Puberteit

Question 1

Testisvolume

Answer 1

Bij 4 ml: start puberteit

Gemiddeld rond 11,5 jaar

Question 2

Afwijkende waarde jongen

Answer 2

<9 jaar of >14 jaar

Question 3

Waarom komt grootte testis soms niet overeen met mate beharing?

Answer 3

• Testosteron productie
• Gevoeligheid haarfollikels voor testosteron

Question 4

Wel beharing, maar nauwelijks testisgroei?

Answer 4

in het algemeen geen centrale puberteit.
- Het testosteron/androgenen komen dan autonoom uit testes (bijv tumor)
- Of uit de bijnieren

Question 5

Psychologische aspecten

Answer 5

• Neurologische ontwikkeling: ontwikkeling frontale hersenschors
  o Rijping hogere cognitieve functies
  o Evalueren eigen gedrag en emoties
  o Bewustwording van zichzelf – eigen persoonlijkheid
  o Peergroep (leeftijdsgenoten) belangrijker – loslaten ouders
• Maatschappij stelt andere eisen en verwachtingen aan jongeren
  o Zelfstandiger – verantwoordelijk krijgen en nemen
• Lichamelijke veranderingen – psychoseksuele veranderingen
  o Seksuele arousal – erotiek – exploreren eigen seksualiteit
  o Romantische relaties aangaan
  o Sekse/gender krijgt andere betekenis

Question 6

Late puberteit, psycho

Answer 6

• Het valt op
  o Je ziet er anders uit: kleiner, kinderlijker
  o Jongeren die kleiner/kinderlijker eruit zien worden jonger ingeschat  eisen, verwachtingen
  o Uitzonderingspositie: kwetsbaarder
   Niet voor vol worden aangezien, buitengesloten
   Minder goed mee kunnen met sport
   Eigen psychoseksuele en sociaal emotionele ontwikkeling sluit niet goed aan bij leeftijdsgenoten
   In gezin lastig als jonger broertje/zusje verder is in lichamelijke ontwikkeling: verhoudingen veranderen

Question 7

Puberteit meisje

Answer 7

M2: start, gemiddeld rond 10 jaar en 7 maanden

<8 jaar is te vroeg, >13 jaar is te laat

Question 8

Leeftijd menarche

Answer 8

gemiddeld is 13 jaar en 1 maand.

Question 9

Wat wil je weten bij late menarche?

Answer 9

Is borstontwikkeling al gestart? Dan weet je of puberteit in gang is

Question 10

POI

Answer 10

LH en FSH omhoog

Question 11

Centrale oorzaak late puberteit

Answer 11

LH en FSH omlaag.

Question 12

Waar leidt Turner toe?

Answer 12

Je mist een X. Leidt tot POI bij het overgrote deel.

Question 13

Puberteitsinductie

Answer 13

je neemt een aantal jaren om puberteit te laten ontwikkelen. Tijd tussen M2 en M5. Dit doe je met een oestrogeen pleister of een pil.

Question 14

Anamnese

Answer 14

• Puberteit ouders
• Voedingspatroon/afvallen
• Overmatig sporten/topsport
• Symptomen van chronische ziekte, o.a. coeliakie, schildklierlijden
• Medicatiegebruik (Ritalin)
• Uitval hypofyse/hypothalamus (aangeboren, vragen naar ruiken voor Kallman syndroom)
• Gedragsproblemen: psychosociaal functioneren (Klinefelter syndroom  47 XXY)
• Bestraling of chemotherapie in VG
• Orchidopexie

Question 15

LO

Answer 15

• Lengte, gewicht, groeicurve
  o Kleine lengte: Turner
  o Groeiversnelling – puberteit
• Syndromale kenmerken
  o 45 XO en 47 XXY
• Tanner puberteitsstadia met testisvolume bij jongens
• Huid
• Orienterend neurologisch onderzoek

Question 16

Pubertas praecox

Answer 16

• M2 voor leeftijd van 8 jaar bij meisjes
• Testis >4 ml voor de leeftijd van 9 jaar bij jongens

Question 17

Premature pubarche

Answer 17

• P2 stadium voor de leeftijd van 8 jaar bij meisjes
• P2 stadium voor de leeftijd van 9 jaar bij jongens

Question 18

Oorzaken premature pubarche

Answer 18

• Laag LH en FSH
• Premature adrenarche
• Verhoogde androgeenproductie bij jongens uit:
  o Bijnier: late onset androgenitaal syndroom of tumor
  o Testis – tumor of andere vorm autonome productie
• Verhoogde androgeen productie bij meisjes uit:
  o Bijnier: late onset androgenitaal syndroom of tumor
  o Ovarium: tumor
• Testosterongel van familielid

Question 19

Premature adrenarche

Answer 19

• Vroegtijdige puberteit vd bijnieren: androgeenproductie in zona reticularis
• Voor 8e jaar bij meisjes, voor 9e jaar bij jongens
  Maar: geen groeiversnelling en significant voorlopende botleeftijd

Question 20

Oorzaken te vroege borstontwikkeling

Answer 20

• Centrale pubertas praecox: LH en FSH verhoogd voor leeftijd
• Premature telarche: LH en FSH laag
• Verhoogde oestrogeenproductie bij meisjes: persisterende follikel ovarium, tumor ovarium, autonome productie
• orale anticonceptie familielid

Question 21

Premature telarche

Answer 21

• Geïsoleerde borstontwikkeling
• Normale groei
• Normale botrijping
• Normale eindlengte
• Geen beharing

Question 22

Premature telarche zuigelingen/peuter/kleuter

Answer 22

nog aanwezige FSH activiteit: GnRH systeem nog niet volledig in rust; stimulatie van een ovarium follikel; meestal voorbijgaand

Question 23

Premature telarche 5-8 jaar

Answer 23

vroege activatie gonadale as, zeer langzame progressie borstontwikkeling.

Question 24

Pubertas tarda

Answer 24

• Jongens testes <4 ml bij leeftijd 14 of ouder
• Meisjes M1 bij 13 en ouder
• Laag LH en FSH: familiair of centrale uitval (congenitaal/verworven).
• Veel te hoog LH en m.n. FSH  gonadale insufficientie

Question 25

Diagnostiek

Answer 25

1. Handfoto 2. Basaal/random FSH, LH 3. Oestradiol/testosteron  maar dat zie je ook aan de buitenkant 4. LHRH test om te zien of LH en FSH al centraal geactiveerd is (alleen zinvol bij vroege puberteit)

Question 26

Behandeling

Answer 26

1. Remmen puberteit bij jongen en meisje met GnRH agonist of antagonist tot gemiddeld pubertaire leeftijd 2. Puberteit induceren met oestradiol bij meisjes en testosteron bij jongens; bouw dosis op in 3 jaar 3. Bij GnRH deficientie is het mogelijk om GnRH, LH en/of FSH te geven, maar is een complexere behandeling dan oestradiol en testosteron 4. Bij GnRH deficientie of gonadaal falen moet je volwassen dosis voortzetten (niet stoppen na inductie puberteit)

Question 27

Gender dysforie

Answer 27

Genderidentiteit niet passend bij biologische sekse - GnRH agonisten geven - Psychologische begeleiding - Gender bevestigende behandeling (real life test)

Question 28

Disorder of sex development

Answer 28

Variatie in geslachtsontwikkeling, start bij conceptie. Identiteit meestal conform toegewezen bij geboorte. In puberteit verwarring en acceptatieproblematiek. - Kinderendocrinoloog - Kinderuroloog - Psychologische begeleiding Exploreren seksualiteit moeilijk door atypisch genitaal.