Van epistemologie naar wetenschapsfilosofie
Epistemologie (kennisleer): Zoekt antwoord op vraag: Wat is bron van kennis?
Probleem: Het lukt maar niet om ontkomen aan scepticisme
Geen rechtvaardiging te geven voor onze overtuigingen
Maar: De wetenschap is wel succesvol!
Nieuwe vraag: Wat is wetenschap? (Verschuiving naar wetenschapsfilosofie)
Reactie op onbegrijpelijke filosofie van Martin Heidegger
Lijkt betekenisloos.
- Maar wat is het criterium dan voor betekenisvolheid?
Wie stelden zich deze vraag:
- Wittgenstein I
- Logisch Positivisten
Centrale vraag:
Wat is een betekenisvolle zin?
Ludwig Wittgenstein (1889-1951) - Twee Wittgensteins
Wittgenstein I:
- Tractatus Logico-Philosophicus (1921)
- Vroege filosofie
- Dit college
Wittgenstein II:
- Philosophical Investigations (1953)
- Late filosofie
- College 6
Let op: Wittgenstein veranderde radicaal van opvatting!
Wittgenstein I: Doel van Tractatus
Wittgenstein was geïnteresseerd in “het hogere” (ethiek, esthethiek, religie).
Bedoeling Tractatus:
Scheiding zin van onzin - wat kunnen we betekenisvol over zeggen?
Methode: Verdedigde correspondentietheorie van:
- Waarheid
- Betekenis
= Picture Theory of Truth/Meaning (afbeeldingstheorie)
Picture Theory: Correspondentie
“In order to discover whether the picture is true or false we must compare it with reality.”
Kernidee:
- Betekenisvolle zin = afbeelding van werkelijkheid
- Om waarheid vast te stellen → vergelijk zin met werkelijkheid
Let op: Het gaat Wittgenstein enkel om betekenisvraag, niet om vraag naar wetenschap (dat komt later bij Logisch Positivisten).
Criterium voor betekenisvolheid
Kan je waarheid van zin niet achterhalen door naar werkelijkheid te kijken, dan is zin betekenisloos.
Voorbeelden betekenisloze zinnen
- “Het schone en het goede zijn identiek”
- “De ziel is onsterfelijk”
- “De koe eet gras vanwege haar koeheid”
Waarom betekenisloos?
- Hoe check je deze in werkelijkheid?
- Geen empirische observatie mogelijk die zou bevestigen of weerleggen
Paradox: Tractatus zelf is betekenisloos!
Uitspraken van Wittgenstein in Tractatus voldoen zelf niet aan criterium!
Wittgenstein’s oplossing (Tractatus 6.54): “Mijn stellingen zijn verhelderend omdat hij die me begrijpt, tenslotte erkent dat ze onzinnig zijn, als door middel van mijn stellingen - er op - boven ze uitgeklommen is.”
Tractatus - Metafoor
- Tractatus is een ladder
- Gebruik hem om omhoog te klimmen
- Gooi hem dan weg
Waar kan je dan uitspraken over doen?
- Waarneembare werkelijkheid
- Alledaagse/banale uitspraken
- Empirische wetenschappen
Gevolg: Volzinnen kunnen niets hogers uitdrukken. We kunnen niets zeggen over belangrijke levensvragen (ethiek, esthethiek, religie, metafysica).
Beroemde laatste zin Tractatus - Tractatus 7
“Van dat waarover niet kan worden gesproken, moet men zwijgen.” (Wovon man nicht sprechen kann, darüber muss man schweigen.)
Implicatie: Problemen zijn:
- Ofwel wetenschappelijk (empirisch)
- Ofwel onzinnig (metafysisch)
Gevolg: Wittgenstein stopt met filosofie… (tot hij later terugkomt met geheel andere opvattingen!)
Introductie Logisch Positivisten - Drie namen voor zelfde groep
- Logisch Positivisten
- Wiener Kreis (Weense Kring)
- Logisch Empiristen
Ontstaan Logisch Positivisme: Jaren 1920 in Wenen
Discussiegroep ontstaat in Wenen die af wil van onbegrijpelijke filosofie à la Heidegger.
