1
Q
Партеногенез жолымен көбейетін өсімдіктер
A
Бақбақ
Қызылша
Темекінің кейбір түрлері
2
Q
Жасанды партеногенездік жолмен көбею қабілеті бар жібек құртын алды
A
Орыс генетигі Б.Л.Астауров
3
Q
Жабық тұқымды өсімдіктердегі қосарлана ұрықтануды ашты
A
1898 ж С.Г.Навашин
4
Q
Эндоспермнің триплоидті жиынтығы болатынын ашты
A
1915 жылы М.С.Навашин
5
Q
Қатерлі ісік пайда болу себептері
A
Сомалық мутациялар
Вирустардың әсері
6
Q
Тұқым қуалайтын ісік аурулары
A
Ретинобластома(торқабықтың қатерлі ісігі) бір түрі
Фанконн анемиясы(қаназдығы)
Пигменттік ксеродерма
Нейрофиброматоз
7
Q
Фанконн анемиясы белгілері
A
Жас балаларда кездеседі
• қаңқа,саусақ сүйектері,кәрі жілік құрылысы бұзылады
• сүйектерде кемік жасушалары жетілмейді
8
Q
Кемірушілерді маймыл вирусымен зақымдап,оларда қатерлі ісік ауруының пайда болғанын зерттеп анықтады
A
1950 жылы Р.Делебекко
9
Q
РНҚ молекуласы негізінде ДНҚ молекуласының синтезделуін қамтамасыз ететін ерекше фермент-кері транскриптазаны ашты
A
1970 жылы Г.Темин және Д.Балтимор
10
Q
РНҚлы вирустарды қалай атайды
A
Ретровирустар
11
Q
Жасушаны қоздырып,обыр жасушасына айналдыратын гендер
A
Онкогендер( v-опс)
Жалпы саны 20ға жуық
12
Q
Адамның қалыпты эукариотты жасушаларында кездесетін,адам онтогенезінің алғашқы кезеңдерінде өте маңызды рөл атқаратын гендер
A
Протоонкогендер(с-опс)
13
Q
Беркит лимфомасын және мұрын қуысымен көмей обырын тудыратын вирус
A
Эпштейн-Барр вирусы
14
Q
Бауыр обырының пайда болуына себепші
A
В,С гепатит вирустары
15
Q
Жатыр мойнының,қынаптың,тікішектің,терінің,қуық асты бездің,көмейдің,еркек жыныс мүшелерінің,папилломалардың обырын қоздыратын вирус
A
Лимфа жасушаларындағы Т жасушалы вирус
(Оны папиллома вирусы дейді)
16
Q
Қартаю туралы ғылым
A
Геронтология
17
Q
Геронтология терминін ұсынды
A
Мечников 1903 жылы
18
Q
Қалыптан тыс ерте қартаю
A
Прогерия
19
Q
Ерте қартаю синдромы
A
Гетчинсон-Гилфорд синдромы
• аурудың алғашқы көрінісі бала 1 жасар кезде байқалады,10-20 жаста жүрек инфарктісіне әкелуі мүмкін
• баланың өсуі баяулайды
• шашы ағарып,түсе бастайды
• терісі жұқарып,қатпарланып кетеді
20
Q
Қуатты қартаю теориясы
A
М.Рубнер
21
Q
Интоксикациялық (улану)теориясы
A
И.И.Мечников
Ол ішекте шіру құбылысын болдырмау үшін шіріту бактерияларының тіршілігіне қолайсыз орта жасау керек,сол үшін рационға сүт өнім көбірек қосу керек деген
22
Q
Қартаю себептері организмдегі ұлпаралық әрекеттердің бұзылуы деп болжаған
A
А.А.Богомолец
23
Q
Әртүрлі тәжірибелердің нәтижесінде жүйке күйзелісі мен ұзақ уақыт жүйкенің шаршауы ерте қартаюды тудыратын факторлар екенін анықтаған
A
И.П.Павлов
24
Q
“Қартаю-жасушада нәруыз молекуласының синтезделуінің бұзылуы салдарынан болады” деп болжам жасады
A
1940 жылы Нагорный
25
Кәрілікке тән белгілердің 15-25 жас арасында дамуы синдромының атауы
Вернер синдромы
26
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуінің төрт типі бар:
Комплементарлы
Эпистаз
Полимерия
Көпаллельділік
27
Комплементарлы әрекеттесу деген(аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуінің бірі)
Өз алдына жеке келгенде әсері байқалмайтын,ал егер генотипте гомозиготалы немесе гетерозиготалы жағдайда басқа біреуімен қатар келсе,жаңа бір белгінің дамуына ықпал ететін гендер
28
Эпистаз деген
Бір гендердің қызметін оған аллельді емес басқа бір гендердің тежеуі
29
Полимерия деген
