jaki jest podział rytmów biologicznych ze względu na czas trwania?
krótkookresowe
średniookresowe: ultradialne (<20h) oraz circadialne (20-28h)
długookresowe: infradialne (>28h)
jakie przykładowe hormony są wydzielane niezależnie od snu (ale zależne od pory dnia)?
kortykoliberyna (CRH)
tyreoliberyna (TRH)
tyreotropina (TSH)
kortyzol
melatonina
jakie przykładowe hormony są wydzielane zależnie do snu?
hormon wzrostu (GH)
prolaktyna
jakie są przykładowe modulatory rytmów biologicznych?
- temperatura otoczenia
- interakcje społeczne
- interwencje farmakologiczne
- wysiłek
- wzorce jedzenia i picia
jaki jest główny neurogenerator rytmu biologicznego ?
jądra nadskrzyżowaniowe (SCN)
jakie są neuronalne drogi wejścia komunikujące się z jądrem nadskrzyżowaniowym SCN?
ipRGCs (takie komórki zwojowe) zawierające melanopsynę komunikujące się z SCN drogą siatkówkowo-podwzgórzową (RHT)
jaki jest główny bodziec nastawczy jądra nadskrzyzowaniowego SCN?
światło
gdzie znajdują się ipRGCs?
są to komórki zwojowe siatkówki
czy światło pełni funkcję nastawczą w przypadku osób niewidomych?
tak ponieważ depolaryzacja ipRGCs jest niezależna od pobudzenia czopków i pręcików
jak SCN wpływa na funkcję szyszynki?
jądro nadskrzyżowaniowe hamuje wydzielanie melatoniny z szyszynki, przy niskiej aktywności SCN szlak pobudzający szyszynkę do wydzielanie melatoniny jest odhamowany
na jakie konkretnie jądro SCN wpływa hamująco (jądro to należy do szlaku neuronalnego pobudzającego szyszynkę to wydzielania melatoniny)?
jądro przykomorowe (PVN)
co powoduje zahamowanie PVN (jądra przykomorowego)?
hamowanie ICM –> hamowanie SCG zwoju szyjnego górnego –> noradrenergiczne włókna współczulne –> hamowanie wydzielanie szyszynkowego
jaki jest I neuron szlaku siatkówkowo-podwzgórzowo-szyszynkowego (RHP)?
ipRGCs - światło aktywuje neurony zwojowe siatkówki (ipRGCs, mRGCs) zwierające malanopsynę
jaki jest II neuron szlaku siatkówkowo-podwzgórzowo-szyszynkowego (RHP)?
SCN - pobudzenie szczerzy się drogą siatkówkowo-podwzgórzową (RHT), aksonami glutaminoergicznymi której zakończenie stanowią neurony SCN
jaki jest III neuron szlaku siatkówkowo-podwzgórzowo-szyszynkowego (RHP)?
PVN - jądro przykomorowe - aksony GABA-ergiczne neuronów SCN hamują neurony jadra przykomorowego (PVN), które wykazują toniczną aktywność
jaki jest IV neuron szlaku siatkówkowo-podwzgórzowo-szyszynkowego (RHP)?
IML - W nocy, przy niezahamowanych neuronach PVN, aksony z PVN (Glu i
AVP) pobudzają przedwzwojowe włókna współczulne w IML rdzenia piersiowego
jaki jest V neuron szlaku siatkówkowo-podwzgórzowo-szyszynkowego (RHP)?
SCG - zwój szyjny górny - aksony cholinergiczne (ACh) neuronów IML (jądro przednio-boczne) docierają do neuronów
współczulnych pozazwojowych w SCG
jaki jest VI neuron szlaku siatkówkowo-podwzgórzowo-szyszynkowego (RHP)?
komórka wydzielnicza: pinealocyt – Pobudzenie dociera aksonami
noradrenergicznymi (NE) do szyszynki, z której, po pobudzeniu receptorów β-
adrenergicznych uwalniany jest hormon – melatonina.
czym jest zespół niespiesznej fazy snu?
tzw. skowronek
czas zasypiania i obudzenia wcześniejszy od standardowego, np. zasypianie 19:00
‐20:00, pobudka 3:00 – 4:00
postać rodzinna – autosomalna dominująca (FASPS)
czym jest zespół opóźnionej fazy snu?
tzw. sowa
- Zasypianie typowo między 1:00 a 6:00, pobudka po 8:00.
co to znaczy że rytm jest swobodnie biegający ?
- Zaburzenie rytmu zasypiania, które odpowiada endogennym fluktuacjom
generatora rytmu okołodobowego (SCN), a nie wynika z czynników zewnętrznych - Często, choć nie zawsze, osoba zasypia w kolejnych dniach coraz później, co
odpowiada wydłużeniu endogennego rytmu okołodobowego do 25‐26 godzin.
czym objawia się nieregularny rytm snu i czuwania?
- typowo występują 3 lub więcej epizody snu podczas doby, przy nieregularnym
zasypianiu w kolejnych dniach - często u osób starszych z demencją, a także u dzieci z zaburzeniami rozwojowymi
- może być następstwem guza mózgu lub urazu mózgu
czym jest jet lag?
Zespół nagłej zmiany czasowej - wywołany szybkim przemieszczaniem do różnych stref czasowych, co powoduje
przesunięcie fazy czasowej rytmu biologicznego względem rytmu zewnętrznego
jak zmienia się długość doby w podróży ze wschodu na zachód i odwrotnie?
podróżowanie ze wschodu na zachód powoduje wyprzedzenie fazy endogennego
rytmu (wg godzin zegarowych doba staje się dłuższa) , z zachodu na wschód
odwrotnie.
