Lipidi

Question 1

što su lipidi

Answer 1

Lipidi su velika grupa prirodnih spojeva koji se nalaze u biljkama, životinjama i
mikroorganizmima, a bitni su sastojci staničnih membrana. Ove biomolekule po svom kemijskom sastavu su vrlo heterogena skupina spojeva koje nemaju zajedničkih strukturnih
karakteristika. Zajedničko svojstvo lipidima je topljivost u organskim otapalima i netopljivost u vodi. Izolacija lipida provodi se iz stanica i tkiva ekstrakcijom organskim otapalom. Ime lipida potječe od grčke riječi lipos, što znači “mast”. Lipidi služe kao “jastuk” za vitalne
organe te ih štite od vanjskih udaraca ili ozljeda. Lipidi su nositelji/rezervoari vitamina topljivih u mastima (A, D, E i K).
Nepolarni lipidi su glavne molekule za skladištenje energije, a polarni lipidi (sadrže dušik i
fosfor) sastojci su bioloških membrana. Steroidi (kolesterol) se nalaze u biološkim
membranama i prekursori su mnogih hormona.

Question 2

objasni podjelu lipida

Answer 2

Ove biomolekule mogu u svom sastavu sadržavati masne kiseline ili nastaju iz
izopentenilpirofosfata te se prema tome mogu podijeliti:

__Masne kiseline__
Sfingolipidi
Fosfolipidi
Acilgliceroli (gliceridi)
Glikolipidi

Prostaglandini
Voskovi

__Izopentenilpirofosfat____
Steroidi
Terpeni i terpenoidi
Karoteni i karotenoidi

Question 3

objasni masne kiseline

Answer 3

Slobodne masne kiseline u prirodi su slabo zastupljene, najveći dio masnih kiselina nalazi se
vezano u obliku estera (trigliceridi i fosfolipidi). Po kemijskoj strukturi to su karboksilne
kiseline dugih lanaca s parnim brojem ugljikovih atoma (od 12 do 24 ugljikova atoma)
nerazgranane strukture. Masne kiseline su polimeri acetatnih podjedinica, odnosno parni broj
C-atoma u strukturi masnih kiselina u vezi je s njihovim biološkim podrijetlom.
Acetilkoenzim A (CH3CO-SCoA) ima ključnu ulogu u biosintezi masnih kiselina.
Vrijednost pKa većine masnih kiselina je oko 4,76-5,0. Hidrolizom triglicerida nastaju
zasićene i nezasićene masne kiseline. U mastima pretežno su zastupljene zasićene, a u uljima
nezasićene masne kiseine. Najčešće masne kiseline u biljkama i životinjama su C16 i C18 masne kiseline, poput palmitinske i stearinske kiseline.

Question 3

nomenklatura masnih kiselina

Answer 3

prvi c atom 1
druig alfa
treci beta
zadnji omega

Question 4

objasni zasićene masne kiseline

Answer 4

Masne kiseline koje u svojoj strukturi sadrže sve zasićene veze u prostoru su usmjerene
pravocrtno, zauzimaju cik – cak konformaciju uslijed sp3 hibridizacije na svim C-atomima u
lancu (osim COOH). Hidrofobni lanci masnih kiselina imaju jaka hidrofobna inter- i
intramolekulska privlačenja. Zasićene karboksilne kiseline koje imaju 8 C-atoma pri sobnoj
temperaturi su u tekućem stanju, no povećanjem broja ugljikovih atoma raste i temperatura
taljenja te su zasićene masne kiseline krute pri sobnoj temperaturi.

Question 5

objasni nezasićene masne kiseline

Answer 5

Masne kiseline koje osim zasićenih veza sadrže i nezasićene, dvostruke, veze te tvore
nelinearne lance koji su pretežno cis-izomeri i imaju izvijenu konformaciju. U prirodi je
većina nezasićenih masnih kiselina prisutna kao nestabilniji cis-izomer. Enzimi reagiraju
samo sa cis-izomerima koji sudjeluju u metabolizmu, a trans-kiseline ostaju nepromijenjene.
Nezasićene masne kiseline imaju niske temperature taljenja i tekuće su pri sobnoj temperaturi.

