strafrecht

Question 1

pejac gold mine projects

Answer 1

Beeld: het maken van “The Shape off days”

Het bekende beeld van de geturfde dagen wordt hier gebruikt om de beeltenis van een boom te scheppen. Natuur op een gevangenismuur. Natuur een gegeven dat enorm gemist door de vele gedetineerden binnen. Het refereert ook naar het gegeven: ‘tijd’ een zeer belangrijk, maar ook moeilijk gegeven binnen de gevangenis. Er is zoveel tijd om te vullen, een overheersend gevoel van tijd te verliezen kan leiden tot enorme frustratie bij de gevangenisbevolking.

Pejac werkt ook met vogels:

–>het ultieme symbool van vrijheid voor de gedetineerden. Het moet hoop symboliseren: een teken dat de dag dat ze zelf weer kunnen uitvliegen zowiezo in aantocht is.

Question 2

Annelies Verlinden;

Answer 2

CD&V (sinds 3 februari 2025) –> Federale materie

huidige minister van justitie

Question 3

Paul Van Tigchelt

Open VLD (sinds oktober 2023) –> Federale materie + speerpunten:

Answer 3

• Gestemd krijgen van het nieuwe Strafwetboek: hij ondersteunde de afronding van het parlementaire werk dat de komst van het nieuwe Strafwetboek moest voorbereiden. Hij kreeg de nieuwe wetteksten gestemd.
• Digitalisering van justitie: strafpleiters konden bijvoorbeeld de dossiers van hun cliënten enkel raadplegen op de griffie. De dienst sloot om 16u de deuren, dus je moest er rap bij zijn. Ze moesten foto’s nemen met hun gsm om die dan thuis door te nemen. Dat is grotendeels gelukkig verleden tijd.
• Overbevolking in de gevangenissen (later meer)

Question 4

Vincent Van Quickenborne
Open VLD (2020 – oktober 2023) –> Federale materie + speerpunten:

Answer 4

• Justitie moet sneller, straffer en menselijker worden:
  o Sneller: helder en eenvoudige structuur
   Strafbaarstellingen in acht strafniveaus
   Hoofdstraf, bijkomende straf en afschaffing vervangende gevangenisstraf
   Verzwarende bestanddelen en verzwarende omstandigheden
   Afschaffing correctionalisering
   Archaïsche bepalingen geschrapt
  o Menselijker: straffen op maat
   Gevangenisstraf als ultimum remedium
   Breder arsenaal om effectiever straffen
   Betere opvolging van daders met psychiatrische stoornissen
  o Straffer: hedendaagse strafbaarstellingen en strafmaten
   Intrafamiliaal geweld
   Discriminatie
   Zelfdoding
   Nieuwe regels voor rechtspersonen
  o Groei in budget (van 1,9 naar 2,6 miljard)
  o Digitalisering van justitie

Question 5

Koen Geens; CD&V (2014 – 2020) –> Federale materie + speerpunten:

Answer 5

• Wetgevend werk: Potpourri-wetten zijn een reeks wetsontwerpen waarin een brede waaier aan snelle wins, reparaties en grondslagen voor organisatorische vernieuwingen thematisch worden aangepakt. En hervorming van het Strafwetboek, hij zorgde ervoor dat het belangrijkste voorbereidende werk voor het nieuwe Strafwetboek verricht werd.
• Gevangeniswezen: Zorgt voor het terugdringen van overbevolking in de gevangenissen, renoveren en uitbreiden van bestaande gevangenissen en differentiëren in het detentiebeleid.
• Internering: geïnterneerden verbleven ofwel in de gevangenis ofwel in centra zonder specifieke zorg. Ze werden behandeld als gedetineerden en niet al patiënten. Hij heeft menswaardige zorg en opvang op maat georganiseerd.

Question 6

EXAMENVRAAG: “Wie is de minister van justitie en bij welke politieke familie hoort hij?”

Answer 6

8 april is de publicatie van het nieuwe Strafwetboek in het Belgisch Staatsblad en 8 april 2026 is de (voorziene) inwerkingtreding. Het is een historisch moment en een titanenwerk van vele handen

Question 7

Belgisch strafrecht in de 21ste eeuw:

Answer 7

• Moet de huidige maatschappelijke waarden & normen weerspiegelen:
  o Oude strafwetboek (1867 => gebaseerd op Code Napoléon 1810)
   Sfeer van vergelding en boetedoening
   Focus op misdrijven tegen vermogen
   Principe van de man als meester van het gezin (publieke ruimte  privé)
• Hedendaagse criminologische inzichten
  o Celstraf als basisstraf heeft niet het gewenste effect (rehabilitatie en succesvolle re-integratie in de maatschappij)
  o Exponentiele toevloed aan ad hoc wijzigingen => onoverzichtelijkheid voor de burger

Question 8

wetgeving mbt seksueel geweld

Answer 8

Het hoofdstuk aangaande seksueel geweld werd reeds concreet uitgewerkt en ingepast in het huidige strafwetboek. Dit was nodig aangezien er een acute maatschappelijke nood was aan een snelle aanpassing van het verouderde seksueel strafrecht aan de hedendaagse normen.

