Week 1

Question 1

Wat is de definitie van kanker?

Answer 1

Abnormale celgroei buiten de gewoonlijke anatomische grenzen
- mogelijkheid om omliggende structuren/organen te invaderen en/of te verspreiden naar verder gelegen organen

–> doodsorzaak nr. 1 in NL

Question 2

Wat is de epidemiologie van kanker?

Answer 2

• Life-time risico: verhoogde incidentie met leeftijd (1 op 2 in NL)
• Meestal is de diagnose te laat omdat het al gemetastaseerd is
• Meest voorkomend bij mannen
• 5-jaars overleving heel verschillend (en sterfte dus ook)

Question 3

Wat zijn prognostische en predictieve factoren van (bio)markers?

Answer 3

• Prognostisch: heeft een waarde in het natuurlijk beloop van de ziekte (aanwezigheid van een eiwit beïnvloed het natuurlijk beloop)
• Predictief: voorspelt de kans op succes/falen van een bepaalde behandeling (aanwezigheid van een eiwit beïnvloed of een bepaalde behandeling mogelijk is)
  Kunnen beide positief of negatief zijn

Question 4

Wat is het verschil tussen een arts en onderzoeker tijdens wetenschappelijk onderzoek?

Answer 4

Arts: heeft patiënten die hij behandelt als individu, deze hebben een hulpvraag en zijn op zoek naar een behandeling
Onderzoeker: heeft proefpersonen en deelt mensen in populatiegroepen in, wilt graag een hypothese toetsen en is op zoek naar generaliseerbare kennis

Question 5

Op welke patiëntengroepen werd er in de 19de eeuw het eerst geëxperimenteerd en waarom sinds deze tijd?

Answer 5

Vanaf toen waren er ziekenhuizen en ontstonden er geïnstitutionaliseerde groepen:
- Ziekenhuispatiënten
- Psychiatrische patiënten
- Weeshuiskinderen
- Verzorgingstehuizen
- Gevangen
–> dus vooral armere mensen

Zij waren allemaal al bij elkaar en waren dus makkelijker tegelijkertijd te onderzoeken, vaak homogene groepen

Question 6

Wat is de calculus van leed?

Answer 6

We leggen niet alleen de nadruk op niet-schaden, maar ook nadruk op weldoen (risico’s afwegen tegen de voordelen)
–> hierdoor is medisch onderzoek mogelijk

Question 7

Wat gebeurde er in de tweede wereldoorlog m.b.t. wetenschappelijk onderzoek en in de tijd hierna?

Answer 7

1. Concentratiekamp experimenten: zonder informed consent en zonder weldoen
2. Neurenberg code: na de oorlog was er een groot artsenproces in Neurenberg (internationaal) waarna er 10 regels zijn gemaakt m.b.t. ethiek –> echter tot in de jaren 70 door bijna iedereen genegeerd
3. Nog veel misstanden aan het licht gebracht (o.a. door Henry K. Beecher) waaronder de Tuskegee syfilis studie (in VS)
4. Nu hebben we heel veel richtlijnen/wetten (verklaring van Helsinki)

Question 8

Wat is het ethisch dilemma bij medisch-wetenschappelijk onderzoek?

Answer 8

Vooruitgang in de medische wetenschap (kan zorgen voor gezondheidswinst)
VS
Beschermen van proefpersonen (tegen risico’s en bezwaren van onderzoek)

Question 9

Wat zijn de belangrijkste ethische principes en hoe kun je deze toepassen bij medisch-wetenschappelijk onderzoek?

Answer 9

• Weldoen –> gezondheidswinst
• Niet-schaden –> minimaliseren van schade
• Respect voor autonomie –> vrijwillige geïnformeerde toestemming
• Rechtvaardigheid –> selectie van onderzoekspopulatie (kwetsbare mensen niet mee laten doen en niet de juiste mensen excluderen) / post-trial access (kunnen de mensen die meedoen aan het onderzoek er uiteindelijk ook van profiteren (bijv. onderzoek naar welvaartsziekten in 3e wereldlanden)

Question 10

Hoe is de regulering van onderzoek met mensen in NL?

