1
Q
levensverwachting in België
A
- evolutie
- eerste meting = 1885 = 45j
- 82,4j gemideld
- 84,4j bij vrouwen
- 80,3j bij mannen - vergelijking
- onder Japan
- boven gemiddeldes van ELK continent
- afhankelijk van gezondheidsongelijkheid ≈socio-economische status
- invloed tot zo klein als stad niveau - toename
- daling van kindersterfte
- nog geen knik = in toekomst zelfde toename voorspeld
- knik rond 2020 = corona
2
Q
verschil tussen levensverwachting man & vrouw
A
- mannen
- mannen zijn roekelozer
- meer risicovol gedrag & drinken/roker - vrouwen
- oudere vrouwen zijn meer sociaal ingebed - oudere vrouwen hebben betere zelfzorg
–> vroeger mannen minder huishoudelijk actief
- vrouwen tot menopauze = beschermende rol van oestrogenen op immuniteit & alzeheimer
- wordt kleiner = vrouwen meer roekeloos gedrag
3
Q
maximale leeftijd
A
- leeftijd
- 110-120j
- stijgt niet! - centenarians
- aantal mensen boven 100j
- neemt wel toe - blue zones = kans van veel oduer worden
- Japan
- Italië
- Griekenland
- Costa Rica
- Frankrijk & California - invloed van levensstijl
- kans van boven 80j te worden = veel invloed
- kans om centenarian te worden = weinig invloed
–> vaak iets genetisch aan de hand
4
Q
bevolkingsdiagram
A
- bevolkingspiramide
- vroeger
- veel geboortes
- veel stertes - bevolkingsboom
- tegenwoordig van toepassing
- dun van onder
- dik van boven = vergrijzing van baby boomers
- sinds 2024 = meer 67+ dan 17-
5
Q
afhankelijkheidsratio
A
- België
- belgie nog best goed
- 1990 = 20% = 100 werkenden voor 20 persoon op pensioen
- 2024 = 28%
- 2040 = 37%
- 2070 = 43% - europa
- 2000 = 26%
- 2020 = 35%
- 2050 = 56%
6
Q
belasting op maatschappij
A
- belasting
- gezonde ouderen zijn geen probleem
- enkel hogere kosten bij medische problemen
- belang van preventie - gezonde levensverwachting
- HALE healthy life expectancy
- stijgt minder snel als totale levensverwachting
- lichte toename van aantal jaren ziek
7
Q
negatief effect op gezonde levens verwachting
A
- prevalentie
- 40% van 65+ heeft chronische aandoening = waarschijnlijk onderschatting
- Zweden = super goede gezondheidszorg
–> 90% heeft 2 of meer chronische aandoeningen - oorzaken België = chronologisch
- rug & nek klachten
- cardiovasculair lijden
- vallen
- kanker
- alzheimer
- COPD
- CVA
- depressie
8
Q
optimaliseren van levensverwachting
A
- square the curve
- to shorten, delay and ease
- lift = verbeteren van algemene levenskweliteit
- extend = levensduur verlengen
- drop = in de plaats van langzaam slechter worden -> later en sneller slechter worden
9
Q
gezond verouderen
A
- definitie
- zo lang mogelijk dingen kunnen doen waar je waarde aan hecht
- kunnen zijn wie je wil zijn
- voor iedereen anders
- evolutie doorheen de tijd
- niet perse vrij zijn van ziektes & aandoeningen = focus op functioneren - WHO
- voorbereiden op gezond verouderen
- op 10j tijd
- metafoor van bloem = hoe bloem laten groeien
10
Q
WHO rapport gezond verouderen
A
- bladeren = functioneel vermogen
- voldoen aan basisbehoeften = eten, …
- leren groeien & beslissingen nemen = als oudere wordt vaak alles uit de hand genomen
- mobiel zijn = fysiek & openbaar vervoer door niet meer rijden
- relaties opbouwen/onderhouden
- bijdrage aan samenleving = vrijwillergs - wortels = intrinsieke capaciteit
- locomotorisch
- sensorisch
- cognitief
- psychologisch
- vitaliteit - omgeving
- producten & technolgie
- natuurlijke & gebouwde
- onderstuning & relaties
- attituden
- diensten, systemen & beleid
11
Q
randpunten van WHO
A
- diversiteit
- er is geen typisch ouder persoon
- fysieke en mentale capaciteit is heel variabel
- weinig verband met leeftijd - ongelijkheid
- diversiteit wordt 75% verklaard door omgeving!