Question 8

što su esencijalne masne kiseline

Answer 8

Esencijalne masne kiseline su polinezasićene masne kiseline koje ljudski organizam ne može
sintetizirati, a imaju dvostruku vezu prije 9-C atoma od ω-kraja. One su potrebne za normalni
rast i metabolizam, pomažu pravilnom radu stanica i organa, a od njih se stvaraju spojevi
slični hormonima koji upravljaju nekim životnim funkcijama, kao što su krvni tlak,
zgrušavanje krvi, razina lipida u krvi (masnoća), imunološko stanje te upalni odgovor na
prijetnju infekcije.
Prva dvostruka veza od ω-kraja:
* Biljno ulje – ugljikov atom broj 6 (ω-6)
* U ribljem ulju - ugljikov atom broj 3 (ω-3)

Izvor esencijalnih masnih kiselina: biljna ulja, kao što su kukuruzno ulje, laneno ulje, ulje
kikirikija, maslinovo ulje, ulje pamučnih sjemenki, sojino ulje i mnoga druga biljna ulja, riblje
ulje i životinjske masti.

Question 9

što je omega 6 mk

Answer 9

Omega-6 masna kiselina je masna kiselina koja ima svoju prvu dvostruku vezu na 6. ugljiku računajući od omega kraja

Prva dvostruka veza od ω-kraja:
* Biljno ulje – ugljikov atom broj 6 (ω-6)
* U ribljem ulju - ugljikov atom broj 3 (ω-3)

Question 9

što je omega 3 mk

Answer 9

Omega-3 masna kiselina je masna kiselina koja ima svoju prvu dvostruku vezu na 3. ugljiku računajući od omega kraja

Prva dvostruka veza od ω-kraja:
* Biljno ulje – ugljikov atom broj 6 (ω-6)
* U ribljem ulju - ugljikov atom broj 3 (ω-3)

Question 10

što je β-Oksidacija masnih kiselina

Answer 10

To je metabolički proces razgradnje masnih kiselina do acetil-CoA, koji tada ulazi u proces staničnog disanja u svrhu dobivanja energije preko ATP-a. Reakcija suprotna od β-oksidacije
je sinteza masnih kiselina, lipogeneza. Oksidacija masnih kiselina predstavlja glavni proces za
dobivanje energije. Mjesto razgradnje je matriks mitohondrija.
Karnitin je aminokiselinski spoj izoliran iz crvenog mesa (lat. carni, meso) posvuda je
prisutan u svim mišićima. Nestrukturna, funkcionalna aminokiselina koja djeluje kao nosač
masnih kiselina kod njihova transporta u mitohondrij, gdje se odvija β-oksidacija masnih kiselina.

Question 11

što su acilgliceridi i objasni

Answer 11

Acilgliceroli su esteri masnih kiselina i glicerola. Najrašireniji acilgliceroli su triacilgliceroli
ili trigliceridi (neutralne masti), dok su monoacil- ili diacilgliceroli manje zastupljeni u
prirodi, ali su bitni intermedijari u biosintezi.
Triacilgliceroli mogu biti u tekućem ili čvrstom stanju pri sobnoj teperaturi ovisno o udjelu
zasićenih i nezasićenih masnih kiselina. Ako su životinjskog porijekla imaju više zasićenih
masnih kiselina i pri sobnoj temperaturi su čvrsti, dok su triacilgliceroli biljnog porijekla
većinom polučvrste i tekuće tvari jer sadrže više nezasićenih masnih kiselina.
Masti predstavljaju smjesu različitih triglicerida. Ako je broj masnih kiselina n, onda je broj
mogućih izomera n3, koji se međusobno razlikuju po položaju masnih kiselina vezanih na
glicerol. Ako se uzmu u obzir i mogući optički izomeri (D,L-parovi) tada je broj izomera još
veći.
Npr. uzorak neke masti koji sadrži 4 različite masne kiseline može imati 64 različita
triacilglicerida. S obzirom na kompleksnost ovih spojeva pri karakterizaciji masti uzimaju se
u obzir prosječna svojstva heterogenog uzorka.