Answer 10

Wet Medisch-wetenschappelijk Onderzoek met mensen (WMO)

Hiervoor is dubbele toestemming nodig:
- Toestemming van toetsingscommissie voor uitvoering protocol: 1 centrale commissie mensgebonden onderzoek en +/- 15 medisch-ethische toetsingscommissies (wegen belang af tegen belasting en risico’s) –> toetsen aan nieuwe inzichten, subsidiariteit (minst belastende methode), juiste methodologie, werving/informed consent procedures, proportionaliteit (belasting van de studie)
- Toestemming van de proefpersoon voor deelname

Question 11

Wat is belangrijk als onderzoeker tijdens jouw onderzoek?

Answer 11

• De METC/CCMO test vooraf dus tijdens het onderzoek ben jij verantwoordelijk
• Onthouden dat proefpersonen in een kwetsbare en afhankelijke positie zitten
• Het scheiden van rollen is moeilijk, maar wel mogelijk

Question 12

Waarom is kanker een volksziekte met een grote impact?

Answer 12

• Incidentie en prevalentie nemen toe
• Individueel grote impact op iemands leven
• Economisch: 30% van de uitgaven van NL gaan naar de zorg, hiervan is medisch specialistische zorg het duurste, markt van vraag en aanbod ontstaat
• Maatschappelijk: Alles is openbaar en wordt gedeeld (emotie neemt toe –> invloed op crowdfunding)
• Veel nieuwe middelen: is gezondheid een recht?
• Weinig preventie van kanker, want we weten er niet veel van

Question 13

Hoe wordt betaalbare zorg gereguleerd vanuit de VWS?

Answer 13

Geneesmiddelen of behandelingen met een hoge prijs of groot financieel risico worden in de sluis geplaats (criteria voor de inzet van de sluis wettelijk vastgelegd –> onderhandelingen met de VWS (wij hebben x aantal patiënten in NL per jaar dus we willen dit afkopen voor bijv. 50% van de prijs) –> hierna opname in het basispakket na het vaststellen van de nieuwe (lagere) prijs of anders gaan ze naar de concurrent van het middel

Dus aan de ene kant moet het basispakket zorg bevatten die we nodig hebben en die werkt maar het basispakket moet ook toegankelijk en betaalbaar blijven

Question 14

Wat is de Karnofsky Performance Index?

Answer 14

Maakt een uitgebreide inschatting van de prognose en kankerzorg wordt als relevant gezien vanaf 60% gezondheid (100% is volledig gezond, 0% is dood), hangt ook af van comorbiditeiten

Question 15

Waardoor komt de gezondheidswinst van de laatste jaren bij kankerpatiënten?

Answer 15

• Moleculair onderzoek: betere/nieuwere behandelingen: humane winst maar financiële last en de vraag of extra tijd altijd extra kwaliteit is

Misschien door: preventie, vroegdiagnostiek/screening (effect onbekend), verwachtingsmanagement (war against cancer)

Daarom de vraag: Moet altijd alles wat kan?? (financiële toxiciteit en wat is goede zorg) en wil de patiënt ook altijd alles wat kan?

Question 16

Wat zijn de voordelen en nadelen van chemotherapie?

Answer 16

Voordelen:
- Goedkoop en vaak erg effectief
- Inzetbaar voor diverse behandelintenties

Nadelen:
- Korte/lange termijn effecten
- Soms lethaal: acute bijwerkingen, QALY

Question 17

Wat houdt EMA registratie in?

Answer 17

• Europese markt registratie, het middel mag dus op de markt komen. Gebaseerd op data verkregen door studies.
• Kijkt vooral naar statistische significantie, niet direct naar klinische relevantie.
• NL kijkt zelf naar klinische relevantie: ZINL, ZN, Begroepsgroep

Question 18

Hoe wordt in NL door oncologen en longcologen zelf bepaald wat ze goede zorg vinden?

Answer 18

• Dit gebeurd van en door de leden in de commissie
• Die kijken zelf naar wat ze goed vinden voor patiënten
• Als je dat consistent en transparant doet: acceptatie
• Geld = primaire drijfveer bij het beoordelen

Question 19

Wat voor ‘weg’ doorloopt een medicijn voordat het in NL aan kankerpatiënten gegeven wordt?