–> Wet van 18 maart 2022, in voege getreden op 1 juni 2022.
–> Nieuwe moderne definitie van strafbare feiten / belang van het begrip ‘toestemming’/ toevoeging van nieuwe strafbare feiten / bepaalde strafmaten – bv. Voor verkrachting – verzwaard.
–> Een voorafname van de rest van de hernieuwingen

Question 9

Het nieuwe strafrecht weerspiegelt de huidige normen en waarden:

Answer 9

• Met nieuwe strafbaarstellingen (zoals ecocide en aanzetten tot zelfdoding). Ook misdrijven die in bijzondere wetten strafbaar zijn gesteld (zoals de antidiscriminatiewetten) zijn opgenomen.
• Met strafverzwaringen om de ernst van de feiten beter tot uiting te brengen. Dat geldt voor onder meer voor geweld tegen mensen met een maatschappelijke functie, intrafamiliaal geweld en terrorisme.
• Ook voor ernstige seksuele misdrijven, zoals verkrachting, zijn de straffen verhoogd. Die wijzigingen werden eerder al ingevoerd bij de hervorming van het seksueel strafrecht, als voorafname op het nieuw Strafwetboek.
• Andere strafbaarstellingen werden geschrapt uit het Strafwetboek (zoals nachtgerucht of nachtrumoer; geluidshinder wordt gesanctioneerd via deelstatelijke normen).
• Bepaalde strafbepalingen zijn coherenter (zoals het harmoniseren van de leeftijd voor seksuele meerderjarigheid).

Question 10

Een uitbreiding van het straffenarsenaal, met onder meer:

Answer 10

• De behandeling onder vrijheidsberoving: een straf waarbij de veroordeelde een behandeling met vrijheidsbeneming moet ondergaan, als hij een psychiatrische stoornis heeft waardoor hij het feit heeft gepleegd en waardoor hij een gevaar voor anderen vormt;
• de verlengde opvolging: in ernstige gevallen wordt er vereist dat de veroordeelde aan het einde van de vrijheidsstraf gedurende een bepaalde periode aan voorwaarden voldoet. Deze straf is bedoeld om de problematiek te verhelpen die aan de basis ligt van het strafrechtelijk parcours van de veroordeelde en een risico op recidive inhoudt;
• de geldstraf vastgesteld op basis van het verwachte of uit het misdrijf behaalde voordeel: een bijkomende geldstraf van persoonlijke aard die bestaat in een veroordeling tot het betalen van een bedrag dat wordt vastgesteld op basis van het voordeel dat de delinquent heeft behaald of hoopte te behalen door het misdrijf te plegen.

De gevangenisstraf als ‘ultimum remedium’: een gevangenisstraf kan enkel worden opgelegd als de doelstellingen van de straf niet kunnen worden bereikt met een van de andere straffen of maatregelen waarin de wet voorziet (werkstraf, probatiestraf, geldboete, …).

Een adequatere bestraffing van daders met psychiatrische aandoeningen.

De indeling van misdrijven in misdaden, wanbedrijven en overtredingen valt weg. Het nieuwe Strafwetboek gaat uit van een nieuwe schaal van hoofdstraffen, onderverdeeld van niveau 1 tot 8. Niveau 1 (smaad, laster, …) voorziet geen gevangenisstraf meer. De minimumgevangenisstraf bij niveau 2 (discriminatie, huisjesmelkerij, …) bedraagt zes maanden. De criminele straffen zijn voorzien in de niveaus 7 en 8 en de correctionele straffen in de niveaus 1 tot 6.

Question 11

8 strafniveaus

niveau 1

Answer 11

Geen GVS mogelijk,
Wel: werkstraf, geldboete, probatiestraf…

Vb. lichte vormen van vandalisme, smaad, laster, schending van het briefgeheim…

Question 12

8 strafniveaus

Niveau 2

Answer 12

GVS tot 3 jaar mogelijk, naast andere straffen, mits motivering waarom de doelstellingen niet bereikt kunnen worden met een ander soort straf!

