Био 9 Сынып Flashcards

(181 cards)

1
Q

Пиелонефрит

A

Бүйректің қабынуы.
Бүйрекке патогенді бактериялар енеді де,көбейіп,нефрон жасушаларын жояды және қабындырады

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
2
Q

Пиелонефритке себеп болады

A

Зәрді сақтау,оны несепағардан бүйрек астауына кері қайтарылуы себеп болады

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
3
Q

“Өрлеме жұқпа”(восходящие инфекции зақымдайды

A

Бүйректен төмен орналасқан зәр шығару мүшелерін несепағар,қуық,зәр шығару өзегін зақымдайды

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
4
Q

Өрлеме жұқпаның алдын алу шаралары

A

Лас суқоймаға шомылма
Гигиена
Медикаментозды емдегенде стерильдікті қадағалау

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
5
Q

Цистит пайда болу себептері

A

1)ағзаға суық тию
2)қуықтағы өрлеме жұқпа

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
6
Q

Бүйректің несептас ауруы

A

Бүйректе ерімейтін тұздардың бөлшектерінің (кальций оксалаты-қымыздық қышқылының тұздары)қалыптасуы

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
7
Q

Несептас ауруынан сақтану үшін жеу керек

A

Етті балықпен
Саңырауқұлақпен
Теңіз өнімдерімен

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
8
Q

Несептас ауруынан сақтану үшін жемеу керек

A

Strawberry
Chocolate
Саумалдық
Дәнді дақылдар,С дәрумені

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
9
Q

Бүйрек жұмысына жақсы әсер ететін тағамдар

A

Жүзім,қарбыз,болгар бұрышы,сарымсақ,қасқыржем,асбұршақ,аскөк,құрма,қызанақ,шие,анар,қараөрік,сәбіз

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
10
Q

Аммиакты бөліп шығарады

A

Тұщы су омыртқасыздары
Үнемі суда тіршілік ететін бунақденелілер мен қосмекенділер
Сүйекті балықтар
Тұщы су балықтары
Тұщы су дернәсілдері

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
11
Q

Аммиакты бөліп шығаратындарға керек жоқ

A

Суға қорды жинаудың керегі жоқ,ағза оның жеткіліксіздігін сезінбей ақ одан оңай арылады

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
12
Q

Несепнәр бөліп шығарады

A

Сүтқоректілер,адам
Теңіз сүйектілері және барлық шеміршекті балықтар,ересек бақалар

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
13
Q

Несепнәр бөліп шығаратындарға тән

A

Ағза суды аз тұтынады,судың қатты жеткіліксіздігін де,артық мөлшерін де сезінбейді

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
14
Q

Зәр қышқылын бөліп шығарады

A

Жер бетінде тіршілік ететін бунақденелілер
Құстар
Жорғалаушылар
(Ересек шеміршекті балықтар)

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
15
Q

Зәр қышқылын бөліп шығаратындарға тән

A

Ағза әрдайым суды үнемдеуге және аз мөлшерде концентрлі зәр бөлуге мәжбүр

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
16
Q

Несепнәр формуласы

A

СН4N2O

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
17
Q

Зәр қышқылы формула

A

С5Н4N4O3

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
18
Q

Мембрана потенциалы

A

Жасушалар тірі және энергиясын мембрана арқылы иондарды белсенді тасымалдауға жұмсауға қабілетті болған кезде зарядтардың айырмашылығы сақталуы

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
19
Q

Мембрана потенциалы нейронда нешеге тең

A

70 мВ(милливольт)