Answer 19

Question 20

Wat zijn belangrijke overwegingen binnen de klinische oncologie anno 2024?

Answer 20

Succesvoller dan toen wij geboren werden:
- Predictieve biomarkers zijn echt een winst
- Dus moet iedereen altijd alles krijgen?
- Heb je altijd recht op zorg/behandeling

Kostenexplosie in de zorg:
- Meer patiënten en meer middelen
- Meer/specifiekere indicaties
- Kun je maatwerk leveren?
- Veel spelers/interacties/belangen

‘Goedkope’ chemo heeft ook nog steeds een plek

Question 21

Wat gebeurt er bij leukemie?

Answer 21

Stamcellen hebben een verhoogde celdeling, maar geen uitrijping –> hierdoor ophoping van onrijpe leukemische cellen die de normale bloedaanmaak verstoren
- Lymfatisch
- Myeloïde

Question 22

Wat zijn symptomen van leukemie?

Answer 22

• Vermoeidheid, dyspnoe, bleek, POB (door anemie)
• Koorts/ziek (door neutropenie)
• Slechte bloedstolling en verhoogde bloedingsneiging, hierdoor bloedneus, blauwe plekken (door trombopenie)
• Dyspnoe, hoofdpijn, visusproblemen, longafwijkingen, nierinsufficiëntie, mucosale bloedingen (door hyperleukocytose (hyperviscositeit))
• Palpabele lever/milt (door hepatosplenomegalie)
• Gezwollen tandvlees, vergrote klieren, visusklachten, vergrote lever/milt, in het CZ, in de huid (extramedullaire lokalisatie (ophoping cellen in andere organen))
• Nierinsufficiëntie, dyspnoe, hartritmestoornissen, insulten (door vrijkomen van toxische stoffen (hoge turnover))

Question 23

Wat is een pancytopenie?

Answer 23

Pancytopenie: hemoglobine, leukocyten en trombocyten allemaal afwijkend (vermindering van het aantal) –> ook leukocytendifferentiatie afwijkend (geen blastaire cellen horen hier te zitten)

Question 24

Welke integrale diagnostiek doe je bij acute leukemie?

Answer 24

Integrale diagnostiek van bloed en beenmerg
- Cytomorfologie: beschrijving van aantal hematopoëtische cellen, aantallen en hoe ze eruit zien, >20% is acute leukemie
- Immunologie: analyse van het beenmerg en samenstelling van de cellen is afwijkend
- Moleculaire diagnostiek: afwijkingen op het niveau van het gen (voor de prognose en erfelijkheid)
- Cytogenetica: afwijkingen op het niveau van chromosomen
- Biobanking (opslaan van bloed en beenmerg voor later onderzoek)

Question 25

Wat is belangrijk om te weten voor de diagnose van leukemie?

Answer 25

- Anamnese - LO - Aanvullend onderzoek: perifeer bloed, beenmerg, extramedullaire lokalisatie (radiologie, PA)

Question 26

Wat is het doel van chemotherapie en immunotherapie?

Answer 26

- Klachten bestrijding (vaak chemo) - Levensverlenging (vaak chemo) - Genezing (immuuntherapie (stamceltransplantatie))

Question 27

Hoe is de behandeling van acute myeloïde leukemie (AML) opgebouwd?

Answer 27

2x opname voor intensieve chemotherapie (1 week) en opvangen complicaties (nog 3/4 weken) met evt. targeted therapy (gericht tegen specifieke mutaties) Afhankelijk van de reactie hierop zijn er 3 opties: - Autologe stamceltransplantatie (eigen stamcellen) - Allogene stamceltransplantatie (stamcellen van donor) - Nogmaals intensieve chemotherapie

Question 28

Wat houdt de Hallmark of cancer 1: blijven delen in?

Answer 28

1. Blijven delen - Als je niet deelt kun je ook geen tumor worden - Cellen hebben een groeifactor nodig om te groeien, bij gezonde cellen wordt deze groeifactor buiten de cel gemaakt - Tumorcellen luisteren niet meer naar de groeifactors uit de omgeving, maar hebben toch proliferatieve activiteit doordat de cellen zelf groeifactor maken, ze de omgeving veel groeifactor laten maken **of omdat de receptor op de membraan altijd geactiveerd is ook als er geen ligand aanwezig is.**

Question 29

Wat houdt de Hallmark of cancer 2: Remming ontwijken in?