- gedrag & leefstijl heel erg beïnvloed door omgeving
12
Q
healthy aging trajectories
A
- algemeen
- voor alle mogelijke parameters = kracht, vitaliteit, functionaliteit
- toename tot 20-30j
- langzaam afname
- iedereen heeft eigen traject
- je kan iemand plotten op een grafiek - invloed van geplande fysieke activiteit
- progressie over 10j
- stabiel hoge groep = enige vorm van lichaamsbeweging
- stabiel laag & dalende = geen vormen
13
Q
verouderingsbiologie
A
- types veroudering
- chronologische veroudering = leeftijd in jaren
- biologische leeftijd = fysiologische status & functioneren van persoon - biologische veroudering
- progressief verlies
- van fysiologische integriteit
- gevolg is functie verlies van orgaan stelsel
- primaire risico factor voor grote menselijke pathologieën - stelsels die onderhevig zijn aan verouderen
- reproductief = erg gevoelig, vooral bij vrouwen
- musculoskeletaal = weinig onderhevig
- gastro-intestinaal = weinig onderhevig
14
Q
benadering van verouderingsbiologie
A
- onderzoek
- veranderingen onderzoeken
- aangrijpingspunten voor interventies vinden - Hallmarks of aging
- 12 kenmerken of oorzaken
- elk kenmerk 3 karakteristieken:
- moet zich manifesteren tijdens normale veroudering
- experimentele verslechtering zou veroudering moeten versnellen
- experimentele verbetering zou moeten vertragen = moeilijk te bewijzen - 3 groepen kenmerken
- primaire oorzaken
- antagonistisch = reactie op primaire oorzaken
- integratieve = eindresultaat door cellulaire schade
15
Q
genoom instabiliteit
A
- genoom
- complete set DNA
- goede werking = een van de belangrijkste voorwaarden - schade aan DNA
- veranderingen in genetische code = een van belangrijkste oorzaken van verouderen
- vb: carcinogenese kanker
- oxidatieve stress
- omgevingsfactoren = ioniserende straling
- reparatie systeem = continu werken maar soms met fouten - verklaard niet alles = epigenetica
16
Q
epigenetische klok
A
- epigenetica
- informatie bovenop DNA = methylatie
- manier van uitlezen = aan/uit zetten van genen
- zelfde DNA in elke cel maar andere epigenetica - verouderen
- laag van informatie verslijt
- sneller bij ongezonde leefstijl - onderzoek
- achteruitgang in kaart brengen
- bekomen van epigenetische/biologische leeftijd/klok - studie
- mensen 35-65j optrainen naar maximale VO2max
- 6m tijd = 7,7m minder veroudering
- methylatie terug op juiste locaties
17
Q
mitotische klok
A
- telomeren
- eindstuk van chromosoom
- verkorten bij elke mitose = celdeling
- na 50 celdelingen = telomeer op
- gevolg genen beschadigd - telomerase = maakt eindstukken terug langer
- spiercellen
- repetitieve training = schade = deling
- telomeer lengte daalt niet
- spiervezel = post-mitotisch
- hyperplasie van nieuwe sateliet cellen
- wel minder sateliet cellen bij veroudering
18
Q
oxidanten balans
A
- endogene bronnen
- mitochondrion
- peroxisomen = apoptose
- NADPH oxidase & andere enzymmen - exogene bronnen
- ultraviolet & ioniserende stralen
- drugs & medicatie
- inflammatoire cytokines
- omgevingstoxines - antioxidanten
- enzymen = catalase, superoxide dimutase
- glutation
- vitamine ACE
- inname van anti-oxidanten supplementen = eigen systeem platleggen dus slecht
19
Q
mitochondriale dysfunctie theorie
A
- mitochondrion
- krebscyclus & oxidatieve fosforylering
- meest onderzoek in spierweefsel
- in elk type cellen aanwezig - jonge mitochondrion
- lekken van elektronen + zuurstof = ROS
- weinig ROS productie
- sterk anti-oxidant systeem - verouderen
- slechtere kweliteit = overproductie ROS
- aftakelen van DNA, vetten & eiwitten
- grote invloed van leefstijl
20
Q
boosten van mitochondrion
A
- aerobe inspanning
- densiteit stijgt = meer & grotere
–> ook in andere organen!