Question 11

što su masti

Answer 11

Masti predstavljaju smjesu različitih triglicerida. Ako je broj masnih kiselina n, onda je broj
mogućih izomera n3, koji se međusobno razlikuju po položaju masnih kiselina vezanih na
glicerol. Ako se uzmu u obzir i mogući optički izomeri (D,L-parovi) tada je broj izomera još
veći.
Npr. uzorak neke masti koji sadrži 4 različite masne kiseline može imati 64 različita
triacilglicerida. S obzirom na kompleksnost ovih spojeva pri karakterizaciji masti uzimaju se
u obzir prosječna svojstva heterogenog uzorka.

Question 12

Kemijska svojstva triacilglicerida i reakcije te skupine

Answer 12

Neutralne masti su najzastupljeniji lipidi u prirodi. One čine oko 98 % lipida u masnom tkivu,
30 % plazme ili lipida u jetri, manje od 10 % lipida eritrocita.
Kemijske reakcije koje se odvijaju na triacilgliceridima slične su kao za alkene i estere s
obzirom da je riječ o zasićenim ili nezasićenim esterima.
* Hidrogeniranje : adicija H2 u prisutnosti Ni ili Pt kao katalizatora
* Hidroliza: cijepanje esterske veze djelovanjem vode uz kiseline, baze ili
enzime
* Oksidacija dvostruke veze u uljima
* Adicija joda-jodni broj-određivanje stupnja nezasićenosti

Question 13

objasni hidrogeniranje triacilglicerida

Answer 13

Hidrogeniranje ili adicija vodika na dvostruku vezu, provodi se pod visokim tlakom uz
katalizator Ni (Pd, Pt). Ova reakcija se može kontrolirano provoditi, odnosno mogu se zasititi
samo neke dvostruke veze, nije nužno zasititi sve dvostruke veze.
Parcijalnim hidrogeniranjem dolazi do izomerizacije cis u trans dvostruke veze.
Nagomilavanjem “trans” masti dovodi do porasta rizika od kardiovaskularnih oboljenja i
utječu na porast LDL kolesterola, što uzrokuje opadanje razine HDL kolesterola u krvi.
Hidrogeniranje se koristi npr. za otvrdnjavanje ulja pri proizvodnji margarina, promjena
oleinske kiseline (tekućina) u stearinsku kiselinu (krutina).

Question 14

objasni hidrolizu triacilglicerola

Answer 14

Ova je reakcija suprotna reakciji esterifikacije, odnosno tijekom ove reakcije dolazi do hidrolize estera i ovisno o uvjetima pri kojima se reakcija provodi, mogu nastati ili sapuni ili
slobodne masne kiseline. Kada se reakcija hidrolize provodi u lužnatim uvjetima nastaju sapuni. Ova reakcija je ireverzibilna jer se lužina troši kao reaktant. Kada se reakcija provodi u kiselim uvjetima ili uz lipaze nastaju slobodne masne kiseline.
Sapuni su smjese natrijevih ili kalijevih soli dugolančanih masnih kiselina nastalih alkalnom
hidrolizom (saponifikacija) triacilglicerida.
Kod pH 7 masne kiseline postoje u obliku soli. Dvovalentni kationi stvaraju manje topljive
soli nego monovalentni kationi. Natrijeve soli masnih kiselina vrlo su slabo topljive u vodi
osim u vrlo razrijeđenim otopinama. Alifatski lanci masnih kiselina međusobno su u
hidrofobnim intra- i intermolekuskim interakcijama, a karboksilatni kraj dugolančanih
molekula je ionski u hidrofilnim interakcijama s vodom što omogućava topljivost u vodi.
Sapuni omogućuju mastima otapanje u vodi povezivanjem polarne karboksilatne skupine i
nepolarnog ugljikovodičnog lanca u istoj molekuli. U vodenoj sredini stvaraju micele, polarni
karbosilatni krajevi molekula nalaze se na površini micele jer ih privlači voda (hidrofilni
kraj). Nepolarni ugljikovodični krajevi molekula skupljaju se u središtu micele kako bi
smanjili kontaktne površine s vodom (hidrofobni kraj).