Answer 29

2. Remming ontwijken - Gezonde cellen luisteren naar groei remmende signalen, in het systeem zitten allemaal checks die ervoor zorgen dat een groeisignaal ook weer geremd wordt. - prolifereren kan door meer groeisignaal te maken (hallmark 1), maar ook door te voorkomen dat het groeisignaal weer uitgezet wordt. VB. RAS eiwit: Geactiveerd door groeireceptor, als het signaal v/d receptor weg gaat wordt RAS ook direct weer uitgezet. Er zijn mutaties in het RAS-eiwit waardoor het niet meer uitgezet kan worden → meer proliferatie.

Question 30

Wat houdt de Hallmark of cancer 3 Celdood weerstaan in?

Answer 30

3. Celdood weerstaan - Nomale cellen kunnen mechanismen activeren die tot celdood leiden. Bv. apoptose - Dit zet cellen aan op geprogrammeerd eiwitten en DNA af te breken, bijvoorbeeld als er teveel mutaties in een cel zijn. - Tumorcellen kunnen de signaalroute naar apoptose uitschakelen.

Question 31

Wat houdt de Hallmark of cancer 4: Oneindige celdeling in?

Answer 31

4. Oneindige celdeling - Normale cellen kunnen een beperkt aantal keer delen omdat bij elke deling de telomeren wat korter worden. Behalve stamcellen. - Tumorcellen kunnen een enzym inschakelen wat na elke deling weer een stukje DNA aan de telomeren plakt waardoor deze altijd even lang blijven. Zo kunnen ze oneindig blijven delen.

Question 32

Wat is het verschil tussen blijven delen(Hallm. 1) en oneindige celdeling (Hallm. 4)

Answer 32

Blijven delen: gaspedaal, dit is nodig om te gaan rijden en te blijven rijden Oneindig delen: brandstoftank, dit bepaalt hoe lang je kunt blijven doorrijden.

Question 33

Wat houdt de Hallmark of cancer 5: vorming van nieuwe bloedvaten in?

Answer 33

5. Vorming van nieuwe bloedvaten - De groeiende tumor heeft veel voedingsstoffen nodig - Tumor zal dus de vorming van nieuwe bloedvaten stimuleren (Angiogenese) - Hierbij moet de tumor de directe omgeving ondersteunend maken aan de groei van de tumor

Question 34

Wat houdt de Hallmark of cancer 6: invasie en metastase in?

Answer 34

6. Invasie en metastase - Invasie: de tumor dringt in het omringende weefsel binnen met doorbraak door een basaalmembraan - Metastase: Tumorcellen kunnen over grote afstand worden getransporteerd en daar een nieuwe tumor geven

Question 35

Beschijf invasie in een paar stappen en hoe wordt invasie ook wel genoemd?

Answer 35

EMT = epithelial mesenchymale transitie - De cellen moeten los van elkaar en van het basaalmembraan komen → dan moeten de cellen gaan bewegen → door de basaalmembraand wurmen → de cellen komen dan bij de bloedvaten en kunnen overal heen en ook gaat metastaseren.

Question 36

Hoe gaat metastaseren en hoe wordt het ook wel genoemd?

Answer 36

MET = Mesenchymale epitheliale transitie - Cellen moeten weer door een barrière om in het bloedvat te komen → mee liften → uit het bloedvat kruipen en op een nieuwe plek uitgroeien Eigenlijk een beetje het tegengestelde van invasie, wat er bij invasie verbroken wordt, wordt bij metastaseren weer opgebouwd.

Question 37

Wat houdt de Hallmark of cancer 7: Genoom instabiliteit en mutaties in?

Answer 37

7. Genoom instabiliteit en mutaties - Een tumorcel moet heel veel mutaties ophopen - Dit wordt normaal tegen gegaan door DNA reparatie processen - Doordat de tumor de reparatie pathways uitschakeld of minder efficiënt maakt kan een tumor sneller mutaties gaan ophopen - Een tumor ontwikkeld genomische instabiliteit zodat er sneller mutaties opgehoopt worden om tot een volledige tumorcel uit te groeien.

