1
Q
Ecoleg
A
Astudio pethau byw a’r ffordd maen’t yn rhyngweithio a’i gilydd a’u hamgylchedd
2
Q
Ecosystemau
A
Cymuned nodweddiadol o rywogaethau cyd-ddibynnol sy’n rhyngweithio a chydrannau anfiotig eu cynefin
3
Q
Poblogaeth
A
Pob aelod o un rhywogaeth mewn ardal y gallant fridio a’i gilydd
4
Q
Cymuned
A
Pob aelod o un rhywogaeth mewn ardal
5
Q
Cynefin
A
Y man mewn ecosystem lle mae organeb yn byw
6
Q
Cilfach
A
Rol organeb mewn ecosystem - rol bwydo fel arfer
7
Q
Biotig
A
Yr holl gydrannau byw ac organig mewn ecosystem
8
Q
Anfiotig
A
Yr holl rhannau o ecosystem nad ydynt yn fyw
9
Q
Poblogaethau’n cynyddu os yw:
A
Cyfradd genedigaeth a mewnfudo yn fwy na cyfradd marwolaethau ac allfudo
10
Q
Poblogaethau yn lleihau os yw:
A
Cyfradd marwolaeth ac allfudo yn fwy na cyfradd genediaethau a mewnfudo
11
Q
Beth sy’n cael ei cyflwyno ar Cromlinau Twf
A
Poblogaethau sy’n coloneiddio amgylcheddau newydd yn mynd trwy gyfres nodweddiol o gamau
12
Q
Camau’r cromlin twf
A
- Cyfnod oedi
- Cyfnod esbonyddol
- Cyfnod di-gyfnewid
- Cyfnod marwolaeth
13
Q
Cyfnod Oedi
A
Twf poblogaeth isel wrth i’r boblogaeth
sefydlu ei hun am y tro cyntaf
e.e wrth i ficro-organebau syntheseisio ensymau i hydrolysu eu ffynhonnell fwyd
14
Q
Cyfnod Esbonyddol
A
Poblogaeth yn tyfu’n gyflym. Dim ffactorau cyfyngol ar dwf
15
Q
Cyfnod Di-gyfnewid
A
Twf poblogaeth yn stopio oherwydd ffactorau cyfyngol. Poblogaeth yn aros yn sefydlog gan anwadalu o gwmpas pwynt gosod
16
Q
Cyfnod Marwolaeth
A
Ffactorau cyfyngol (e.e maetholion, gwastraff gwenwynig yn cronni) yn achosi i’r boblogaeth leihau
17
Q
Graddfa Logarithmig
A
- Graddfa aflinol sy’n
defnyddiol i
gynhyrchu data os
yw’r amrediad o
werthoedd yn fawr
iawn. - Fel rheol yn
defnyddio
logarithmau bon
10: pwerau o 10
wedi’u marcio ar
hyd echelin fertigol
y graff - defnyddiol i blotio cromlinau twf poblogaethau microbau
18
Q
Cynhwysedd Cludo
A
Nifer o organebau o fewn rhanbarth y gall yr amgylchedd eu cefnogi’n gynialadwy
19
Q
Graddfa Logarithmig mewn anifeiliaid
A
- Twf esbonyddol yn
arwain at goralw -
pan fydd y twf y
boblogaeth yn fwy
na’r cynhwysedd
cludo, gan arwain
at ostyngiad yn y
boblogaeth - Ecwilibriwm
ansefydlog:
amrywiad y
boblogaeth uchlaw
ac islaw’r
cynhwysedd cludo
gan newid seiliedig
ar y berthynas
rhwng naturiaeth a
marwolaeth - Gall cynhwysedd
cludo diraddedig
fod oherwydd
dinistrio adnoddau
yn ystod goralw.