- efficientie stijgt = per O2/ATP molecule minder productie ROS
- endogene anti-oxidant capaciteit stijgt
- minder schade - weerstand
- stijging van functie
- miner als aerobe training
- vooral bij minder fitte populaties
21
Q
chronische calorierestrictie
A
- effect op levensduur
- daling van 25-60% calorie inname
- maximaal 50% in diersoorten
- induceren van lager metabolisme
- minder ROS in mitochondrion
- daling oxidatieve stress & schade - populaties
- vooral ongezonde met overgewicht
- voor gezonde = slecht
- remming van hormonen - effect op mitochondrion
- functie niet verbeteren
- enkel kwaliteitscontrole
- minder beschikbare voedingsstoffen dus enkel beste behouden = optimaliseren van oxidatieve schade
22
Q
spiermassa
A
- evolutie
- 40% van totale lichaamsmassa
- dalen naar 27% bij ouderen
- daling van 1% vanaf 30j
- lichte daling na 40
- sterke daling vanaf 70j - CSA
- daling
- meer bij type 2 vezels - specifieke kracht
- kracht/opp
- blijft gelijk bij primaire sarcopenie
- daling bij secundaire - satelietcellen
- dalld
- verminderd regeneratie potentieel
23
Q
neurogene veranderingen spieren
A
- afsterven van grote neuronen
- type II aansturen
- door ouderdom
- door minder gebruik
- vooral na 60j - gevolg
- overname door type I = spourting
- shift = hybride vezels
- fiber grouping - ernstige sarcopenie
- re-innervatie faalt
- daling van spiervezels = aplasie
24
Q
mitochondriale dysfunctie
A
- mitochondriale dysfunctie
- veroudering
- inactiviteit - mitochondria moforlogische veranderingen
- complexe netwerken & structuren
- samenvoegen tot lange & rare ketens
- bij volwassene = kleine bolletjes = microfugi
- bij training = kleine verwijderen door peroxysomen & opnieuw vormen netwerken
25
eiwitbalans
1. algemeen
- continu synthese & degeneratie
- halfwaarde tijd van 1-2w
- volledige vernieuwing na 3-6m
- netto balans bepaald hypertrofie of atrofie
1. invloed op turnover
- type eiwit
- krachttraining
- leeftijd
- stress & slaaptekort = meer spierafbraak
- calorietekort
1. verouderen
- minder goede reactie op anabole stimuli = fysieke activiteit & eiwit/suiker
- meer degeneratie door ROS = proteolyse
26
eiwit inname
1. hoger dan jongeren
- lagere gevoeligheid voor eiwitten
- 1,2-2g per kg
- verdeeld over 3-4 maaltijden
- minimaal 25-30g per maaltijd
1. hoogwaardige energie bronnen
- dierlijk = vlees, vis & eieren
- plantaardig = peulvruchten, noten & soja
- extra leucine = whey-zuivel
27
hormonale veranderingen bij mannen
1. androgenen
- anabool effect
- daling bij mannen doorheen leeftijd
- wekelijke injecties toename
1. neveneffecten = ook bij ouderen!