Question 38

Wat houdt de Hallmark of cancer 8: Deregulatie van energievoorziening in?

Answer 38

8. Deregulatie van energievoorziening - Tumorcellen leven vooral van de glycolyse waarbij er vanuit pyruvaat lactaat gemaakt wordt. Dit levert minder ATP dan via de mitochondrien, maar deze weg levert de tumorcel bouwstenen op voor groei van de cellen. - Tumorcellen hebben enorme glucose honger

Question 39

Wat houdt de Hallmark of cancer 9: Tumor bevorderende ontsteking in?

Answer 39

9. Tumor bevorderende ontsteking - Chronische ontstekingen kunnen tumor bevorderend zijn - Tumoren gebruiken immuuncellen om stroma naar hun hand te zetten - Vooral macrofagen en granulocyten kunnen bevorderend zijn voor invasie EN metastasering

Question 40

Wat houdt de Hallmark of cancer 10: Ontsnapping aan het immuunsysteem in?

Answer 40

10. Ontsnapping aan het immuunsysteem - Tumorcellen bevatten veel mutaties, dit zorgt voor een veranderde concentratie van eiwitten in de cel, maar ook voor de expressie van nieuwe eiwitten - Ons immuunsysteem kan deze eiwitten herkenen als 'Niet-eigen' en afbreken. Toch werkt dit in de praktijk niet omdat tumorcellen het immuun apparaat kunnen blokkeren of om de tuin leiden. - Dit gebeurd bij virus tumoren ook. Immunosurveillance = het herkennen van foute cellen en deze elimineren Immune evasion = tumoren activeren mechanisme die het immuunsysteem minder actief maken.

Question 41

Wat is stroma?

Answer 41

De directe omgeving naast de tumor die de tumor ondersteund en angiogenese stimuleert (meer aanbod groeifactoren (HIF1-alfa, VEGF, VEGF-R)) - Ondersteunend, niet-neoplastisch bindweefsel ((fibroblasten, endotheelcellen) - Bloedvaten - Ontstekingscellen

Question 42

Uit welke stappen bestaat het proces van metastasen (bij een epitheliale tumor)?

Answer 42

1. Invasie: migratie door basaalmembraan (detachment) 2. Invasie: verplaatsing door extracellulaire matrix 3. Metastase: intravasatie (binnendringen van bloedvat) (EMT = epetheliale mesenchymale transitie (afbraak stroma voor tumorverplaatsing naar bloedvat)) 4. Metastase: transport in de bloedbaan (als tumor embolus) (of via de lymfeklieren) 5. Metastase: extravasatie en metastatic deposit 6. Metastase: kolonisatie en uitgroei (MET = mesenchymale epitheliale transitie (uitgroei op de plek van metastase))

Question 43

Hoe werkt checkpoint blokkade?

Answer 43

- Een tumor kan remmers maken die de T-cellen remmen. Er zijn middelen die deze T-cellen remmende stoffen weer remmen. Dat zijn checkpoint blokkades. Bijvoorbeeld in de afbeelding zie je Anti CTLA4. CTLA 4 remt T-cellen en Anti CTLA 4 remt CTLA4. Op deze manier werkt anti PD-1 ook. Dit werkt goed, de tumor wordt eerst iets groter door de ontsteking die er ontstaat, daarna zie je de tumor kleiner worden.

Question 44

Hoe en waar vind de bloedcelvorming plaats?

Answer 44

In de platte botten in het beenmerg en organen zoals de milt (opslag van voornamelijk erytrocyten), lymfeklieren (lymfatische ontwikkeling (B en T)) en thymus (T-cel ontwikkeling) –> alles ontstaat uit 1 type stamcel (pluripotente stamcel) –> aanwezigheid van onrijpe myeloïde cellen (blasten en promyelocyten) of lymfoïde cellen (lymfoblasten) wijzen op leukemie

Question 45

Wat zijn eigenschappen van stamcellen?