Question 15

objasni oksidaciju dvostrukih veza triacilglicerola

Answer 15

Oksidacija masti ili ulja
odvija se u prisutnosti kisika, svjetlosti i/ ili topline pri čemu nastaju peroksidni radikali koji se razgrađuju na aldehide, ketone i dikarboksilne kiseline. Fizikalno-kemijske promjene u prirodnim svojstvima masti i ulja koje vode razvoju
neugodnog mirisa ili okusa ili boje nakon izlaganja kisiku, svjetlu, vlazi, bakterijskim i
gljivičnim kontaminacijama i/ ili toplini nazivaju se oksidacije.
Oksidacija ulja provodi se u svrhu stvrdnjavanja uljnih boja. Zapreka dugotrajnom
skladištenju hrane je oksidacija masti i ulja koja se odvija biološkom razgradnjom. Užeženost
ulja je oksidacijski proces koji se spriječava djelovanjem antioksidansa koji se dodaje u ulje.

Question 16

reakcija triacilglicerola i H2 uz Pt/Ni/Pd

Answer 16

dvostruke veze postaju jednostruke

Question 16

objasni adiciju joda triacilglicerolima

Answer 16

Stupanj nezasićenosti masti i ulja, određivanje broja dvostrukih veza po broju molova
utrošenog joda.
Npr. 1 mol joda molekula sadrži 1 dvostruka veza, a 2 mola joda za 2 dvostruke veze itd.
Jodni broj je broj g I2 koji se troše na 100 g masti.

Question 16

objasni sapune

Answer 16

Sapuni su smjese natrijevih ili kalijevih soli dugolančanih masnih kiselina nastalih alkalnom
hidrolizom (saponifikacija) triacilglicerida.
Kod pH 7 masne kiseline postoje u obliku soli. Dvovalentni kationi stvaraju manje topljive
soli nego monovalentni kationi. Natrijeve soli masnih kiselina vrlo su slabo topljive u vodi osim u vrlo razrijeđenim otopinama. Alifatski lanci masnih kiselina međusobno su u hidrofobnim intra- i intermolekuskim interakcijama, a karboksilatni kraj dugolančanih molekula je ionski u hidrofilnim interakcijama s vodom što omogućava topljivost u vodi.
Sapuni omogućuju mastima otapanje u vodi povezivanjem polarne karboksilatne skupine i
nepolarnog ugljikovodičnog lanca u istoj molekuli. U vodenoj sredini stvaraju micele, polarni
karbosilatni krajevi molekula nalaze se na površini micele jer ih privlači voda (hidrofilni
kraj). Nepolarni ugljikovodični krajevi molekula skupljaju se u središtu micele kako bi
smanjili kontaktne površine s vodom (hidrofobni kraj).

Question 17

reakcija joda i triacilglicerola

Answer 17

na mjesto dovstrukih veza dodaje se jod, jedna dvostruka veza=dva joda, svaki na jedan C iz dvostruke

Question 17

objasni micele

Answer 17

Sapuni omogućuju mastima otapanje u vodi povezivanjem polarne karboksilatne skupine i
nepolarnog ugljikovodičnog lanca u istoj molekuli. U vodenoj sredini stvaraju micele, polarni
karbosilatni krajevi molekula nalaze se na površini micele jer ih privlači voda (hidrofilni
kraj). Nepolarni ugljikovodični krajevi molekula skupljaju se u središtu micele kako bi
smanjili kontaktne površine s vodom (hidrofobni kraj).

Question 18

što su voskovi

Answer 18

Prema svojoj kemijskoj građi voskovi su e
dugolančanih alkohola (C24-C36)
enih masnih kiselina (C16-C36) i
. Voskovi su potpuno netopljivi u vodi, a dugolančani
zasićeni ugljikovodični lanci kemijski su vrlo inertni.
đi voskovi su esteri zasićenih masnih kiselina (C16
C36). Voskovi su potpuno netopljivi u vodi, a dugolan
ni lanci kemijski su vrlo inertni.
Voskovi su vrlo rašireni u prirodi i zaštitni su masni sloj na lišću, voću, perju ptica te sekret
Voskovi su vrlo rašireni u prirodi i z
nekih insekata (pčelinji vosak).