Бір белгінің дамуын қуаттайтын бірнеше аллельді емес гендердің бірігіп қызмет атқару құбылысы
30
Полимерлі гендер деген не
Қандай да болсын бір белгінің қалыптасуына бірігіп әсер ететін гендер
31
Белгілердің 9:7 қатынасында ажырауын ашты
У.Бэтсон мен Пеннет
32
Полимерия құбылысын ашты
1909 жылы Н.Г.Нильсон-Эле
33
Ғылымға мутация терминін енгізді
1901 жылы Хуго Де Фриз
Өзінің “мутациялық теория” еңбегін жариялады
34
Физикалық мутагендер
Радиоактивті сәулелер
Ультракүлгін сәулелер
Лазер сәулелері
35
Химиялық мутагендерге жатады
Колхицин
Этиленимин
Никотин қышқылы
36
Биологиялық мутагендерге жатады
Пестицидтер
Вирустар
Стронций
37
Генотиптің өзгеруіне қарай мутациялар бөлінеді
Гендік(нүктелік)
Хромосомалық
Геномдық
Цитоплазмалық
38
Плейотропия
Бір геннің өзгеруінен организмнің бірнеше белгі қасиеттері өзгереді
39
ДНҚ молекуласының белгілі бір бөлігінде нуклеотидтердің қатар тізбегінің өзгеруі
Гендік немесе нүктелік мутация
40
Хромосомалық мутациядағы хромосомаішілік өзгерістерге жатады
Дефишенсия-хромосома ұштарының жетіспеушілігі;
Делеция-хромосоманың бір бөлігінің үзіліп түсіп қалуы;
Инверсия-хромосома бөлігінің 180ге бұрылуына байланысты гендердің орналасу ретінің өзгеруі;
Дупликация-хромосоманың белгілі бір бөлігінің екі еселенуі
41
Хромосомалық мутациядағы хромосомааралық өзгерістерге жатады
Транслокация-хромосоманың бір бөлігінің оған ұқсас емес басқа бір хромосомамен ауысып кетуі
Сақина тәрізді хромосома-таяқша тәрізді хромосоманың өзгерісі
Хромосомалар арасында көпірлердің пайда болуы
42
Жасушадағы хромосомалар санының өзгеруіне байланысты организмнің белгілері мен қасиеттерінде пайда болатын өзгергіштік
Геномдық мутация
43
Геном деген
Гаплоидті хромосомадағы гендердің жиынтығы
44
Егер эукариотты организмдер жасушасының хромосома жиынтығы екіден артық рет еселенсе ондай организмдерді қалай атайды
Полиплоидті
45
Полиплоидия көбіне кездеседі
Партеногенез жолымен көбейетін жәндіктерде
Аскарида
Жер құрттары
Көбелектер
46
Хромосома санының гаплоидті жиынтықта еселенбей өзгеруінің нәтижесінде пайда болады
Анеуплоидия немесе гетероплоидия
47
Жасуша цитоплазмасында кездесетін плазмогендердің өзгеруіне байланысты болады
Цитоплазмалық мутация
48
Хлорофилдік мутация ненің әсерінен пайда болады
Пластидтер құрамында болатын геннің өзгеруіне байланысты
49
Пластидтер мен митохондрияларда болатын плазмогендердің өзгеруіне байланысты болады
Цитоплазмалық мутация
50
Бұл мутация нәтижесінде организм биохимиялық,физиологиялық,
морфологиялық өзгерістерге ұшырайды
Гендік немесе нүктелік мутация
51
Хромосомалар терминін алғаш рет ашты
В.Вальдейер
52
Тең иықты хромосома
Метацентрлік
53
Иықтары тең емес хромосома
Субметацентрлік
54
Бір иығы өте қысқа хромосома
Акроцентрлік хромосома
55
Центромера хромосоманың бір ұшында орналасқан
Телоцентрлік
56
Патау синдромы хромосома саны
47
57
Шерешевский-Тернер синдромы хромосома саны
45,XO
58
Клайнфельтер синдромы хромосома саны
47,XXY
59
13-жұп аутосомалар бойынша трисомияны көрсететін хромосомалық аномалия
Патау синдромы
60
Патау синдромы бар балалардың туылу жиілігі
1:7000-10000
61
Ұрық анасының құрсағында жатып өліп кетуі мүмкін немесе мұндай патологиямен туылған баланың өмірі ұзақ болмайды(қандай синдром)
Патау синдромы
62
Даун синдромының негізгі клиникалық сипаты
Ақыл есі туа біте кем болуы.