- cardiovasculaire aandoeningen
- prostaatkanker
- verminderde fertiliteit
1. nieuwe behandeling
- SARMS selective androgen receptor modulator
- minder systemische complicaties
- focus spier & bot
28
hormoon veranderingen bij vrouwen
1. daling oestrogeen
- sneller na menopauze
- daling in kracht & massa
1. HRT hormone replacement therapy
- effectief voor winst spierkracht
- discussie over bijwerkingen
29
inflammaging
1. inflammatie
- reactie op cellulaire verstoring
- poging terugkeren naar homeostase
- acuut goed
- chronisch slecht
1. inflammaging
- chonrische of acute slijtage
- senescente cel = normaal metabolisme maar einde van celdelingen
- positief = voorkomen van deling slechte cellen = kanker
- negatief = signalen uitsturen die zorgen voor laaggradige inflammatie
--> zorg voor schade
1. gevolg
- meer inflammatoir cytokines
- verminderde spierkracht door schade
30
sarcopenie
1. ICD-10-MC diagnose code
- spierziekte/falen
- nadelige spierverandering tijdens leven
- vooral op oudere leeftijd
- kan ook op jongere leeftijd
1. erkenning
- lage spierkwaniteit & kwaliteit
- lage spierkracht = handknijp & zit-sta test
- sterk verminderde fysieke prestaties
1. oorzaken
- leeftijdsgebonden = primaire
- secundaire = aandoening, ondervoeding & fysieke inactiviteit
31
nieuw algoritme sarcopenie
1. SARC-F of klinisch vermoeden
- SARC-F = 5 vragen met score 0-2
- 3-/10 = later rescrenen
- 4+/10 = volgende vraag
1. handknijpkracht & STS
- normaal = later rescrenen
- laag = waarschijnlijk sarcopenie
--> al genoeg voor interventie te starten
1. spierkwaliteit of kwaniteit
- door DXA, BIA, CT of MRI
- normaal = waarschijnlijk sarcopenie
- laag = zeker sarcopenie
1. fysieke performantie
- gait speed, SPPB, TUG & 400m walk
- normaal = sarcopenie
- laag = ernstige sarcopenie
32
SARC-F vragenlijst
1. score 0-2
1. vragen
- kracht = hoeveel moeite om 5 kg op te tillen
- lopen = hoeveel moeite om door een ruimte te wandelen
- opstaan = hoeveel moite op te verplaatsen van stoel naar bed
- traplopen
- vallen = hoevaak in het afgelopen jaar
33
afknappunten van algoritme
1. handkijpkracht
- mannen = 27kg
- vrouwen = 16kg
2. STS = 15s
3. FA
- gait speed = 0,8m/s
- SPPB = minder dan 8
- TUG = minder dan 20
- 400MWT = meer dan 6min
34
prevalentie & gevolgen van sarcopenie
1. prevalentie
- nog geen routine batterij = moeilijk te achterhalen
- 23-30% 60+
- 29% thuiswonende
- 33% WZC
1. gevolgen
- daling functionele capaciteit
- 86% verklaring van variatie in wandelsnelheid = knie-extensorkracht
- risico op vallen
- socio-economische implicaties
- slechtere prognose bij comorbiditeiten
1. indirecte functies van skeletspier
- reserve van eiwitten = voorziening andere weefsels daalt
- glucose opname = DMII
- energieverbuik = obesitas
35
bewegen met sarcopenie
1. preventie
- algemeen beweging
- gestructueerd bewegen meer voordelen
1. therapie
- met snelkracht en maximale kracht training = type verdeling terug kunnen krijgen
- niet bij oudste
1. verval
- kracht winst daalt
- verschil blijft wel
- periodes van krachtwinst blijven = niet hele jaar door moeten trainen
- hoog beginnen = hoger eindigen
36
VO2max
1. daling
- 5ml/min/kg per 10j
- kritische grens mannen = 18
- kritische grens vrouwen = 15
- bereiken op 80-85j
- gewone taken worden anaeroob = erg moeilijk
1. verbetering
- geen verschil tussen duurtraining of gecombineerde training
- ook niet voor spierkracht
- bij onfitte mensen maakt modaliteiten minder uit
--> pas nadien specificeren
37
richtlijnen voor 65 plussers
1. algemene richtlijnen
- blijven!