Answer 45

- Pluripotent: geven verschillende typen nakomelingen - Hoog delingspotentieel: uit 1 stamcel kunnen veel verschillende cellen ontstaan, maar hoeveelheid delingen is laag - Asymmetrische zelfvermeerdering: 1 nieuwe cel blijft hetzelfde, 1 gaat zich ontwikkelen - Relatief ongevoelig voor genotoxische invloeden: zoals chemo en bestraling - Verantwoordelijk voor het lange termijn herstel van beenmerg en bloedcelvorming bij een stamceltransplantatie

Question 46

Wat zijn eigenschappen van voorlopercellen?

Answer 46

- Geen/beperkt vermogen tot zelfvermeerdering - Beperkt in ontwikkeling tot 1 (unipotent) of enkele (multipotent) bloedceldifferentiatielijnen - Hoge delingsfrequentie, beperkte delingspotentie - Gevoelig voor genotoxische invloeden: zoals bestraling, chemo of reactieve zuurstof - Verantwoordelijk voor het korte termijn herstel van beenmerg en bloedcelvorming bij een stamceltransplantatie

Question 47

Hoe verloopt de klinische toepassing van een stamceltransplantatie?

Answer 47

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Question 48

Wat is de niche van hematopoiëtische stamcellen (HCS)?

Answer 48

HCS liggen in regulerende niches, zorgen voor: - regulatie stamcel eigenschappen - bescherming tegen toxische invloeden

Question 49

Wat is stamcel homing?

Answer 49

Bij een stamceltransplantatie worden stamcellen teruggebracht in het bloed, echter gaan deze vanzelf zich weer vestigen in het beenmerg (chemoattractie) –> het beenmerg zorgt er dus voor dat stamcellen naar het beenmerg gaan en er blijven zitten

Question 50

Waar zorgen hematopoiëtische groeifactoren voor?

Answer 50

Zorgen voor differentiatie naar verschillende bloedcel typen - EPO (erytropoëtine): voor erytrocyten - G-CSF: leukocyten - TPO (trombopoietine): voor trombocyten –> werken d.m.v. receptoren (vaak dimeren)

Question 51

Wat is leukemie?

Answer 51

Kwaadaardige (meestal levensgevaarlijke) ontsporing van de bloedcelvorming - ongecontroleerde aanmaak of gereduceerde afbraak van niet/verminderd functionele bloedcellen - normale bloedcelvorming onderdrukt door ophoping van onrijpe bloedcellen - ontstaan van infecties, anemie en bloedingen

Question 52

Wat is het verschil tussen een acute en een chronische leukemie?

Answer 52

Question 53

Wat is het verschil tussen een myeloïde en een lymfoïde/lymfatische leukemie?

Answer 53

Question 54

Wat is de stamcel hypothese?

Answer 54

Stelt dat (myeloïde) leukemie ontstaat door genetische defecten in bloedvormende stamcellen - door bijv. straling, mutagene stoffen, erfelijke factoren - toename in defecten in regelgenen zorgt voor hogere kans op leukemie - meestal 4-6 mutaties nodig voor het ontstaan van acute leukemie

Question 55

Hoe vind de diagnostiek voor patiënten met leukemie plaats?

Answer 55

- Morfologie: kijken of het beenmerg abnormaal is - Immunofenotypering: kijken naar oppervlakte eiwitten op leukemiecellen (myeloïd of lymfoïd) - Cytogenetica: kijken naar afwijkingen in chromosomen - Moleculaire diagnostiek: decteren van gendefecten en een residuele ziekte na behandeling –> allemaal om de soort leukemie, prognose en behandeling te bepalen

Question 56

Wat is een belangrijke technologische ontwikkeling voor behandeling van leukemie?

Answer 56

Next generation sequencing (NGS): relatief makkelijk in veel patiënten naar veel mutaties kijken, afwijkingen die het ontstaan, beloop of behandeling beïnvloeden, verschil tussen: - driver mutaties: hierdoor ontwikkeling tot een leukemische stamcel - subclonale (cluster) mutaties: buiten driver mutaties nog meer mutaties, bij een recidief altijd kijken welke cluster mutatie hiervoor verantwoordelijk was - recidief (relapse) mutaties: nieuwe mutaties in cluster mutaties

Question 57

Hoe neemt clonale hematopoiese en het leukemie risico toe met ouder worden?

