Hf 3

Question 1

Wat is het fenotype?

Answer 1

De waarneembare eigenschappen van een individu, uiterlijk en inwendig.

Question 2

Wat is het genotype?

Answer 2

De totale erfelijke informatie (alle allelen) van een individu.

Question 3

Hoe komt het fenotype tot stand?

Answer 3

Door interactie tussen genotype en milieufactoren (voeding, temperatuur, ziekten, opvoeding).

Question 4

Wat is een modificatie en is deze erfelijk?

Answer 4

Fenotype-verandering door milieu zonder DNA-verandering; niet erfelijk.

Question 5

Hoeveel chromosomen heeft een menselijke lichaamscel?

Answer 5

46 (23 paren): 22 autosomen en 1 paar geslachtschromosomen (XX of XY).

Question 6

Wat zijn homologe chromosomen?

Answer 6

Chromosomen van een paar met gelijke lengte en genvolgorde, één van vader en één van moeder.

Question 7

Wat is een karyogram?

Answer 7

Geordende weergave van alle chromosomen (BiNaS 70B) om geslacht of afwijkingen te zien.

Question 8

Wat is een gen en wat is een allel?

Answer 8

Gen = DNA-segment voor een eigenschap; allel = variant van een gen.

Question 9

Wat is het genoom?

Answer 9

De complete DNA-set in een cel.

Question 10

Waaruit bestaat een nucleotide?

Answer 10

Fosfaatgroep, desoxyribose, en stikstofbase (A, T, C of G).

Question 11

Welke basenparen horen bij elkaar in DNA?

Answer 11

A–T en C–G (BiNaS 71C).

Question 12

Wat is genexpressie?

Answer 12

Het aflezen van een gen en vertaling naar RNA/eiwit.

Question 13

Hoe bepaalt de DNA-sequentie een eigenschap?

Answer 13

De basenvolgorde codeert de aminozuurvolgorde van een eiwit.

Question 14

Wat betekent homozygoot?

Answer 14

Twee gelijke allelen (AA of aa).

Question 15

Wat betekent heterozygoot?

Answer 15

Twee verschillende allelen (Aa).

Question 16

Wat is een dominant allel?

Answer 16

Allel dat tot uiting komt bij AA én Aa genotype

Question 17

Wat is een recessief allel?

Answer 17

Komt alleen tot uiting bij aa genotype

Question 18

Wat is volledige dominantie?

Answer 18

Recessief allel is bij Aa volledig onzichtbaar.

Question 19

Wat is onvolledige dominantie?

Answer 19

Beide allelen dragen gedeeltelijk bij (bijv. rood + wit = roze).

Question 20

Wat is codominantie?

Answer 20

Beide allelen komen volledig tot uiting (bijv. bloedgroep AB).

Question 21

Wat is recombinatie?

Answer 21

Nieuwe allelencombinaties door meiose en bevruchting.

Question 22

Hoeveel typen geslachtscellen kan een mens produceren door onafhankelijke segregatie?

Answer 22

2²³ (>8 miljoen)

Question 23

Wat is een haplotype?

Answer 23

Groep allelen op één chromosoom die samen worden doorgegeven.

Question 24

Waarom vergroot recombinatie de overlevingskans?

Answer 24

Meer genetische variatie → betere aanpassing aan milieu.

Question 25

Welke andere bron van variatie is er?

Answer 25

Mutaties (blijvende DNA-veranderingen).

Question 26

Wat is een monohybride kruising?

Answer 26

Kruising waarbij één eigenschap (één genenpaar) wordt gevolgd.

Question 27

Stappen voor een kruisingsschema?

Answer 27

1. Noteer ouder-genotypen (dominant hoofdletter, recessief klein). 2. Bepaal alle mogelijke geslachtscellen. 3. Combineer in een Punnett-square en lees de nakomelingen af.

Question 28

Voorbeeld: P = Aa × Aa. Wat is F1-verhouding?

Answer 28

Genotypen 1 : 2 : 1 (AA:Aa:aa); fenotypen 3 : 1 (dominant:recessief).

Question 29

Wat is een testkruising?

Answer 29

Kruising met homozygoot recessief (aa) om te bepalen of een individu AA of Aa is.

Question 30

Hoe herken je in een stamboom recessieve overerving?

Answer 30

Ouders met dominant fenotype krijgen een kind met recessief fenotype → beide ouders heterozygoot.