Question 18

što je jodni broj

Answer 18

Jodni broj je broj g I2 koji se troše na 100 g masti. Stupanj nezasićenosti masti i ulja, određivanje broja dvostrukih veza po broju molova utrošenog joda. Npr. 1 mol joda molekula sadrži 1 dvostruka veza, a 2 mola joda za 2 dvostruke veze itd.

Question 19

kako se određuje stupanj nezasićenosti triacilglicerola

Answer 19

Stupanj nezasićenosti masti i ulja, određivanje broja dvostrukih veza po broju molova utrošenog joda. Npr. 1 mol joda molekula sadrži 1 dvostruka veza, a 2 mola joda za 2 dvostruke veze itd. Jodni broj je broj g I2 koji se troše na 100 g masti.

Question 20

definiraj i objasni fosfolipide, koja im je funkcija

Answer 20

Sastoje se od glicerola, dvije masne kiseline, fosfata i organske dušikove baze (kolin, serin, treonin ili etanolamin). Oni su najzastupljeniji lipidi u staničnoj membrani a prijenos tvari kroz ove membrane kontroliran je svojstvima fosfolipida. Sastav membrana: 40 % - 50 % fosfolipida i 50-60% proteina. Nalaze se u bakterijama, zivotinjama i biljnom tkivu. Fosfolipidi su derivati fosfatidne kiseline koja nije važan sastojak živih organizama. No njeni derivati u kojima je fosfatidna kiselina esterificirana s polarnim supstituentom, nalaze se u svakoj stanici. Terminalna hidroksilna skupina glicerola je esterificirana s fosfornom kiselinom, te se mogu nazvati i diacilfosfoglicerati. S obzirom da posjeduju polarne i nepolarne regije prirodni su sapuni i deterdženti. Bitni su za probavu i apsorpciju neutralnih lipida i izlučivanje kolesterola u žuči. Imaju važnu ulogu u zgrušavanju krvi i agregaciji trombocita. Imaju ulogu u prijenosu signala kroz staničnu membranu.

Question 21

cefalin

Answer 21

Površinski su aktivna biološka sredstva jer u svojoj strukturi imaju hidrofilni i hidrofobni kraj. Najzastupljeniji su u mozgu i nervnom tkivu, a nađeni su u žumanjku jajeta, pšeničnim klicama i kvascu. Dijelovi su staničnih stjenki i membrana gdje kontroliraju prolaz polarnih i nepolarnih tvari u stanicu i iz nje.

Question 22

fosfolipidi su derivati čega

Answer 22

Fosfolipidi su derivati fosfatidne kiseline koja nije važan sastojak živih organizama. No njeni derivati u kojima je fosfatidna kiselina esterificirana s polarnim supstituentom, nalaze se u svakoj stanici.

Question 22

sto je fosfatidna kiselina

Answer 22

Fosfolipidi su derivati fosfatidne kiseline koja nije važan sastojak živih organizama. No njeni derivati u kojima je fosfatidna kiselina esterificirana s polarnim supstituentom, nalaze se u svakoj stanici.

Question 22

predstavnici fosfolipida

Answer 22

lecitin i cefalin

Question 23

lecitin

Answer 23

Površinski su aktivna biološka sredstva jer u svojoj strukturi imaju hidrofilni i hidrofobni kraj. Najzastupljeniji su u mozgu i nervnom tkivu, a nađeni su u žumanjku jajeta, pšeničnim klicama i kvascu. Dijelovi su staničnih stjenki i membrana gdje kontroliraju prolaz polarnih i nepolarnih tvari u stanicu i iz nje. Lecitin je važan u metabolizmu masti u jetri.

Question 24

što su sfingolipidi i koji je predstavnik

Answer 24

Sfingolipidi su tip fosfolipida bez glicerola. Osnovna struktura je sfingozin ili neki njegov srodnik, molekula u kojoj je 2-hidroksi-skupina glicerola zamijenjena amino-grupom, a na jedan krajnji ugljikov atom je vezan za dugi ugljikovodični lanac. Sfingomielin je najrasprostranjeniji sfingolipid, a pretežno se nalazi u živčanom tkivu i mozgu, a u manjim količinama u plućima, slezeni, jetri, bubrezima i krvi. Po kemijskoj je strukturi fosfatni ester kolina ili etanolamina.