Vb. discriminatie, huisjesmelkerij, gewone diefstal, huisvredebreuk, schending van het geheim van het onderzoek of valsheid in geschrifte…

Question 13

8 strafniveaus

Niveau 3

Answer 13

GVS van 3 tot 5 jaar

Vb. diefstal met geweld, afpersing,
witwassen, publieke omkoping, valsmunterij

Question 14

8 strafniveaus

Niveau 4

Answer 14

GVS van 5 tot 10 jaar

Vb. foltering, ontvoering en deelneming aan een criminele organisatie als leidend persoon

Question 15

8 strafniveaus

Niveau 5

Answer 15

GVS van 10 tot 15 jaar

Vb. gijzeling, en foltering van een minderjarige of persoon met een kwetsbare toestand

Question 16

8 strafniveaus

Niveau 6

Answer 16

GVS van 15 tot 20 jaar

Vb. brandstichting bij nacht en gijzeling van minderjarigen

Question 17

8 strafniveaus

Niveau 7

Answer 17

GVS van 20 tot 30 jaar

Vb. doodslag, seksueel geweld met de dood tot gevolg en foltering met de dood tot gevolg

Question 18

8 strafniveaus

Niveau 8

Answer 18

Levenslange opsluiting

Vb. moord, intrafamiliale doodslag, doodslag gepleegd vanuit een discriminerende drijfveer, genocide en misdaden tegen de menselijkheid

Question 19

het strafrecht belicht de lelijkste kant en de mooiste kant van de mens

Answer 19

De meest duistere kant van de mens komt naar boven (gepleegde misdrijven worden blootgesteld en daders worden gestraft). Collectieve solidariteit voor degenen die slachtoffer werden (de maatschappij komt voor hen op en beschermt hen). Een straf dient namelijk vele functies (zie verder).

Question 20

de aandacht van de media voor deze rechtstak

Answer 20

Alle media puilen uit van de verslaggeving over rechtszaken, heel vaak neemt de sensatie de bovenhand. Ook in de fictie is het een dankbaar onderwerp om programma’s rond te maken. Vb. zaak van Sanda Dia, ooit vrij…

Question 21

historische evolutie van het strafrecht

Answer 21

Een evolutie die sterk verbonden is met het heersende maatschappijbeeld. Vergelding dader  bescherming maatschappij.

Question 22

Het huidige Belgische strafrecht haalt zijn roots uit De Verlichting: de ratio

Answer 22

• Montesquieu, John Locke, Jean Jacques Rousseau
• Le contrat social (vrijheid vs bescherming)
• Drie basisprincipes voor bestraffing:
  o Legaliteitsbeginsel: de strafbare gedragingen en bijhorende straffen moeten in wetteksten vastliggen willen ze strafbaar zijn (zonder wet geen straf)
  o Subsidiariteitsbeginsel: de staat beslist welke strafbare gedragingen bestraft moeten worden
  o Proportionaliteitsbeginsel: de straffen moeten in verhouding zijn met de zwaarte van het msidrijf
• Strafwetboek ingevoerd in België/ 1867: principes Verlichting en F.R./ aanpassingen
• Het strafrecht evolueerde van een instrument om daders te straffen voor het leed dat ze aan een slachtoffer berokkenden, naar een instrument om het menselijke te sturen om een samenleving voor iederen mogelijk te maken

Question 23

ook in politiek is een strafrecht een populair gegeven

Answer 23

Omdat deze rechtstak aan de kern van het mens-zijn raakt, leent die zich gemakkelijk tot populistische uitspraken, dien in zijn steeds meer gepolariseerde samenleving vaak voorbij gaat aan de kern van de zaak.

Vb. oproer in bepaalde wijken, jongeren zorgen voor relletjes en maken het leven van de politie zuur. Statements van politici om daar eens ‘grote kuis’ te gaan houden, de samenleving weer veiliger maken door repressief op te treden  wordt op gejuich onthaald.

Onveiligheidsgevoelens in de samenleving zijn groot. Dus wanneer je hierover als beleidsmaker beloftes kan maken dan scoor je. Scroen = stemmen halen.

Question 24

strafrecht spreekt tot verbeelding

Answer 24

We hebben verschillende soorten recht, maar strafrecht is de materie bij uitstek die tot de verbeelding spreekt.

Er worden in de cursus drie redenen voor gegeven:

• De aandacht van de media voor deze rechtstak
• De historische evolutie van het strafrecht
• Ook politiek is strafrecht een populair gegeven