- belang hiervan wordt groter
- 3x per week krachttraining
- nood aan ondersteuning
1. LEUK
- lenigheid
- evenwicht
- uithouding
- kracht = erg groot belang voor fraility
1. vrouwen
- gemiddeld 51j
- 1/3 boven 50 = OP
- spiermassa neemt jaarlijks 1% af vanaf 30j zonder krachttraining
- niet wachten tot 65j om te beginnen
37
leefstijl bij mensen in blue zones
1. kenmerken
- veel bewegen doorheen de dag
- niet perse sport
- op de grond zitten & oprapen = lenigheid onderhouden
1. voeding
- mediteriaans dieet
- natuurlijk eten
- vermijden van verpakte & gerafinneerde foods
1. sociaal contact
- sterk aan elkaar hangen
- goede ondersteuning
1. outlook
- positieve mindset
- religie
38
specifieke beweegprogramma's
1. spierkracht
- makkelijk!
- 2-3x per week
- na 10w effect
- voor iedereen buiten oudste groep
1. botdensiteit
- moeilijk
- minimaal 1u
- 2-3x per week
- na 7m effect
1. cogntie = veel vragen nog rond
- aeroob?
- weerstand?
- dubbel taken?
39
fysieke activiteit bij 65+
1. richtlijn halen
- 150min+ = 25%
- spierversterkend = 10%
- combinatie = 5%
1. wil meer bewegen
- 67% van 65-75
- 60% van 75+
1. hoe meer bewegen
- 55% verplaatsingen
- 50% vrije tijd
40
barrieres van regelmatig bewegen
= op volgorde
1. gebrek intresse
1. gebrek gezondheid
1. gebrek beweegpartner
1. gebrek tijd
1. gebrek beweegaanbod in de buurt
1. gebrek sportkledij
41
hoe kijken generatie naar levensstijl
1. algemeen
- jonge 65+ andere generatie van 80-90
- volledig andere visie
- van belang voor gebrek in intresse aan te pakken
1. verlangen om leefstijl te veranderen
- Gen Z = 70%
- millenial = 65%
- Gen X = 60%
- Baby Boomer = 50%
- zelfde drop voor sociale druk voelen & op zoek gaan naar informatie
42
kijk van generaties op sport
1. stille generatie = 76+
- leefstijl = waarde aan traditie, familie & gemeenschap
- sport = terughoudend
1. baby boomers = 57-75
- leefstijl = stabiliteit & eigendom
- sport = tranditionele sporters
--> vele actieve deelnemers in jeugd
1. generatie X = 41-46
- leefstijl = onafhankelijk en pragmatisch
- evenwicht werk & prive omarmen
- individualisme waarderen
- sport = getuige opkomst extreme & alternatieve sporten
1. generatie Y = millenials = 25-40
- leefstijl = ervaringen & diversiteit waarderen
- sport = intresse in niet-traditionele & niche activiteiten
--> ook voor sociale of gemeenschapscomponent
43
mythes over lichaamsbeweging bij 65+
1. bewegen
- is gevaarlijk
- kans op gewrichtspijn & vallen
- speciale tests voor begin met beweging
- pas effect bij intense activiteiten
1. aanvaarden
- te laat voor lichaamsbeweging
- moeilijkheden horen bij ouder worden
1. gevolg
- er is iets van waarheid aan
- met goede aanpak mag geen problemen zijn
44
preventie van blessures bij ouderen
1. advies
- luister naar uw lichaam
- laat spieren rusten na inspanning
- warom op voor begin activiteit
- terugkerende pijn bespreken met processional
1. activiteiten
- kies een activiteit die leuk is & geschikt voor leeftijd
- voorzichtig met plotse draaibewegignen
- werk aan stabiliteit van lichaam
- drink veel water
Exercise is medicine
flashcards
Decks in class (18)
# Cards
-
Begrippen & meetmethoden42
-
Mortaliteit & bewegingsparadox19
-
Training & beweging op verwijzing48
-
Voeding40
-
Beweging als medicijn34
-
Kanker52
-
Metabole aandoeningen45
-
Respiratoire aandoeningen29
-
Cardiovasculaire aandoeningen31
-
Effect op hersenen & geestelijke aandoeningen48
-
Pediatrie47
-
Geriatrie45
-
Urogyneacologisch & reproductief stelsel47
-
Gedragsverandering21
-
Behoefte ondersteunend handelen28