Оларды оқытып үйретуге болады,бірақ жазуға,санауға үйрету мүмкін емес
63
ОЖЖ айтарлықтай зақым болмасада олар икемсіз,епсіз,қорғансыз
Даун синдромы(21+)
64
Бойлары аласа,
Шүйдесі тегіс,
Бас сүйектері кішкентай,
Көздері қысыңқы,
Мұрындарының түбі жалпақ,кең кеңсірікті боп келеді
Даун синдромы
Оларда жүрек-тамыр жүйесінің бұзылуы,ішкі секреция бездерінің қызметтерінің бұзылуы байқалады
65
Патау синдромын ашты
1960 жылы Патау
66
Даун синдромын сипаттап жазды
1855 жылы Л.Даун
67
Шерешевский-Тернер синдромын сипаттап жазды
1925-Н.А.Шерешевский
1938-Тернер
68
Шерешевский Тернер синдромы байқалады
Жаңа туылған қыз нәрестелерден.
* салмағы өте жеңіл
* бойлары қысқа
* табандарында және қолдарында ісіктер
* тырнақтарының толық жетілмеуі
69
Иықтары кең,бөкселері тар болып,өздерінің сыртқы құрылысы жағынан қыздар бұл синдромда еркектерге ұқсас келеді
Шерешевский-Тернер синдромы
70
Эдвардс синдромын ашты
1960 жылы Эдвардс
71
Эдвардс синдромымен көбіне ауырады
Балалар,көп өмір сүрмейді
72
Нәрестелердің
салмағы өте жеңіл,
иектері тегіс,
жақтары нашар дамыған,
Бас сүйегі,құлақтары кішкентай және бас сүйегіне төмендеу орналасқан,
Тұмсықтары шығыңқы-құс тұмсық
Эдвардс синдромы(18)
73
Эдвардс синдромын қалай анықтайды
Нәресте туылған кезде бала жолдасының кішкентай болуы;
Жалғыз кіндік артериясы болуынан
74
Клайнфельтер ауруымен ауырады
Тек ерлер
75
Клайнфельтер ауруының белгісі
Жыныс бездері дұрыс жетілмейді;
Ақылы кем;
Аяқ-қолы шамадан тыс ұзын,денесіне сәйкес келмейді
76
Клайнфельтер ауруы неліктен пайда болады
Жыныстық хромосомаға бір X-тің артық қосылуына байланысты
77
Көздерінің мөлдір қабығының бұлдырлануы,
Көру мүшелерінің мүкістігі байқалып тұрады,
Қол саусақтары өте ұзын немесе қысқа болып,
2-5 саусақтары ерекше орналасқан болады
Эдвардс синдромы
78
Бұл синдромда табандарының пішіні өзгереді:жүрек-тамыр жүйесінің,бүйректерінің жұмысы бұзылады.
