Næring

Question 1

C-vítamín

Answer 1

Hlutverk: Eðlileg bygging kollagens! Sér um hýdroxýleringu á prólíni og lýsíni í kollageni. Fleira..

Rannsókn:
- C-vítamín mælt í plasma eða í HBK.

Question 2

B1 Þíamin

Answer 2

Hlutverk: Efnaskipti tengd orkubúskap.

Rannsókn:

• Transketólasi í RBK.
• Bein mæling á B-Þíamín pyrofosfati.

Question 3

B2 Ríbóflavín

Answer 3

Hlutverk: Er hluti af FMN og FAD. Orkuskipti og öndunarkeðja.

Rannsókn:
- Glútaþíonín redúktasi í RBK.

Question 4

B3 Níasín

Answer 4

Hlutverk: Hluti af NAD og NADH. Oxunar og afoxunar efnahvörf.

Rannsókn:
- Metabolítar í þvagi.

Question 5

B6 Pýridoxín

Answer 5

Hlutverk: Amínósýruefnaskipti, hem myndun.

Rannsókn:

• Pýridoxal fosfat mæling á heilblóði.
• AST í RBK með og án pýridoxal fosfat.

Question 6

Fólinsýra

Answer 6

Hlutverk: Flutningur á einkolefnishópum. Hlutverk við myndun A, G og T basa.
Myndun DNA og RNA.

Rannsókn:

• S-fólat (fyrst og fremst nýleg neysla).
• RBK-fólat (metur betur fólatbirgðir).

Question 7

Ástæður fólatskorts

Answer 7

Ónóg inntaka:

• Alkóhólneysla.
• Eldra fólk með lélegt mataræði.

Auknar þarfir:
- Meðganga.
- Aukin frumuumsetning:
Hvítblæði og hemólýtísk anemía.

Malabsorption:
- Sjúkdómar í skeifugörn og efri hluta smágirnis t.d coeliac sjúkdómur.

Lyf sem trufla efnaskipti fólats:

• Fólat antagónistar t.d. metótrexat.
• Flogaveikislyf t.d. fenýtóín og prímidón.

Question 8

B12 kóbalamín

Answer 8

Er í dýrum, ekki plöntum.

Hlutverk: Er kófactor. Efnahvarf hómócystein í methíónín
(truflun á fólatefnaskiptum).
Efnahvarf metýlmalonýl-CoA í succinýl-CoA.
Skortur veldur truflun á myelín, þ.a. taugaeinkenni geta komið fram (“Subacute combined degeneration of the spinal cord”, peripheral neuropathía).

Orsakir B12 skorts:

• Pernicious anemía (frásogsgalli).
• Postgastrectómía.
• Ofvöxtur baktería í meltingarvegi.
• (Ormasýking.)
• Smágirnissjúkdómur (terminal ileum).
• Grænmetisfæði.

Rannsóknir:

• S-B12 (heildarstyrkur)
• Mæla S-metýlmalónat (hækkar við B12 skort)
• P-hómócystein (hækkar, en líka við fólatskort)
• Schillingspróf (mælir hvort frásog geilsamerkts B12 sé skert)
• Mæla autoantibody gegn parietal frumum eða gegn intrinsic factor.

Question 9

A-vítamín

Answer 9

Hlutverk: Er antioxidant.

Rannsókn:
- S-retinól

Question 10

D-vítamín

Answer 10

Hlutverk: Kalkefnaskipti

Rannsókn:
- Mæla 25OH-D

Question 11

E-vítamín

Answer 11

Hlutverk: Er antioxidant.

Rannsókn:
- S-vítamín-E

Question 12

K-vítamín

Answer 12

Hlutverk: Gamma karboxýlering. Blóðstorka. Beinbúskapur.

Rannsókn:

• Mæla PT
• S-vítamín-K