Járn

Question 1

Járn (Fe) - eiginleikar

Answer 1

• Getur skipt milli oxunarstiga Fe2+ og Fe3+ með því að flytja electronur til annarra jóna
• þessi eiginleiki gerir Fe mikilvægt í mörgum oxunar-afoxunarhvörfum
• Fe getur einnig verið slæmt af sömu orsökum (hvatar myndun frírra radíakala)

Question 2

Hver eru aðalhlutverk járns (4 hlutverk)

Answer 2

• Flutningur súrefnis
• Heilastarfsemi
• ónæmisvirkni
• ensím kófaktor eða efnisþáttur

Question 3

Hlutverk járns í líkama - Súrefnisflutningur

Answer 3

• Járn getur bundið og sleppt súrefnissameindum
• járn er hluti tveggja heme próteina sem flytja súrefni um líkamann (Hemoblobin og myoglobin)
• Járnið gefur blóðinu rauða litinn
• 70-80% járns í líkamanum er bundið hemóglóbíni í rauðum blóðkornum sem flytja súrefni frá lungum til vefja líkamans
• Járn er einnig í mýóglóbíni sem hjálpar til við flutning súrefnis inn í vöðvana

Question 4

Hlutverk járns í líkama - Ensím

Answer 4

• Hundruðir ensíma þurfa járn sem cofactor í efnahvörfum
• Orkuefnaskipti
• Nýmyndun glúkósa
• Hluti andoxunarensíma (frítt járn er einnig sterkur oxari)

Question 5

Hlutverk járns í líkama - ónæmiskerfið

Answer 5

Járn er nauðsynlegt fyrir eðlilega starfsemi ónæmiskerfisins
- er þó einnig næringarefni fyrir bakteríur !

Question 6

Ráðlegur dagskammtur af járni á dag - kk og kvk

Answer 6

KK: 10 mg/dag
KVK: 15 mg/dag

Question 7

Hvert er daglegt járntap hjá kk og svo kvk?

Answer 7

KK: 1 mg
KVK: 1,5 mg

Question 8

Frásog og jafnvægisstjórnun

Answer 8

Jafnvægisstjórnun fer fram við upptöku í þörmum sem er yfirleitt aðeins 10-15% þess sem neytt er
- jafnvægisstjórnun er mikilvæg því járn getur verið eitrað í of miklu magni
- Frásog fer eftir járnbúskapi líkamans og þörf fyrir járn
- Getur veirð frá minna en 1% upp í 50%
- ýmsir fæðuþættir sem auka eða minnka frásog

Question 9

Járn í líkamanum
1. hverju er það bundið?
2 Hvað flytur járnið?
3. hvað geymir járn?

Answer 9

1. Bundið próteinum, bæði við flutning milli vefja og við geymslu
2. Transferrín flytur járn með blóði til beinmergs og annarra vefja líkamans
3. Ferritín og hemosíderín í lifur og beinmerg eru geymsluprótein járns

Question 10

í hvaða mat er járn að finna?

Answer 10

Mest í kjöti og fiski. Talsvert í baunum, þurrkuðum ávöxtum, dökkgrnænu grænmeti, ýmsu kornmeti og eggjum

Question 11

Hverjar eru 2 tegundir járna í matvælum? og hvað frásogast betur

Answer 11

1. Hem-járn (frásogast betur)
2. Hemfrítt- járn

Question 12

Hvaða 3 tegundir Járna keppast um frásog í þörmum?

Answer 12

Ca, Zn og Fe

Question 13

Járnskortur
1. Hjá hverjum er það algengast
2. einkenni

Answer 13

Algengasti skortur á einu næringarefni í heiminum
1. Algengara meðal kvenna, smábarna og unglinga
2. minna viðnám gegn sýkingum, fölleiki, slen, þreyta, lélegt kuldaþol, bláleit augnhvíta. skortseinkenni sést löngu fyrir blóðleysi

Question 14

Járnskortur og börn - Hvað hefur það áhrif á?

Answer 14

• Hjá litlum börnum hefur járnskortur áhrif á frammistöðu í hegðunar- og greindarprófum og getur valdið skertum hreyfiþroska
• Börn með járnskort líklegri til að þjást af svefnleysi og ADHD