Ересек жасқа жеткендердің ақыл есі кем болғандығы анықталды
Эдвардс синдромы
79
Бұл синдромда жүректерінің туа біткен ақаулары;
Қолқа,өкпе артериясының тарылуы байқалады
Шерешевский-Тернер синдромы
80
Қаңқа дамуының және көкірек қуысының өзгеруі,4-5 саусақтарының қысқаруы
Шаштары қысқа,мойны қысқа,жуан синдром
Шерешевский-Тернер синдромы
81
Организмдердің құрылысында күрделі өзгерістер байқалып,даралардың құрылым деңгейі күрделініп,тіршілік етуге бейімделігі арта түседі
Ароморфоз (арогенез)
82
• эволюция процесінің нәтижесінде 2 қабаттан пайда болған жалпақ құрттарда үшінші мезодерманың пайда болуы
Ароморфоз
83
Буылтық құрттардағы қанайналым жүйесінің пайда болуы
Ароморфоз
84
Хордалыларда ішкі қаңқаның жетілуі
Ароморфоз
85
Омыртқалы жануарларда жүрек құрылысының т.б мүшелерінің күрделенуі
Ароморфоз
86
Ароморфоз ненің нәтижесінде пайда болады
Тұқым қуалайтын өзгергіштік пен табиғи сұрыпталудың нәтижесінде
87
Идиоадаптация деген
Организмнің құрылым деңгейі күрделенбей,өзгермей тіршілік үшін күресте белгілі бір орта жағдайына бейімделуі
88
Скат пен камбала балықтарының су түбіне бейімделіп,жалпақ пішінді болуы жатады
Идиоадаптация
89
Жануарлардың бүркеніш реңі жатады
Идиоадаптация
90
Өсімдіктердің тікенектері,безді түктері жатады
Идиоадаптация
91
Организмдердің тұрақты және қалыпты жағдайларға бейімделуінің нәтижесінде құрылысының қарапайымдалуы
Дегенерация немесе морфофизиологиялық регресс
92
Паразиттік тіршілік етуіне байланысты жалпақ құрттарда сезім,асқорыту мүшелерінің жойылып,жүйке жүйесі құрылысының қарапайымдануы
Дегенерация немесе морфофизиологиялық регресс
93
Биологиялық регресс
Дамудың кері қарай кетіп,жүйелік топтардағы даралар санының кемуі,таралу аймақтарының тарылуы
94
Биологиялық эволюцияның бағыттарын анықтағандар(ароморфоз,идиоадаптация,дегенерация)
А.А.Северцов
И.И.Шмальгаузен
95
Эволюция терминін алғаш рет өз еңбегінде пайдаланды
Шарль Бонне 1762 ж
96
Ең алғашқы эволюциялық ғылыми көзқарастың қалыптасуына елеулі еңбек сіңірді
Ламарк
Еңбегі:Зоология философиясы
97
Жер ғаламшарының қалыптасуы туралы теориясы бар
Ч.Лайель
98
“Популяцияда гетерозиготалы мутантты гендер көп болады,бұл-тұқым қуалайтын өзгергіштіктің негізі,осыған байланысты жеке белгілер бейімдеуші болуы мүмкін” деген пікір айтып ғылымға “Тіршілік толқыны” деген ұғым енгізді
С.Четвериков
99
Гендердің дрейфі деген ұғымға мән берді
С.Райт
Гендердің дрейфі-эволюцияның факторы;
Табиғи сұрыпталу-эволюцияның қозғаушы күші
100
Макроэволюция терминін алғаш енгізді
Филипченко
101
Микроэволюцияны енгізді
1938 жылы Тимофеев-Ресовский
102
Комбинативтік өзгергіштік
Гендер мен хромосомалар құрылысының өзгеруіне әкелмейтін,тек гендердің әртүрлі болуынан олардың әр алуан комбинациялар құруына байланысты кездейсоқ орын алатын жағдайлар
103
“Тұқым қуалайтын өзгергіштіктегі ұқсас қатарлар” деп аталатын заң ашты
Вавилов
(Бір біріне жақын тұрған түрлер мен туыстарда кездесетін мутациялардың ұқсас боп келетінін анықтады)
104
Үштік параллелизм әдісін,яғни салыстырмалы-анатомиялық,
палеонтологиялық,
эмбриологиялық әдістерді қолданды
Геккель
105
Әр типтегі жануарлардың өзара ұқсастығын тапты
Кювье
106
Анатомиялық дәлелдемелер бөлінеді
Гомологиялық және аналогиялық мүшелер болып
107
Құрылысы мен шығу тегі бір біріне ұқсас келетін мүшелер
Гомологиялық мүшелер
Мысалы:
• екпе бұршақтың мұрттары
• кактустың тікендері
• шаңжапырақтың,інжугүлдің тамырсабақтары
• картоптың түйнегі
• пияздың түбіртегі түрін өзгерткен сабақтар
108
Ұқсас қызмет атқаратын,бірақ құрылысы мен шығу тегі басқа мүшелер
Аналогиялық (рудиментті)мүшелер
Мысалы:
Құстың,көбелектің,жарғанаттың ұшу қанаттары
• көбелектің қанаты-көкірек бөлігіндегі дененің арқа жағындағы өсінді.
• Ал жарғанат пен құстың қанаттары-өзгерген алдыңғы аяқтар
109
Атавизм деген не
Ататегінде бар белгілердің ұрпағында қайталануы.
