darwinisme*)
- Doc 7: De Europeanen wilden hun geografische en biologische kennis uitbreiden.
Voorwaarden
- Doc 6: De Europeanen hadden betere medische kennis (over tropische ziektes), medicijnen en een betere kennis over hygiëne waardoor het haalbaar werd om het Afrikaanse continent te exploreren..
- Doc 3: De Europeanen hadden betere wapens, zoals het Maxim-machinegeweer, waardoor zij de meest strijdlustige volkeren konden verslaan.*
Livingstone
De wereldberoemde Britse ontdekkingsreiziger dokter David Livingstone vertrok in 1866 om op zoek te gaan naar de bronnen van de Nijl, het christendom te verspreiden en slavenhandel te bestrijden. Rond 1870 begon de Britse overheid zich ernstig zorgen te maken, omdat men al een aantal jaren niets meer van Livingstone had vernomen.
Stanley
In maart 1871 vertrok de Britse journalist Henry Morton Stanley, ook vanuit Zanzibar, om Livingstone te gaan zoeken. Stanley trok van Oost naar West en kwam Congo binnen via de achterdeur. Geen enkele blanke man had ooit Afrika doorkruist. Stanley vond Livingstone die beslist had om te wonen in Afrika. Hij keerde meerdere keren terug voor het Victoriameer.
Leopold actie start
Leopold rekruteerde mannen die hem konden helpen bij zijn plannen. In Brussel organiseerde de koning vervolgens zijn eigen geografische conferentie waarop hij verklaarde enkel humane doelen voor ogen te hebben: hij wou de beschaving naar Afrika brengen door de mensen er te christianiseren. Hoe dan ook zou Congo profiteren van alle weldaden van de Europeanen.
Leopold richt
In 1887 richtte Leopold II de Association Internationale Africaine op (AIA). Stanley werd door de organisatie ingehuurd met de opdracht Congo voor te bereiden op een koning.
Stanley tijdens werker van Leopold
Stanley werd voorgesteld als een bruggenbouwer, een pacificator, iemand die vrede en welvaart naar het land zou brengen.
Hij installeerde nieuwe lokale machtsstructuren, maar ontwrichte daarvoor eerst de eeuwenlange politieke verhoudingen tussen de lokale Congo Staten en hun stammen. Zo liet Stanley plaatselijke chefs contracten ondertekenen waarmee zij Leopold erkenden als hun koning.
Oorsprong conferetnie
Er ontstond een belangenconflict. Het conflict richtte zich vooral op Afrika, omdat dit continent nog maar nauwelijks ontgonnen was.
Bismarck organiseerde in november 1884 in Berlijn een conferentie waarop de meeste Europese staten en de VSA aanwezig waren.
Doel Conferentie
Het doel van de Koloniale Conferentie van Berlijn (1884-1885) was om regels op te stellen zodat de verdeling van Afrika tussen de westerse landen eerlijk zou gebeuren
Nieuwe regel kolonies
Op de Koloniale Conferentie van Berlijn werden de afspraken over de manier van koloniseren veranderd: er zouden geen nieuwe kolonies worden erkend tenzij deze gepaard zouden gaan met een effectieve (politieke en militaire) bezetting van het Europese moederland. Handelscontracten volstonden dus niet meer.Dit zorgde voor een stormloop van Europese landen op de formalisering van eerder verworven gebieden en de creatie van nieuwe koloniën.
Redenen voor toelating Congo-vrijstaat
De grootmachten wilden het machtsevenwicht in Afrika bewaren. Ze gunden Congo dan ook eerder aan Leopold dan aan elkaar. Als GB Congo zou bemachtigen, dan zou het een aaneensluitend rijk van het noorden naar het zuiden van het Afrikaanse continent hebben. Bij Frankrijk zou dan van het oosten naar het westen zijn en Duitsland zou volledig Centraal-Afrika bezitten.
Eisen Congo-vrijstaat
Congo moest:
- open staan voor vrijhandel;
- (Arabische) slavenhandel bestrijden;
- net als België een neutraal statuut hebben.
Symbolen Engeland en America
Uncle Sam (= VS), John Bul (= GB)
De motieven van kolonisator Leopold II
Publiekelijk presenteerde Leopold II zijn onderneming in Congo als een filantropisch project dat beschaving, religie en vooruitgang naar Afrika zou brengen. Hij benadrukte in toespraken en propaganda het brengen van het christendom en beschaving. Uit de persoonlijke correspondentie van Leopold II blijkt echter een ander beeld: Leopolds voornaamste motivatie was economische winst.
geevangeliseerd
In 1886 besliste paus Leo XIII dat Congo-Vrijstaat door Belgen geëvangeliseerd moest worden.
In Europa werd het christendom gezien als de enige echte beschaving → Afrikaanse volkeren werden als inferieur beschouwd.
Katholieke en protestantse missionarissen uit Europa en de VS trokken naar Congo om de bevolking te bekeren.
Na 1886 kregen Belgische katholieke missionarissen (jezuïeten, trappisten, franciscanen, enz.) de overhand.
Protestanten verloren invloed en werden tegengewerkt.
Missieposten verspreidden het christendom via:
onderwijs
opvoeding volgens Europese normen
opleggen van regels over kledij, gezin en moraal
missionarrisen buiten geloof
Ze zetten ook de eerste stappen in gezondheidszorg, maar dit bleef zeer beperkt.
Steun Leopold missionarissen
Leopold II steunde de missieposten omdat ze zijn “beschavingsmissie” legitimeerden en zo de aandacht afleidden van de wrede economische uitbuiting.
Maar in 1906 ging slechts 1,6% van de uitgaven naar gezondheidszorg, tegenover 40% naar de Force Publique.
Waarom Force Publique
Op de Conferentie van Berlijn werd vastgelegd dat kolonisatie enkel mocht met een effectieve militaire bezetting.
Daarom richtte Leopold II in 1885 de Force Publique op: het koloniale leger van Congo-Vrijstaat.
Leiding Force Publique
De leiding lag volledig bij blanke officieren (vooral Belgen, maar ook Italianen, Zwitsers en Zweden).
Het voetvolk bestond eerst uit Zanzibari’s en huurlingen uit West-Afrika; pas later werden ook Congolezen gerekruteerd.
Groei Force Publique
De Force Publique kende een snelle militaire uitbouw:
1889: 1.500 soldaten
1904: 17.000 soldaten
1908: grootste leger van Centraal-Afrika
Leopold besteedde er jarenlang ongeveer de helft van zijn Congo-budget aan.
Taken van de Force Publique:
Bestrijden van Arabische slavenhandelaars (Arabische veldtochten, 1891–1894).
Neerslaan van binnenlandse opstanden.
Afdwingen van Leopolds gezag en economische exploitatie (rubber, ivoor).
In de praktijk werd de Force Publique vooral ingezet om de uitbuiting van de Congolese bevolking met geweld af te dwingen.