Question 25

sfingomielin

Answer 25

Sfingomielin je najrasprostranjeniji sfingolipid, a pretežno se nalazi u živčanom tkivu i mozgu, a u manjim količinama u plućima, slezeni, jetri, bubrezima i krvi. Po kemijskoj je strukturi fosfatni ester kolina ili etanolamina.

Question 26

objasni glikolipide i predstavnik

Answer 26

Glikolipidi su glikozidni derivati sfingozina, ali ne sadrže fosfat. U svojoj strukturi sadrže monosaharide (glukoza ili galaktoza) vezane glikozidnom vezom na OH-skupinu sfingozina. Prisutni su u moždanom tkivu, pa se nazivaju cerebrozidi. Klasifikacija glikolipida se provodi prema broju i prirodi ugljikohidratnih ostataka prisutnih u njihovoj strukturi. Cerebrozidi imaju samo jednu molekulu monosaharida (najčešće β-D galaktopiranozu, a može biti i D-glukoza) u svojoj strukturi. Pojavljuju se u mijelinskoj ovojnici živca, bijeloj tvari tkiva mozga i staničnim membranama. Sadrže i različite masne kiseline u svojoj strukturi. Gangliozidi u svojoj strukturi imaju dvije ili više monosaharidnih jedinica. Nalaze se u sivoj tvari u mozgu, stanicama ganglija i eritrocita. Gangliozidi vrše prijenos biogenih amina kroz staničnu membranu, a djeluje kao receptori u staničnoj membrani.

Question 27

gangliozidi

Answer 27

Gangliozidi u svojoj strukturi imaju dvije ili više monosaharidnih jedinica. Nalaze se u sivoj tvari u mozgu, stanicama ganglija i eritrocita. Gangliozidi vrše prijenos biogenih amina kroz staničnu membranu, a djeluje kao receptori u staničnoj membrani.

Question 28

objasni steroide

Answer 28

Steroidi pripadaju najvažnijim prirodnim spojevima. Među steroide ubrajaju se i neki od najznačajnijih biološki aktivnih spojeva zbog raznolikosti bioloških efekata. Male razlike u strukturi steroida uzrokuju različitu biološku aktivnost. Opće strukturno obilježje svih steroida je tetraciklički prstenasti sustav, 3 cikloheksana i 1 ciklopentan, te različiti bočni lanci na prstenu D. Rasprostranjeni su u biljkama i životinjama. U ovu skupinu spojeva spadaju adrenokortikoidni hormoni, spolni hormoni, vitamini, lijekovi, biljni i životinjski steroli. Kod ljudi (hormoni) steroidi su kemijski glasnici žlijezda za izlučivanje - kroz krvotok dolaze do ciljanog tkiva. Ugljikovi atomi numeriraju se počevši od prstena A

Question 29

objasni biosintezu steroida

Answer 29

1. triterpen skvalen u kiselom mediju ciklizira te se uz dodatak kisika oksidira i nastaje skvalenoksid 2. skvalenoksid se protonira i otvara se prestenasta struktura i nastaje karbokation 3. intramolekulskom ciklizacijom karbokationa nastaje lanosterol 4. lanosterol se kroz oko 15 koraka prevodi u kolesterol enzimskim pretvobama Lanosterol prisutan je u masti iz vune (lanolin) i u masti koja se izlučuje preko ljudska kože. Steroidi nastaju iz lanosterola gubitkom tri metilne skupine, a imaju različite bočne lance.