Мысалы кейде адамда құйрықтың,көп емшектің болуы байқалады
110
“Бір типке жататын даралардың ұрықтары басынан бастап ұқсас болады” делінген ұрықтық ұқсастық жайлы заңдылығы бар ғалым
К.Бэр
111
Биологияға биогенетикалық ұқсастық заңын енгізді
Э.Геккель мен Ф.Мюллер
Онда “онтогенез дегеніміз-филогенезді қысқаша және толық емес қайталау” делінген
112
Онтогенез деген
Бұл бір дараның туу процесінен тіршілігін жойғанға дейінгі жеке дамуы
113
Филогенез деген
Бұл барлық тіршілік атауының тарихи даму процесі
114
Жылқының эволюциялық сатысын зерттеді
Ковалевский
115
Жылқының эволюциялық түрлерінің өзгеруі байқалды
Солтүстік Америка
Еуразия
Оңтүстік Америка
116
Уоллес атап көрсеткен 6 биогеографиялық аймақ
1)неоарктикалық
2)палеоарктикалық
3)үндімалайзиялық
4)эфиопиялық
5)неотропиктік
6)аустралиялық
117
Тіршіліктің қалыптасу кезеңдері
1)Абиогенді синтез
2)Коацервация процесі
3)Коацерваттар эволюциясы
4)Прокариотты жасушалардың пайда болуы
5)эукариотты көпжасушалылардың пайда болуы
118
“Материя-алғашқы мұхиттың ұзақ уақыт дамуынан пайда болады” деген гипотеза айтты
Опарин-1924
Дж.Холдейн-1929
119
“Тіршілік жер бетінде мәңгілік” деген теорияны ұсынды
1880 жылы В.Прейер
(Бұл теорияны Вернадский де жақтады)
120
Тіршіліктің өз бетінше пайда болмайтынын дәлелдеді
Л.Пастер
S тәрізді түтікше бекітілген колбаға ет сорпасын құйып қайнатады.Бірнеше айлар бойы сорпа стерильді сақталады,себебі микроб түспейді,бірақ сорпа бір күні тұнық боп кетеді себебі түтікшені алып тастағанда ондағы микробтар дереу ішке кіріп кетеді
121
Панспермия тұжырымын қолдады(“тіршілік ғарыш кеңістігінде күн сәулелерінің қысымы арқылы бір аспан денелерінен екіншісіне ауысып отырады”)
Аррениус
122
1775 жылы Тереховскийдің тәжірибесі
Ішінде сорпасы бар ыдысты қайнатып,оның аузын тығыз етіп жауып тастады,онда өзгеріс байқалмады.
Ал аузы ашық ыдыстағы сорпа ашып кетті.
123
Виталистік көзқарастағылар Тереховскийдің тәжірибесіне қандай пікірде болды
Аузы жабық ыдысқа “тіршілік күші” кіре алмағандықтан тіршілік пайда болмады,сорпаны қайнатқанда “тіршілік күші” өледі деген көзқараста болды
124
“Тіршілік өздігінен пайда болады” деген теорияға қарсы шығып,тәжірибе жасады
Франческо Реди.1668 жылы
Төрт ыдысқа ет салып,оны ашық қойды,келесі төрт ыдыстағы еттің бетін дәкемен жапты.Беті ашық ыдыстарға шыбын жұмыртқа салды,сүйтіп шыбын өздігінен пайда болмағанын дәлелдеді
125
Адамда тырнақта және тізе буынының кемістігін бір уақытта анықтайтын ген жатады
Плейотропияға
126
Тышқандарда барлық сүйектердің дамуының жетімсіздігіне әкелетін мутантты геннің кездесуі жатады
Плейотропияға
127
Гомологті хромосомалар жұбында гендер үнемі алмасып отыратындығын көрсетті
Т.Морган
Biology
flashcards
Decks in class (18)
# Cards
-
Biology 7th grade26
-
Биология ілімінің салалары11
-
Биологияға еңбек сіңірген ғалымдар58
-
7 Сынып Көбею14
-
bio 01103
-
Био 8 Сынып92
-
Био 9 Сынып181
-
ПҚС 4 Материал51
-
Био 10 Сынып 1 бөлім140
-
Нұсқа Талдау21
-
Био 10 Сын 2 Бөлім127
-
Био 10 Сын 2 Бөлім40
-
Био 10 Сынып72
-
Био 10 Сынып 100 Параграфтан Бастап44
-
Био Жаттауға37
-
Қозғалыс Бөлімі 10 Сынып57
-
Биомедицина Және Биоинформатика 10 Сынып32
-
Биотехнология 10 Сынып24