Answer 57

- Bij zo’n 10% van de 70+ mensen zitten driver mutaties in hematopoiëtische stamcellen –> hierdoor grotere kans op leukemie en overlijden aan HVZ - Bij meerdere somatische mutaties of in hetzelfde gen kun je ook het risico op de leukemie schatten –> vraag of je dus bevolking moet gaan screenen –> want wat ga je doen als het hoogrisico mensen zijn

Question 58

Waar staat epidemiologie voor, sinds wanneer wordt het gedaan en hoe wordt dit gedaan bij kanker?

Answer 58

Wetenschap die het verspreiden en voorkomen van ziekte onder de bevolking bestudeert Ontstond door Hippocrates (460-370 v. Chr.), principes hedendaagse epidemiologie beginnen rond 17e-19e eeuw (cholera-epidemie in London) Bij kanker: kijken naar voorkomen, oorzaken, screening, diagnostiek, behandeling en prognose

Question 59

Wat is kankersurveillance?

Answer 59

Studie van trends die voorkomen en overleving van kanker en sterfte daaraan om de effecten van veranderende blootstelling aan (on)bekende risicofactoren te monitoren en aankopingspunten voor vervolgstudies te vinden –> effecten van preventie en screening, politieke en beleidskeuzes en omvang van de kankerlast en evolutie beoordelen

Question 60

Wat houden de volgende studiemethoden in - Ecologisch onderzoek - Patiënt-controle studie - Cohort studie - Meta-analyse ?

Answer 60

- Ecologisch onderzoek: op groepsniveau kijken naar samenhang tussen blootstelling en ziekte, kijken naar een verschil in populaties - Patiënt-controle studie: berekenen van odds ratio (OR), verschil tussen mensen met risicofactor en zonder - Cohort studie: berekenen van relatieve risico (RR), groepen mensen volgen in de tijd - Meta-analyse: verschillende, soortgelijke studies bijeenpakken

Question 61

Hoe is de incidentie van kanker sinds 1989 en wat zijn de oorzaken van kanker?

Answer 61

Absolute stijging van kanker (bij 124.000 mensen in 2022 vastgesteld), echter veel vergrijzing dus is de stijging veel minder uitgesproken als de vergrijzing wordt meegenomen Oorzaken: - Genetisch (5-10%) - Omgevingsfactoren/leefgewoonten: roken (30%), voeding (10-50%), overgewicht (5-10%) - Combinatie van beiden en overig

Question 62

Welke screeningsprogramma’s voor kanker hebben we in Nederland en wat zijn de voor en nadelen?

Answer 62

- Borstkanker: mammografie - Darmkanker: feces (FIT) en colonoscopie (indien FIT+) - Baarmoederhalskanker (uitstrijkje) Voordelen: winst in levensjaren, laag stadium ontdekking, minder intensieve behandelingen Nadelen: overdiagnosticering, overbehandeling

Question 63

Welke 3 manieren zijn er om de overleving te bekijken?

Answer 63

- Absolute overleving (overall-survival): tijd tussen diagnose en sterfte, ongeacht doodsoorzaak (of tot einde follow-up bij een onderzoek) - Ziektevrije overleving (disease-specific survival): tijd tussen diagnose en progressie van de ziekte (belangrijk in de oncologie) - Relatieve overleving (relative survival): overleving in vergelijking met dezelfde personen zonder de ziekte/aandoening, cijfer van absolute overleving gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht en jaar van diagnose (meest gebruikte in kankerepidemiologie)

Question 64

Wat is de invloed van COVID-19 op kankerdiagnoses?

Answer 64

Door de COVID-19 epidemie een afname in hoeveelheid kankerdiagnoses –> te wijten aan tijdelijk stopzetten van bevolkingsonderzoek en grotere drempel om medische zorg te zoeken, hierdoor een achterstand die nog niet is ingehaald

Question 65

Welke verschillende fases in de medicatie ontwikkelingen zijn er?

Answer 65

Klinisch onderzoek: - Fase 1: is het middel veilig? - Fase 2: Heeft het middel effect? - Fase 3: is het nieuwe middel beter dan de huidige standaard behandeling Als bovenstaande allemaal goed is, dan mag het middel op de markt komen - Fase 4: onderzoeken of het nieuwe middel de patiënt in de praktijk ten goede komt (dit is eigenlijk de moderne kanker epidemiologie)