Question 29

gdje se sintetizira kolesterol

Answer 29

u jetri

Question 29

objasni kolesterol

Answer 29

Najvažniji steroid u tijelu. Sastoji se od steroidne jezgre s CH3– grupama, alkilnog lanca i hidroksilne skupine (–OH). Kolesterol ima 8 kiralnih ugljikovih atoma te je jedan od 256 (28) mogućih stereoizomera. Kolesterol je najrašireniji steroid i biosintetski je prekursor svih ostalih steroida. Kolesterol je jedan od mogućih krivaca za ateriosklerozu i srčane udare. Ime mu potječe iz grčkog chole (žuč) i stereos (krut) i –ol (alkohol). Osnovni je sastojak žučnih kamenaca, a nalazi se u gotovo svakom životinjskom tkivu, osobitu u mozgu i kičmi. Sintetizira se u jetri, a dobiva se iz hrane. Kolesterol se rijetko nalazi u biljkama, ali strukturno srodni sterol npr. stigmasterol bitan je sastojak biljaka. Kolesterol se u tijelu često nalazi zajedno s drugim lipidima i proteinima. Ove nakupine se nazivaju kilomikroni, high-density lipoproteins (HDLs) i low-density lipoproteins (LDLs) u formi micela. Ove nakupine služe za transport u vodi netopljivih kolesterola i drugih lipida u tijelu. HDLs (“dobar kolesterol”) vodi lipide od tkiva do jetre za degradiranje i lučenje (čišćenje), a LDLs (“loš kolesterol”) vodi biosintezu kolesterola od jetre do tkiva.

Question 30

kako se nazivaju skupine kolesterola, lipida i proteina

Answer 30

Kolesterol se u tijelu često nalazi zajedno s drugim lipidima i proteinima. Ove nakupine se nazivaju kilomikroni, high-density lipoproteins (HDLs) i low-density lipoproteins (LDLs) u formi micela. Ove nakupine služe za transport u vodi netopljivih kolesterola i drugih lipida u tijelu. HDLs (“dobar kolesterol”) vodi lipide od tkiva do jetre za degradiranje i lučenje (čišćenje), a LDLs (“loš kolesterol”) vodi biosintezu kolesterola od jetre do tkiva.

Question 31

objasni kortikosteroide

Answer 31

Kortikosteroidi (glukokortikoidi) su hormoni kore nadbubrežne žljezde i imaju važnu fiziološku i farmakološku funkciju. Oni mijenjaju metabolizam ugljikohidrata, masti i proteina, utječu na ravnotežu vode i elektrolita te spriječavaju upalne i alergijske promijene. Razvijen je niz sintetskih derivata prirodnih kortikosteroida kod kojih su neke farmakološke osobine pojačane, a druge potisnute raznim modifikacijama u kemijskoj strukturi. Najčešće se koriste za liječenje raznih upalnih bolesti kože, poput dermatitisa, atopijskog dermatitisa, seboreičnog dermatitisa i seboreje, u simptomatskom lječenju psorijaze, lupusa i brojnih drugih kožnih upalnih bolesti. U jetri glukokortikoidi stimuliraju enzime glukoneogeneze i povećavaju količinu glikogena i proteina. U suvišku oni dovode do hiperglikemije, hipertenzije, hipertrofične kardiomiopatije, gastrointestinalnog krvarenja i perforacije crijeva, smanjuju rast i prirast na težini.

Question 31

predstavnik žučne kiseline

Answer 31

kolna kiselina

Question 31

objasni žučne soli

Answer 31

Žučne kiseline u obliku soli najvažniji su sastojci ljudske žuči. Žuč je smjesa steroidnih amida izvedenih iz kolesterola, a nastaje u jetri iz žučnih kiselina i aminokiselina glicina i taurina te se skuplja u žučnom mjehuru i izlučuje u probavni trakt gdje joj je glavna funkcija u apsorpciji masti preko stjenki crijeva. Žučne soli dobri su emulgatori poput sapuna. Glavni put eliminacije suvišnog kolesterola u organizmu je konverzija kolestrola u žučne kiseline. Strukturu žučne kiseline karakterizira prisutnost karboksilne skupine i nekoliko hidroksilnih skupina. Najčešća žučna kiselina je kolna kiselina.

Question 32

kolna kiselina i objasni ju

Answer 32

predstavnik žučne kiseline Žučne kiseline u obliku soli najvažniji su sastojci ljudske žuči. Žuč je smjesa steroidnih amida izvedenih iz kolesterola, a nastaje u jetri iz žučnih kiselina i aminokiselina glicina i taurina te se skuplja u žučnom mjehuru i izlučuje u probavni trakt gdje joj je glavna funkcija u apsorpciji masti preko stjenki crijeva. Žučne soli dobri su emulgatori poput sapuna. Glavni put eliminacije suvišnog kolesterola u organizmu je konverzija kolestrola u žučne kiseline. Strukturu žučne kiseline karakterizira prisutnost karboksilne skupine i nekoliko hidroksilnih skupina. Najčešća žučna kiselina je kolna kiselina.