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
20
Q

Тыныштық потенциалы

A

Тек қозған жасушаларды сипаттау үшін

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
21
Q

Нейрондардың әсер ету потенциалы құрайды

A

110-120 мВ

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
22
Q

Әсер ету потенциалы деген не

A

Қозған ұлпа жасушасы әсерге ұшыраса оның мембранасының зарядының өзгеруі

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
23
Q

Миелинденген талшықтар болады

A

Жұлын құрамында

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
24
Q

Миелинденбеген талшықтар болады

A

Омыртқасыздарда

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
25
Қай талшықтарда өткізу жылдамдығы жоғары?миелинденген немесе миелинденбеген
Миелинденген
26
Миелинденген аксондарда жылдамдық
120 метр секундына
27
Миелинденбеген аксондарда жылдамдық
Секундына 0,5 метр
28
НКИ Нейрокомпьютерлік интерфейс
Ми мен электрондық құрылғы арасындағы ақпарат алмасатын техникалық жүйе
29
Нейропротездеу
Жүйке жүйесінің бұзылған қызметін қалпына келтіруге арналған жасанды құрылғы немесе сенсорлық мүшелер жасаумен және имплантациямен айналысатын неврология саласы
30
Өсімдік фитогормоны ауксиннің әсер ету типі
Стимулдайтын
31
Фитогормон гибереллиннің әсер ету типі
Стимулдайтын
32
Фитогормон цитокинин әсер ету типі
Стимулдайтын
33
Ауксин өсімдікке әсері
Өсімдіктің барлық бөлігінің,әсіресе төбе меристеманың өсуі,тамыр түзілуі
34
Гиббереллин өсімдікке әсері
Жасушалардың,әсіресе сабақтың,тамырдың өсуі және созылуы
35
Цитокинин өсімдікке әсері
Тамыр түзілуі Жапырақтың пайда болуы және өсуі
36
Өсімдік ағзасын белсенді күйге келтіреді
Стимулдайтын ауксин фитогормоны
37
Ингибирлейтін фитогормондар
Этилен Абсциз қышқылы
38
Этилен фитогормонының әсері өсімдікке
Жеміс пен тұқымның пісіп жетілуі
39
Абсциз қышқылының өсімдікке әсері
Жапырақтың сарғаюы және түсуі
40
Ингибирлейтін фитогормондар өсімдікті
Қыс мезгіліне дайындайды
41
Гормондардан басқа өсімдіктердің өсуін стимулдайтын шамамен 40 затты не деп атайды
Өсу факторлары немесе өсу заттары деп атайды
42
Г.Мендельдің заңдары
1)бірінші ұрпақ будандарының біркелкілік заңы(басымдылық заңы немесе. Мендельдің бірінші заңы) 2)белгілердің ажырау заңы не Мендельдің екінші заңы 3)гаметалардың тазалық заңы
43
Бұршақта зерттеу нысаны ретінде артықшылықтары (мендель тәжірибесінде)
1)барлығы екі баламалы белгісі 2)белгілер саны аз 3)өздігінен тозаңданады,сары түсті бұршақта жасыл түсті ген және керісінше болмайды
44
Конкординанттылық деген
Әртүрлі егіздер тобында олардың ұқсастық дәрежесі
45
Дискординанттылық деген
Әртүрлі егіздер тобында олардың айырмашылық дәрежесі
46
Биологиялық әдістің артықшылығы
Қандай нәруыз ферменттің зақымдалғанын анықтауға мүмкіндік береді
47
Иммуногенетикалық әдіс қолданылады
Мүшелер мен ұлпаларды ауыстырып қондыру(трансплантация)үшін донорды генетикалық таңдау кезінде
48
Егіздік әдістің кемшілігі
Оның біржақтылығы Ол тек белгінің пайда болу дәрежесінде генотиптің рөлін анықтауға мүмкіндік береді
