wat is het verschil tussen homozygote en heterozygote chromosomen?
homozygoot: precies dezelfde allelen, beiden dus zonder (of met dezelfde) mutaties
heterozygoot: een mutatie is opgetreden in een van de allelen
- compound heterozygoot: twee verschillende mutaties in hetzelfde allel
- dubbel heterozygoot: twee genen voor dezelfde aandoening
hemizygoot: mannen hebben een X- en Y-chromosoom, hierbij is er voor 1 gen maar 1 allel aanwezig
wat zijn de regels voor een X-gebonden recessieve aandoening?
hoe ontstaat spierdystrofie en welke twee vormen zijn er?
spierdystrofie wordt veroorzaakt door een mutatie in het dystrofine-gen (dystrofine-eiwit vormt de link tussen een spiervezel en het basale membraan)
soorten:
- Becker muscular dystrophy (BMD): mildere vorm, er is een deletie van drie, zes of negen basenparen in het leesraam van het gen, waardoor er aminozuren missen. minder functioneel eiwit
- Duchenne muscular dystrophy (DMD): vaak sprake van een grote deletie, leidend tot een frameshift mutatie, wat leidt tot volledige afwezigheid van het dystrofine-eiwit
wat zijn klinische symptomen en complicaties van Duchenne?
symptomen:
- lopen op latere leeftijd
- moeilijkheden bij opstaan vanaf de grond
- vaak vallen
- moeilijkheden bij het traplopen
- pseudohypertrofie van de kuitspieren door opzwellen van spierweefsel
complicaties:
- orthopedische vervormingen door verkorting pezen en spieren
- verlamming ademhalingsspieren (permanente beademing vanaf 20 jarige leeftijd)
- hartstilstand door cardiomyopathie
- mentale retardatie in 30-50% van de gevallen
patienten met Duchenne worden vrijwel nooit ouder dan 30
wat is X-inactivatie of lyonisatie?
een vrouw inactiveert 1 X-chromosoom per cel, dit is willekeurig met gemiddeld een 50/50 verdeling
wat doet het X-inactivatie centrum (XIC)?
wat is de pseudo-autosomale regio?
wat is X-linked hypohidrotische ectodermale dysplasie en wat gebeurd er dan?
wat is incontinentia pigmenti (IP)?
stadia van huidafwijkingen:
- 1: blaarvorming (geboorte tot 4 maanden)
- 2: wratachtige uitslag (diverse maanden)
- 3: krulvormige maculaire hyperpigmentatie (zes maanden tot volwassen leeftijd)
- 4: lineaire hypopigmentatie, alopecia, hypodontie, afwijkende tandvorm en dystroplastische nagels (volwassen leeftijd)
wat is fragiele X-syndroom?
symptomen:
- verstandelijke beperking
- gedragsproblemen
- autisme
- ADHD
- epilepsie
kenmerken:
- lang gelaat
- grote oren
- afstaande oren
- overstrekbare gewrichten
- platvoeten
- vergrote testikels
wat is de pre-mutatie van fragiele X-syndroom?
kunnen wel het fragiele-X-tremor-ataxie syndroom (FXTAS) hebben
- cerebellaire ataxie
- parkinsonisme
- perifere neuropathie
- intentietremor
wat is de definitie van zwangerschapsduur?
wordt geteld vanaf de laatste menstruatie
- wordt gedefinieerd als de leeftijd van het embryo + twee weken
welke stadia doorloopt een embryo?
wat gebeurd er in week 1 na de bevruchting?
eicel -> blastocyt
- ongeveer 30 uur na de bevruchting bestaat de vrucht uit twee cellen met de zona pellucida eromheen
- rond dit tijdstip beginnen de klievingsdelingen, waarbij de vrucht niet groeit in volume
- na 3 dagen is er een zestiencellig, braamvormig morula
- na 4-5 dagen wordt gesproken van een blastocyt, welke bestaat uit een buitenlaag (trofoblast) en een inner cell mass (embryoblast)
- de trofoblast zorgt voor innesteling, in het bijzonder syncytiotrofoblast
- uit de embryoblast zuklen het embryo en de extra-embryonale vliezen ontstaan
wat gebeurd er in week 2 na de bevruchting?
innesteling, aanleg tweelagige kiemschijf en extra-embryonale vliezen
- in de tweede week vindt innesteling plaats
- voor de innesteling ontdoet de blastocyt zich van de zona pellucida -> hatching
- er zijn op dat moment slechts een beperkt aantal celtypen
- er wordt een tweelagige kiemschijf aangelegd die uit ecto- en endoderm bestaat
- het primitieve ectoderm wordt ook wel de epiblast en het endoderm (hypoblast) genoemd
- ook de extra-embyronale vliezen worden gevormd
- de epiblast en hypoblast zijn continu met de holten die eronder en erboven liggen
er ontstaan drie structuren:
- binnenste holte: amnionholte, die uiteindelijk het embryo omringt, terwijl het amnion (de wand) van de buitenste embryonale huidlaag ondersteunt, deze vormt de extra-embryonale huid
- hypoblast is continu met de primitieve dooierzak, deze vormt, de extra-embryonale darm. de dooierzak is verbonden aan het allantois, welke de uitwendige blaas en cloaca vormt
- uit het extra-embryonale mesoderm ontstaan de placenta en de navelstreng. in deze mesodermlaag ontstaat de chorionhollte (oftewel extra-embryonaal coeloom), welke later weer zal verdwijnen doordat de amnionholte de gehele embryo omringt.
wat gebeurd er in week 3/4 na de bevruchting?
van ellipsvormige schijf tot bouwplan
- het bouwplan is bij embryo’s van veel vertebraten hetzelfde en bestaat oa uit de neurale buis, notochord, somieten, kieuwbogen, het hart- en vaatstelsel en de primitieve darm
na kromming is het bouwplan af
welke structuren vormen uiteindelijk welke organen?
- paraxiaal mesoderm
- mesoderm
- pariëtaal mesoderm
- viscerale mesoderm
- endoderm
- ectoderm
- neuroectoderm
welke afwijkingen kunnen er zijn rond week 3/4?
wat is situs-inversus?
gespiegeld ontwikkeld zijn van organen uit het maag-darmkanaal en vasculaire stelsel
welke neurale buisdefecten kunnen er zijn rond week 3/4?
kunnen optreden door het niet sluiten van de neurale buis in week 4
- racis rigis: open ruggenmerg
- anencephalie: open hersenen
- spina bifida: open wervelkolom
welke borst- en buikwanddefecten kunnen er optreden rond week 3/4?
kunnen ontstaan door een verstoorde kromming en uitgroei van de embryonale lichaamswanden
- ectopia cordis: open borstwand
- gastroschisis: open buikwand
wat gebeurd er in week 5 - 8 na de bevruchting?
organogenese
- tot week 8 sprake van een fysiologische hernia umbilicalis
- rijpen van de organen en groei van de embryo
wat is de definitie van screening/bevolkingsonderzoek?
het onderzoeken van een in principe gezonde populatie om asymptomatische gevallen van een ziekte of aandoening op het spoor te komen, in de veronderstelling dat deze aandoening in een vroeg stadium beter te behandelen is
wat zijn belangrijke punten bij screening?