Deformatie
Afwijkende vorm/positie t.g.v. mechanische krachten, welke inwerkten op een aanvankelijk normale structuur. Als mechanische krachten opgeheven worden, kan er spontane correctie optreden.
Disruptie
Afwijkende vorm/positie t.g.v. ernstige schade door extrinsieke factoren, welke inwerkten op een aanvankelijk normale structuur. Schade beperkt zich niet tot grenzen van normale embryonale ontwikkeling. Spontane correctie NIET mogelijk.
Bijv. amniotic bands, fetal brain disruption sequence.
Oorzaken: infectie, ischemie, bloeding, teratogenen, trauma.
Malformatie
Afwijking van (deel van) orgaan of lichaamsdeel t.g.v. reeds vanaf het begin afwijkend ontwikkelingsproces.
Bijv. schisis, split hand, polydactylie.
Oorzaken:
- Genetische oorzaak (genmutatie), meest voorkomend
- Niet-erfelijk (teratogeen)
- Combinatie niet-erfelijk en erfelijk
Dysplasie
Abnormale histiogenese (organisatie van cellen naar weefsels) en morfologische gevolgen daarvan. Vaak uiting in meerdere orgaansystemen, bijv. bindweefselaandoeningen, skeletaandoeningen.
Bijv. osteogenesis imperfecta.
Oorzaken:
- Genetische oorzaak (genmutatie), meest voorkomend
- Niet-erfelijk (rachitis)
- Combinatie niet-erfelijk en erfelijk
Principes van Wilson: criteria voor teratogeniciteit chemische stoffen
Eindpunten teratologie
Eindpunten: dood, malformatie, groeiretardatie, functionele afwijkingen.
In-/subfertiliteit
Miskramen, doodgeboorte
Postnataal overlijden
Aangeboren afwijkingen
Dysmorfe kenmerken/syndromen
Mentale/motore retardatie
Cognitieve defecten/gedragsstoornissen
Puberteitsstoornissen
Teratogene blootstellingen (voorbeelden)
A priori risico
Risico wat iemand heeft op dragerschap van een genetische aandoening o.b.v. positie in stamboom t.a.v. persoon met bewezen mutatie, zonder daarbij rekening te houden met of tussenliggende personen klachten hebben of niet.
Major anomalie definitie + voorbeelden
Afwijking die nadelig effect heeft op lichamelijke gezondheid en zelfs levensbedreigend kan zijn.
Bijv. Omfalacele.
Minor anomalie definitie + voorbeelden
Kenmerk dat bij <4% van personen in een bepaalde bevolkingsgroep voorkomt. Geen invloed op lichamelijke gezondheid, wel op psychisch welbevinden.
Vergroten de kans op een major anomalie.
Bevinden zich m.n. in gelaat, handen en voeten.
Bijv. epicanthusplooi, viervingerlijn, hypertelorisme, sandal gap.
Belang genetische diagnose voor de patiënt
Sociaal-maatschappelijk:
- Wegnemen van schuldgevoel bij ouders
- Mogelijkheid van lotgenoten contact
Onderzoek
- Maakt basaal onderzoek mogelijk doordat patiëntengroepen op basis van de genetica kunnen worden gegroepeerd. Dit leidt vaak tot
homogenere groepen.
Doel van registratie van aangeboren afwijkingen
Door: LVR1-LVR2, LNR, NEORAH, STOET, EUROCAT.
Diagnostiek dysmorfie
Variabele expressie
De mate en ernst waarin een genetische aandoening zich uit bij mensen met dezelfde genetische variant.
Verschil in ernst/symptomen.
Iedereen is aangedaan, maar heel divers, bij hoge variabele expressie.
Bij laag variabele expressie verschillen fenotypes niet veel tussen mensen die aangedaan zijn.
Penetrantie
Het percentage mensen met een bepaalde genetische variant dat het bijbehorende fenotype ook daadwerkelijk vertoont.
Volledige penetrantie = iedereen met de variant is aangedaan.
Incomplete penetrantie = niet iedereen is aangedaan.
Anticipatie
Ernst van aandoening neemt toe in de loop van generaties. Meestal bij trinucleotide repeats en vooral van vrouw naar kind. Vaak geen overgeslagen generatie in de stamboom.
Bijv. dystrophia myotonica.
Heterogeniciteit
Meerdere genen kunnen lijden tot (bijna) hetzelfde syndroom. Meestal door fouten in eenzelfde pathway.
Bijv. Noonan syndroom.
Allelisch
Eén gen waarin door verschillende mutaties andere ziektebeelden ontstaan. Andere plek in hetzelfde gen. Eiwitten vouwen en binden aan ene/andere receptor.
Bijv. FGFR3-gen -> achondroplasie, syndroom van Muenke, etc.
Associatie VACTERL-H
Associatie: vaker dan o.b.v. toeval i.c.m. elkaar optreden van twee (+) aangeboren afwijkingen. Vaak nog onbekende sequentie of syndroom.
VACTERL-H:
Vertebra
Anorectale malformatie
Cor (hartafwijkingen)
Tracheo-oesofageaal
Renaal (nierafwijkingen)
Ledematen (afwijkingen)
Hydrocefalus
Sequentie definitie
Combinatie van aangeboren afwijkingen welke, in één of meerdere cascades, voortvloeien uit één enkele aangeboren afwijking of mechanische kracht.
Bijv. oligohydramnion -> deformatie gezicht, voeten, handen, stuiligging. Robin sequentie.
Robin sequentie
Trias Robin sequentie
Trias Pierre-Robin sequentie:
1. Micrognatie
2. Glossoptosis
3. Ademhalingsproblemen (OSAS)
Oorzaken Robin sequentie
Craniosynostose definitie + soorten afhankelijk van naad
Craniosynostose: vroegtijdige verbening van schedelnaden.
metopica/voorhoofdnaad - trigonocephalie
corona/kroonnaden -
plagiocephalie (anterieur) = unicoronaal
brachycephalie = bicoronaal (Apert syndroom)
sagittaal/pijlnaad - scaphoencephalie (bootschedel)
lambda/lambdoidnaden
plagiocephalie (posterieur) = unicoronaal
Plagiocefalie = houdingsafhankelijk
Oxycephalie = multisuturaal
Triphyllocephalie