49
Генеалогиялық әдістің кемшілігі
Ақпарат жинаудағы шектеулілік(шежіренің толық болмауы)
50
Гетерозис(будандық)деген
Қуаттың жарқылы арқылы:буданның өнімділігін,тіршілік қабілетін,өсімталдығын және жақсы бейімделуін арттыру
51
Бағытталған мутагенез
Мутация мөлшерін саналы түрде арттыру
52
Полиплоидия
Бағытталған мутагенез нәтижесінде даралардың хромосома санын екі есе арттыру (бидай,қарақұмық,жүгерінің көптеген сорттары шығарылды)
53
1924-1925 жж полиплоидия негізінде қырыққабат шомыр түраралық будандаспауды еңсерді
Г.Д.Карпеченко
54
Стрептококкус туысына жататын сүтқышқыл бактериялар өндіреді
Тек сүт қышқылын
55
___________ туысына жататындар жүзеге асыратын ашыту сүт қышқылымен қатар,әртүрлі өнімдер алуға мүмкіндік береді
Лактобациллус
56
Азотты бекіту қабілеті барлар
Диазотрофтық
57
Диазотрофтардың екі тобы бар:
•Симбионттар:тамыр түйнектері жоқ • еркін тіршілік етушілер:гетеротрофтар, автотрофтар
58
Симбионттарға жатады(диазотрофтардың тобы)
Азобактер-қыналар Азоспириллум-қыналар Анабена-қыналар,азолла
59
Еркін тіршілік етушілер:гетеротрофтарға жатады(диазотрофтардың өкілі)
Азобактер,клостридиум, метилобактер,
60
Еркін тіршілік етушілер автотрофтарға жатады (диазотрофтар өкілі)
Хлорибиум,родоспириллум, амебобактер
61
Анабена деген
Жіпше тәрізді көк жасыл балдыр. •Жасуша цитоплазмасында гликогенге ұқсас қор өнімі-анабенин жиналады •дөңгелек жасушалардан тұратын жіпшесінің құрамында гетероцисталар мен кейде ірі споралар болады
62
Сыртқы аталық жыныс мүшелері
Ұма мен жыныстық мүше
63
Ішкі аталық жыныс мүшелері
Аталық бездер,оның қосалқы бөліктері(шәует шығаратын түтік,ұрықтық көпіршіктер,қуықасты безі)жатады
64
Аталық без(ен) мөлшері,саны салмағы
Саны екеу Мөлшері 4-6 см Салмағы 15-30 г
65
Шәует (сперма)деген не(аталық жыныс мүшесінде)
Ұрық көпіршіктері және қуықасты бездерден бөлінген сұйықтық
66
1 см3 шәуетте кездесетін сперматозоид саны
60 млн
67
Сперматозоид қозғалу жылдамдығы
2-3 мм
68
Сыртқы аналық мүшелер
Үлкен,кіші жыныстық жапсарлар мен шүртекей(клитор) жатады
69
Жыныстық жапсарлар неден тұрады
Май ұлпасы мол терілі қатпарлардан тұрады
70
Ішкі аналық жыныс мүшелері
Екі аналық без Жатыр Екі жатыр түтігі Қынап
71
Аналық бездердің пішіні,салмағы,ұзындығы
Пішіні сопақша Ұзындығы 3-4 см Салмағы 5-8 г
72
Аналық бездер түзілген
Безді көпіршіктер-фолликуладан
73
Овуляция деген не
Гмпофиздің әсерінен безді көпіршіктің жетіліп,жарылып,ішінен жұмыртқа жасушасының сыртқа шығуын анабездің жетілуі(овуция)деп атайды. Жарылған безді көпіршіктің іші май тектес сары дене деп аталатын затпее толып,уақытша гормон бөледі
74
Менструация қайталанып отырады
28 күн сайын
75
Әйелдің көмейі мөлшері
36 мм кішкентай
76
Ерлердің көмейі
44 мм үлкен
77
Мойынның алдыңғы жағында (шығыңқы) жер не деп аталады
Көмей жұмыры(өндіршек) Ерлерде
78
Қыздарда физиологиялық жүйе құрылып,ағзаның жыныстық жетілуі басталады
11-15 жаста
79
Ұлдарда барлық физиологиялық жүйе толық құрылып,ағзаның жыныстық жетілуі басталады
12-16 жаста
80
Қыз бала үшін әлеуметтік жетілу уақыты