Question 33

objasni sintetske steroide

Answer 33

Načinjeni u farmaceutskim laboratorijima kao novi lijekovi. Estrogeni su ženski hormoni, a androgeni muški. I jedni i drugi nastaju iz kolesterola zajedno s adrenalnim kortikosteroidima. Progesteron koči ovulaciju u ženki i spriječava začeće te se stoga koristi u proizvodnji kontracepcijskih sredstava. Kako za ljude nije pogodno uzimanje progesterona per os, sintetski analozi testosterona Često se ilegalno koriste za povećanje mišićne mase. Mogu djelovati na rast kose, poremećej sna, oštećenje jetre, zadržavanje tekućine.

Question 34

koji se sintetski analozi steroida koriste i objasni

Answer 34

sin.an.test. Često se ilegalno koriste za povećanje mišićne mase. Mogu djelovati na rast kose, poremećej sna, oštećenje jetre, zadržavanje tekućine. Progesteron koči ovulaciju u ženki i spriječava začeće te se stoga koristi u proizvodnji kontracepcijskih sredstava. Kako za ljude nije pogodno uzimanje progesterona per os,

Question 34

objasni vitamin D

Answer 34

Vitamini D kontroliraju odnos i količinu kalcija i fosfora u krvi. U odsutnosti vitamina D ovi elementi opadaju te kosti omekšavaju i pucaju, a zglobovi natiču što uzrokuje rahitis. D2 bitan je za rast kostiju. Ergosterol se prevodi do vitamina D2 fotokemijskom reakcijom otvaranje prstena.

Question 34

objasni srčane glikozide

Question 34

objasni fitosterole

Answer 34

Fitosteroli su biološki aktivni steroidni alkoholi biljnog porijekla. Kolesterol se nalazi samo u životinjama, a kod biljaka nije nađen. Fitosteroli su relativno stabilni pod uobičajenim uvjetima čuvanja, ekstrahiranja i pri uobičajenim načinima prerade namirnica. Fitosteroli se nalaze u svim biljnim namirnicama, a najviše u nerafiniranim biljnim uljima (posebno u kukuruznom), orašastim plodovima, pšeničnim klicama i mekinjama, prokulici. Vegetarijanska prehrana je bogata fitosterolima, a uobičajenom prehranom se unese oko 150-450 mg fitosterola dnevno. Slične su kemijske građe kao i kolesterol te se na tome temelji njihov mehanizam djelovanja pri regulaciji metabolizma masti u organizmu. Često su esterificirani masnim kiselinama na OH skupini vezanoj na C3 u prstenu A. Takvi esteri se nalaze u staničnim membranama u kojima imaju sličnu ulogu kao kolesterol u životinjskim stanicama. Najznačajnije svojstvo fitosterola je njihov učinak na smanjenje apsorpcije endogenog i egzogenog kolesterola u organizmu. Djelovanje biljnih sterola i stanola na smanjenje razine kolesterola posljedica je biokemijskih reakcija u kojima njihove molekule zauzimaju mjesto kolesterola u micelama i tako smanjuju njegovu apsorpciju iz hrane u tankom crijevu. Najvažniji među više od 40 poznatih biljnih sterola su: β-sitosterol kojeg u prirodi ima najviše te kampesterol i stigmasterol te ergosterol.

Question 35

analozi testosterona i progesterona objasni

Answer 35

sin.an.test. Često se ilegalno koriste za povećanje mišićne mase. Mogu djelovati na rast kose, poremećej sna, oštećenje jetre, zadržavanje tekućine. Progesteron koči ovulaciju u ženki i spriječava začeće te se stoga koristi u proizvodnji kontracepcijskih sredstava. Kako za ljude nije pogodno uzimanje progesterona per os,

Question 36

što je digitalis