Question 31

Hoeveel chromosomen bevat een menselijke geslachtscel?

Answer 31

23: 22 autosomen + 1 geslachtschromosoom.

Question 32

Karyogram vrouw/man?

Answer 32

Vrouw 46,XX – Man 46,XY.

Question 33

Wanneer en waardoor ligt het geslacht vast?

Answer 33

Bij bevruchting, bepaald door het X- of Y-chromosoom van de spermacel.

Question 34

Wat betekent X-chromosomale overerving?

Answer 34

Overerving van een eigenschap via een gen op het X-chromosoom.

Question 35

Waarom speelt het Y-chromosoom meestal geen rol bij X-chromosomale overerving?

Answer 35

Het Y-chromosoom bevat meestal geen allel van het gen dat op het X-chromosoom ligt. 1. Een man heeft genotype XY, dus hij heeft voor een X-gebonden eigenschap maar één allel (op het X-chromosoom). 2. Omdat er geen tweede allel op de Y zit dat het dominante allel kan maskeren, komt een recessief X-gebonden kenmerk bij mannen altijd tot uiting (bijv. XᵃY).

Question 36

Hoe beïnvloeden milieufactoren epigenetica?

Answer 36

Ze kunnen merkers aanbrengen of verwijderen en zo genactiviteit regelen.

Question 37

Welke situatie laat milieu-effect duidelijk zien?

Answer 37

Eeneiige tweelingen die apart opgroeien.

Question 38

Wat is epigenetica?

Answer 38

Studie van aan-/uitzetten van genen via chemische merkers (bijv. DNA-methylering) zonder DNA-sequentie te veranderen.

Question 39

Waarom is tweelingenonderzoek belangrijk voor genetica?

Answer 39

Toont de invloed van genotype (nature) versus milieu (nurture) op fenotype.

Question 40

Waarom kan overerving anders verlopen dan verwacht?

Answer 40

Omdat genexpressie wordt aangepast door epigenetische merkers, waardoor fenotype niet direct uit het genotype volgt.

Question 41

Kunnen epigenetische veranderingen erfelijk zijn?

Answer 41

Ja, sommige merkers zijn stabiel en overdraagbaar.

Question 42

Wat zijn gekoppelde genen?

Answer 42

Genen op hetzelfde chromosomenpaar die meestal samen erven.

Question 43

Hoe noteer je koppeling?

Answer 43

Heterozygoot: GN/gn (haplotypen).

Question 44

Wat is een letale factor?

Answer 44

Allel dat in homozygote toestand niet-levensvatbaar is; nakomelingenverhouding wijkt daardoor af.

Question 45

Verschil eeneiige en twee-eiige tweelingen?

Answer 45

Eeneiig: één zygote → identiek genotype. Twee-eiig: twee zygoten → verschillend genotype.

Question 46

Hoe kan koppeling worden verbroken?

Answer 46

Crossing-over tijdens meiose I → nieuwe haplotypen (recombinanten).

Question 47

Hoe ontstaan unieke combinaties in geslachtscellen?

Answer 47

Onafhankelijke segregatie van chromosomen. Crossing-over: uitwisseling DNA tussen chromatiden van een homoloog paar.

Question 48

Hoe wordt mitochondriaal DNA overgeërfd?

Answer 48

Alleen via de eicel (maternaal).

Question 49

Wat is een dihybride kruising?

Answer 49

Kruising waarbij twee eigenschappen (twee genenparen) tegelijk worden gevolgd.

Question 50

Wat is onafhankelijke overerving?

Answer 50

Genenparen liggen op verschillende chromosomen en verdelen onafhankelijk.

Question 51

Wat zijn multipele allelen?

Answer 51

Eén eigenschap met drie of meer mogelijke allelen (individu heeft er steeds twee). Voorbeeld: ABO-bloedgroepen IAIA of IAi → A IBIB of IBi → B IAIB → AB ii → O.

Question 52

Hoe bereken je kans op aabb?

Answer 52

Kans aa (¼) × kans bb (¼) = 1/16.

Question 53

Mogelijke genotypen?

Answer 53

Vrouw: XᴬXᴬ , XᴬXᵃ , XᵃXᵃ Man: XᴬY , XᵃY.

Question 54

Wat betekent draagster bij X-chromosomale overerving?

Answer 54

Een vrouw met genotype XᴬXᵃ: zij toont het dominante fenotype, maar kan het recessieve allel doorgeven aan haar nakomelingen.