15-20 жас
81
Ұл бала үшін әлеуметтік жетілу уақыты
16-21 жас
82
Акселерация деген не
Бұл дене массасы мен өлшемінің даму және арту қарқынының жылдамдау үдерісі
83
Ерлерде бірінші реттік жыныс белгілері-
Сыртқы жыныс мүшелерінің құрылысындағы айырмашылықтар(туған сәттен бастап көрінеді)
84
Ерлерде екінші реттік жыныс белгілерінің қалыптасуына әсер етеді
Аталық жыныс гормондары-тестостерон т.б андрогендер
85
Ағзаның жеке ерекшелігіне байланысты менструация циклінің уақыты өзгеруі мүмкін
23 күннен 35 күнге
86
Менструацияның бірінші фазасы
3-7 күннен тұрады Менструация деп аталады
87
Менструацияның екінші фазасы аталады
Овуляция алдындағы немесе фолликулдық
88
Менструацияның үшінші фазасы
Овуляция (секреторлы деп те атайды)
89
Менструацияның төртінші фазасы аталады
Овуляциядан кейінгі кезең
90
Екінші реттік жыныс белгілерінің дамуын және жатырдың сілемейлі қабығының өсуін қамтамасыз ететін әйел гормоны
Эстроген
91
Ұрықтану ықтималдығы жоғары болған кезде көп синтезделетін әйел гормоны
Прогестерон (жүктілік гормоны)немесе сары дене гормоны
92
Ұрықтану,яғни жүкті болу үдерісінің алдын алуға бағытталған шаралар
Контрацепция
93
Контрацепцияны таңдаудың еку себебі:
• контрацепция шаралары әйел ағзасына аз зиян келтіреді,оның жағымсыз салдары төмен • этикалық және діни көзқарас тұрғысынан түсік(аборт) жасатудан айырмашылығы болашақ бала өмірін жою ретінде қарастырылмайды
94
Табиғи немесе физиологиялық контрацепция
Ең тиімді контрацепция әдісі-жыныстық қарым қатынас болмауы
95
Контрацепцияның әдістерінің бірі
Жыныстық қарым қатынасты тоқтату
96
Күнтізбелік немесе температуралық контрацепция
Ол ұрықтануға едәуір қолайлы менструация циклін анықтаудан және бұл күндері жыныстық қарым қатынасқа түспеуден тұрады • Ұрықтану ықтималдылығы 20%
97
Контрацепцияға кедергі келтіретін әдістерге жатады
• Презервативтер-жүкті болу ықтималдылығы 10%дан асады Жатырішілік спиральдар-жүкті болу ықтималдылығы-3%
98
Контрацепцияның гормондық әдістеріне жатады
Гормондық препараттарды бүкіл цикл уақытында да,жыныстық қарым қатынастан кейін де қабылдау • жүкті болу ықтималдылығы:1-3%
99
Контрацепция түрі стерилизация
Жүкті болу ықтималдылығы 1%дан аз түбегейлі хирургиялық әдіс Ер адамда ұрық шығаратын түтікшесі; Әйелде жатыр түтігі кесіледі
100
Жыныс жолдары арқылы жұғатын ауруларды не деп атайды
Ежелгі махаббат құдайы-Венераның атымен венералық деп атайды
101
Жыныс жолы арқылы берілетін аурулардың қоздырушыларына жатады
Әртүрлі бактериялар вирустар, қарапайымдар(біржасушалы жануарлар), Микроскопиялық саңырауқұлақтар
102
Житс (спид)
Жұқтырып алған иммундық тапшылық синдромы-едәуір қауіпті вирустық жұқпа,ресми түрде ем қонбайтын және өлімге апаратын ауру
103
Житс (спид) қоздырушысы
Адамның иммундық тапшылық вирусы АИЖ(ВИЧ) • ол адамның лейкоцит жасушаларын зақымдап,біртіндеп ұлпалық иммунитетін жояды
104
Мерез(сифилис)
Қоздырушысы-бактерия Ақшыл спирохета болып табылатын жұқпалы ауру
105
Мерез(сифилис) бірінші белгісі
Жұқпа енген жерде жараның пайда болуы.Ол бірнеше күн или аптадан кейін пайда болуы ықтимал.