Samenstelling: Groep bestond uit wetenschappers én filosofen.
Belangrijke leden:
- Moritz Schlick (leider)
- Rudolf Carnap
- Otto Neurath
- Hans Hahn
- Later: A.J. Ayer (Engeland)
Twee kenmerken volgens pamflet 1929
Citaat Hahn, Neurath & Carnap (1929):
“We have characterized the scientific world-conception essentially by two features:
First it is empiricist and positivist: there is knowledge only from experience, which rests on what is immediately given. This sets the limits for the content of legitimate science.
Second, the scientific world-conception is marked by application of a certain method, namely logical analysis.”
1929: Het Pamflet - Wetenschappelijke Wereldopvatting: De Weense Kring
Hahn, Neurath & Carnap (1929)
Belang: Dit pamflet markeert het begin van wetenschapsfilosofie als aparte filosofische discipline.
Waarom apart?
- Niet langer alleen over kennis in algemeen
- Maar specifiek over wat wetenschap is
- Demarcatie tussen wetenschap en niet-wetenschap
Vijf Uitgangspunten Logisch Positivisme
- Verwerping zinloze beweringen
- Logica
- Positivisme
- Geünificeerde wetenschap
- Verifieerbaarheid (later: confirmeerbaarheid) als demarcatiecriterium
Uitgangspunt #1: Verwerping Zinloze Beweringen
To remove “the metaphysical and theological debris of millennia.”
Methode: Gebruiken Wittgenstein I: Zinvolle beweringen zijn wetenschappelijke beweringen.
Betekenisloosheid
Kernpunt:
- Niet: “Je zegt iets onjuist”
- Maar: “Je zegt iets betekenisloos” (niet eens waar of onwaar)
Wetenschappelijkheid
Doel: Filosofie zelf wetenschappelijk maken (of elimineren wat niet wetenschappelijk kan zijn).
Uitgangspunt #1: Gevolg voor de filosofie
Voorbeelden te elimineren:
- “Het nietsende niets nietst” (Heidegger)
- “De koe eet gras vanwege haar koeheid”
Conclusie: Dit soort filosofie:
- Moet niemand bedrijven
- Moet niet gedoceerd worden
- Is intellectueel oneerlijk
Uitgangspunt #1: Gevolg voor de psychologie: Behaviorisme
Probleem: Traditionele termen als:
- “Ziel”
- “Geest”
- “Boosheid”
- “Gedachte”
→ Werden als metafysisch beschouwd (niet observeerbaar)
Conclusie: Je moet behaviorist zijn:
- Alleen waarneembaar gedrag bestuderen
- Geen uitspraken over innerlijk leven
- Mental states reduceren tot gedragsdisposities
Link: Dit verklaart dominantie van behaviorisme in psychologie mid-20e eeuw!
Uitgangspunt #2: Logica: Protocolzinnen en logische verbindingen
Protocolzinnen (Neurath):
Uitspraken die werkelijkheid direct beschrijven.
Voorbeeld: “Ik zie nu een rode vlek op locatie x,y in mijn gezichtsveld”
Rol van logica: Protocolzinnen kan je via logica verbinden met elkaar
Vandaar: Logisch Positivisme
Logica levert geen kennis op
Belangrijk: Logica levert zelf geen kennis op over wereld.
Implicatie: Logisch Positivisten verwerpen alle synthetisch a priori oordelen.
vs. Kant: Kant meende dat er wel synthetische kennis a priori was - Logisch Positivisten zijn het hier niet mee eens!
Uitgangspunt #4: Geünificeerde Wetenschap
Alle wetenschappers werken samen aan één wetenschappelijke theorie over de wereld.
Disciplines horen bij elkaar: Geschiedenis, Economie, Sociologie, Psychologie, Biologie, Scheikunde, Natuurkunde Etc.
Vraag: Wat maakt de wetenschap één geheel?
Antwoord: Het Deductief-Nomologisch model!