106
Жүктілік кезінде мерезбен ауыру неге әкеледі
Тері қабатының Жүрек қантамырлар жүйесінің деформациясы Шеміршекті ұлпаның Мұрын Құлақ қалқанының дұрыс қалыптаспауына әкеледі (нәрестеде)
107
Соз (гонорея)
Жыныстық қатынас арқылы жұғатын ауру Қоздырғышысы:шар тәрізді гонококк бактериясы
108
Соз (гонорея)әсерінен зақымданады
Жыныс мүшелерінен басқа тікішектің,көздің,тамақтың шырышты қабықшасы зақымданады
109
Егер жүкті әйел созбен(гонорея) ауырса баласына жұға ма?
Жүктілік кезінде жұқпайды.Босанғанда жұғады
110
Создың(гонорея) ең алғашқы белгілері ерлерде
Үрпіден басталады.Денесі қызып,қышынады Несепке іріңду зат араласып,кіші дәретке отырғанда қатты ауырсынады,үрпі қызарып,ісіп кетеді
111
Әйелдерде создың(гонорея)белгілері
Жатыр мойны іріңге толып,іштен төмен және белі қатты ауырады
112
Соз (гонорея) неге қауіпті
Ішкі мүшелердің күрделі қабыну үдерісіне және бедеулікке әкелуі мүмкін
113
В,С гепатиті
Гепатиттің басқа формасы сияқты вирустық жұқпа
114
В,С гепатитінің жұғу жолдары
1)ауру жұққан адаммен жыныстық қарым қатынасқа түсу 2)қан арқылы жұғу(қан құйғанда) 3)науқас анадан балаға босану кезінде(сирек)
115
В,С гепатиті зақымдайды
Бауырды
116
Гепатиттің қай формасының қаупі аз?
В формасы. Ал С формасы көбіне созылмалы сатыға өтеді(ауру симптомы байқалмауы мүмкін)
117
В,С гепатиті белгілері
Симптомдары бірнеше аптада немесе 6 айдан кейін байқалады • дене температурасы көтеріледі • әлсіздік пайда болады • буындар ауырады • бауыр ауырады
118
Эмбриональды кезең
2-3 айлық мерзім
119
Шараналық кезең
3 айдан бастап туғанға дейін (12 апта)
120
Адам ұрығында адамға тән сипаттар пайда болады,аяқ қолы дамиды,саусақтарын ажыратуға болады
Шамамен 6 аптада
121
Сперматозоидтердің ұрықтану қабілеті сақталады
24-28 сағат бойы
122
Ұрыққа теріс әсер ететін факторлар
Эмбриотоксикалық
123
Эмбриотоксикалық факторларға жатады
Радиация Иондаушы сәуле Жоғары электрмагниттік өріс сияқты физикалық агенттер
124
Химиялық эмбриотоксиндер
Никотин,алкоголь,есірткілік заттар мен көптеген медикаменттер
125
Биологиялық эмбриотоксиндер
Вирустар мен бактериялардың тіршілік әрекетінің өнімдері; Күйзеліс(стресс) кезінде өндірілетін әйелдің өзінің гормондары
126
Эмбриотоксиндердің жүкті әйел ағзасына әсері қандай?
Нәрестеде туабітті патологияның дамуына себеп болуы мүмкін
127
Жүктіліліктің ең dangerous кезеңдері
• Бірінші кезең-жүктілктің 1 аптасының соңы мен 2 аптасының басы • Екінші кезең-жүктіліктің 3-8 апта аралығы
128
Ер адамға темекң шегу меналкагольді ішімдік ішуді тоқтату керек(дені сау бала туылу үшін)
Кем дегенде 2 ай бұрын
129
Болашақ ана жүктілік кезінде және баланы емізуі кезінде темекі шекпеуі,алкаголь ішпеуі керек
6 ай бұрын
130
Темекі шеккен ата ананың баласы қандай болып туылады
Жүйке түтікшесінің қалыптасу және даму үдерісіне жағымсыз әсер етіп,туабітті ақыл ой дамуында ауытқуы бар, Қасқырауыз, Қоянерін, Шатында жарасы бар, Көзі қитар
131
Жүктілік кезінде ішімдік ішкен әйелден қандай бала туылады
Эмбриофетопатия ауруы бар • зәр шығару, •буын және жүрек жүйесі • аяқ қолында ақауы бар бала туылуы мүмкін
132
Эмбриофетопатия бар бала қандай болады
• Балада буын дисплазиясы, • Саусақтарының болмауы, • Бетінде патологиялық өзгерістер:көз ұясы кішкентай,маңдайы тар,кеңсірігі кең И көзі қитар,аузы үлкен,таңдайы жоғары болады
133
Архей эрасы созылды
1 млрд жылға
134
Геохронологиялық шкала қанша эрадан(заман) тұрады
5 • Архей •Протерозой •Палеозой •Мезозой •Кайнозой
135
Архейде пайда болды
Біржасушалы прокариоттар Осы эрада фотосинтез,гликолиз,ашу,тыныс алу т.б әртүрлі ағзалар қазір де қолданатын энергия алудың басқа барлық әдістері пайда болды
136
2 млрд уақытқа созылған эра
Протерозой
137
Біржасушалылар,одан кейін көпжасушалы эукариоттар-омыртқасыздар(барлық типі) мен балдырлар пайда болды
Протерозой
138
Фотосинтездеуші өсімдіктер мен цианобактериялар көп мөлшерде оттек бөліп,озон қабаты қалыптасты
Протерозой
139
Тірі ағзалардың құрлыққа шығуымен сипатталатын эра
Палеозой
140
Жануарларда сүйек қаңқасының,жоғары сатыдағы жерүстілік өсімдіктердің таскөмур,мұнай,табиғи газ қорын түзді
Палеозой
141
Климат жылы әрі ылғал болуына байланысты жоғары сатыдағы өсімдіктердің (мүк,плаун,қырықбуын,қырықжапырақ), олардың ұрпақтары тұқымдылар-ашықтұқымдылар дамыған кезең
Палеозой
142
Палеозой эрасында жануарлардан нелер пайда болды
Өрмекшітәрізділер, Бунақденелілер, Омыртқалылар:балықтар,қосмекенділер,жорғалаушылар
143
Омыртқалылар класының ең соңғы өкілері:құстар мен сүтқоректілер,ал өсімдіктерден-жабықтұқымдылар(гүлді өсімдіктер) пайда болды
Мезозой
144
Климат едәуір құрғақ,бірақ негізінен жылы болды(қандай эра)
Мезозойда
145
Динозаврлар эрасы
Мезозой
146
Тіршілік заманауи түрге ие болып,мұз басу жүрді,климат жалпы едәуір суық болды
Кайнозой
147
Мұз басу жүрді
Кайнозой
148
Кайнозой эрасында флора қалай өзгерді
Солтүстіктен оңтүстікке қарай тундра мен тайгадан шөлге және экваторлық орманға біртіндеп өзгерді.
149
Биологияда трансформизм деген бағыт пайда болды
17 ғғ
150
Градация деген не
Тірі ағзалардың тіршілік құрылымдарының біртіндеп жоғарылауы
151
Ең көрнекті трансыормист
Ж.Б.Ламарк
152
“Зоология философиясы” 1809ж еңбегі бар ғалым
Ж.Б.Ламарк
153
Дарвинның эволюцияның басты 3 себебі(қозғаушы күштері)
1)тіршілік үшін күрес 2)табиғи сұрыпталу 3)тұқымқуалайтын өзгергіштік
154
Дарвин еңбегі
“Табиғи сұрыпталу арқылы түрлердің пайда болуы” 1859 ж
155
Тұқымқуалаушылық заңдарын ескеріп,эволюция заңдылықтарын қарастыру идеясын айтты
С.С.Четвериков
156
Заманауи синтетикалық эволюция теориясының қалыптасуында зор рөл атқарған ғалымдар
• С.С Четвериков • Р.Фишер • Дж.Симпсон • Дж.Хаксли
157
1926 жылы алғаш рет генетикалық механизмдерді ескеріп,эволюция үдерісін түсіндірді
С.С.Четвериков
158
1930 жылы “Табиғи сұрыпталудың генетикалық теориясы” атты еңбегі шыққан ғалым
Р.Фишер
159
Бір ілімге генетика мен дарвинизм жетістіктерін біріктіріп,синтетикалық эволюция теориясын дәлелдеді
Р.Фишер
160
20 ғ ортасында өз еңбектерінде табиғи сұрыпталу мутацияға қарағанда эволюцияның едәуір маңызды факторы екенін көрсеткендер
Дж.Симпсон,Дж.Хаксли
161
Ч.Дарвиннің тіршілік үшін күрес бір-бірін жоққа шығаратын екі себеп салдары
1)тірі ағзалардың шексіз көбею қабілеті 2)табиғат ресурстарының шектеулігі
162
Табиғи сұрыпталу нәтижесіне жатады
Жоғары бейімделгіштік
163
Қозғаушы немесе бағытталған сұрыптау орын алады
Қандай да бір бағытта немесе қандай да бір шекті көрсеткіш бойынша орташа нормадан ауытқуы бар даралар артықшылыққа ие болып сақталатын жерде орын алады
164
Қозғаушы немесе бағытталған сұрыптауға мысал
• Сыртқы паразиттердің(бит,бүрге,кене)дене мөлшерін кішірейту үшін сұрыптау жүрді(едәуір ұсақтары тірі қалды) • тұяқтыларда сұрыптаудың жүгіру жылдамдығына байланысты жүрді(башпай саны азайды) • өсімдіктерде фотосинтездеуші бетті және фотосинтез тиімділігін арттыру үшін жүрді
165
Тұрақтандырушы сұрыптау
Орташа көрсеткіштері бар даралар сақталатын,ал шеткі ауытқушы белгілері бар даралар жойылатын жерде жүреді
166
Тұрақтандырушы сұрыптау мысал
• Дауылдан тек орташа қанаты бар құстардың аман қалып,ең ірі және ең кіші қанаты бар құстардың қырылуы • өсімдіктерде ол гүлдеу мерзімінде көрінеді.Ерте гүлдейтін өсімдіктердің үсікке ұшырауы,ал ең кеш гүлдейтіндері тозаңдануға және тұқымдарының жетілуіне үлгермеуі
167
Тірі ағзалардың тіршілік ететін қоршаған орта жағдайына бейімделуге мәжбүр екенін байқады
Ж.Б.Ламарк
168
Қорғаныш реңнің негізгі үш түрі
Қорғаныш реңі(маскировка) Еліктеуіш реңі (мимикрия) Демонстрация
169
Қорғаныш реңге жатады
1)бүркеніш рең 2)бөлшектену реңі-дененің рең тұтастығы жойылады(зебра,тигр) 3)көлегейлену реңі-жарық пен көлеңкенің құбыла көрінуі(көп балықтардың бауыры ақ,жоны су түбінің реңіне ұқсас болады)
170
Қорғалмаған жануар немесе өсімдік жансыз нысанға,сондай-ақ жақсы қорғалған немесе жеуге жарамсыз ағзаға ұқсайды
Мимикрия(еліктеуіш ұқсастық)
171
Қарсыласын үркіту немесе абдырату әдісі
Демонстрация
172
Қауіпті немесе жеуге жарамсыз бірнеше түрлер бір-біріне ұқсаса онда олар құрайды
Мимикрия шеңберін
173
Салыстырмалы бейімделу
Аққоянның қыста онша байқалмауы,бірақ ағаштардың арасынан көрінуі Жел соққанда қанатсыз бунақденелілердің қанатты бунақденелілерге қарағанда артықшылыққа ие болуы
174
Түр критерийлері
Морфологиялық Физиологиялық Генетикалық Экологиялық
175
Бұл критерий сыртқы және ішкі ұқсастыққа негізделген
Морфологиялық критерий
176
Бұл критерий даралардың қандай да бір түрін анықтауда биохимиялық талдауларды қолдануға,физиологиялық параметрлерді салыстыруға негізделген.
Физиологиялық критерий
177
Экологиялық критерий
Түрдің таралу аймағын,ағзалардың осы түріне қажет табиғи жағдай кешенін қарастырады
178
Жаңа түрдің және олардың едәуір ұсақ тіршілік санатының-түр тармақтары мен популяцияның түзілу үдерісі
Микроэволюция
179
Бастапқы түрдің таралу аймағы бөлінген,яғни оның популяциясы географиялық тұрғыда оқшауланған
Географиялық түртүзілу
180
Жаңа формалар бір аумақта пайда болады,яғни таралу аймағы бөлінбейтін түртүзілу
Экологиялық түртүзілу
181
Ғаламшарда тек бір жерде тіршілік ететін ағзалар
Эндемиктер