Nid yw’r
cynhwysedd cludo
yn statig
20
Q
Ffactor dwysedd-dibynnol
A
Ffactor sy’n cael mwy o effaith wrth i faint y boblogaeth gynyddu
e.e clefydau, gwastraff gwenwynnig yn cronni
21
Q
Ffactor dwysedd-annibynnol
A
Ffactor sy’n cael yr un effaith pa bynnag maint y boblogaeth
e.e llifogydd, rhewi, tannau
22
Q
Beth ydy organebau’n cystadlu amdano
A
Anifeiliaid:
- Bwyd
- Cysgod
- Lle
- Phartneriaid Atgenhedlu
Organebau arall:
- Golau
- Lle
- Dwr
- Maetholion
23
Q
Diffiniad Cystadleuaeth Fewnrhywogaethol
A
Cystadleuaeth rhwng unigolion o’r un rhywogaeth
24
Q
Diffiniad Cystadleuaeth Ryngrywogaethol
A
Cystadleuaeth rhwng aelodau o rywogaethau gwahanol
25
Diffiniad Symbiosis
Perthynas rhwng unigolion o ddwy rhywogaeth
26
Symbiosis Cydymddibyniaeth
Rhyngweithiad rhwng organebau o ddwy rywogaeth sydd o fudd i'r naill a'r llall
e.e
berthynas rhwng planhigyn blodeuol a gwenyn
27
Symbiosis Cydfwytaedd
Rhyngweithiad rhwng organebau o ddwy rywogaeth sydd a fuud i un ond ddim yn effeithiol i'r llall
e.e
Gwiwer yn byw mewn coetir derw sy'n ei amddiffyn rhag ysglyfaethwyr
28
Beth yw'r fynhonnell egni fwyaf
Haul - cael ei ddal trwy ffotosynthesis gan organebau ffotosynthetig fle planhigion ac algau
29
Sut mae egni'n cael ei golli
- Resbiradaeth
- Gwres
- Symudiad
30
Effeithlonrwydd trosglwyddiad haul
0.2% oherwydd mae rhywfaint o'r egni
- wedi'i adlwyrchu
gan y cwtigl
cwraidd
- ar y donfedd
anghywir i'w
amsugno
- yn cael ei
drawsyrru'n syth
drwy'r deilen
31
Beth yw Cemosynthesis
Rhai organebau wedi esblygu i defnyddio egni wedi'i ryddhau gan adweithiau cemegol i gwneud garbohydradau trwy ocsidio hydrogen neu hydrogen sylffid
32
Pyramidau llif egni trwy ecosystem
- Pyramid Niferoedd:
cymharu nifer yr
organebau ar bob
lefel droffig
- Pyramid Biomas:
cymharu mas y
defnydd biolegol ar
bob lefel droffig
- Pyramid Egni:
cymharu faint o
egni sy'n mynd trwy
bob lefel droffig
dros gyfnod
33
Cynhyrchedd Cynradd Crynswth (CCC)
Cyfradd cynhyrchu egni cemegol mewn moleciwlau organig trwy ffotosynthesis. Mewn arwynebedd ac amser penodol, ac wedi'i mesur mewn [KJm-2Bl-1]
34
Cynhyrchedd Net (CNN)
Egni mewn biomas y planhigyn sydd ar gael i ysyddion gynradd, wedi'i fesur mewn [KJm-2Bl-1]
35
Sut i gyfrifo CCN
CCC - resbiradaeth = CCN
36
Diffiniad Cynhyrchwr
Organebau sy'n cynhyrchu'r egni yn gyntaf e.e clovers
37
Diffiniad Llysysydd
Bwyta planhigion yn unig e.e Cwnigen
38
Diffiniad Ysydd Cynradd
Organebau sy'n bwyta planhigion - ail lefel yn y lefelau troffig e.e cwningen
39
Diffiniad Cigysydd
Anifail sy'n bwyta cig e.e llwynog
40
Diffiniad Ysydd Eilaidd
Anifail sy'n bwyta cig - trydydd lefel yn y lefelau troffig e.e llwynog
41
Diffiniad Lefel Troffig
Safle organeb mewn cadwyn fwyd, a bendernynnir gan ei pherthnasoedd bwydo
e.e
lefel troffig 1: clover
lefel troffig 2: cwningen
lefel troffig 3: llwynog
42
Olyniaeth
Newid mewn cymunedau a chyfansoddiad rhywogaethau dros amser
- Olyniaeth gynradd:
tir lle na fu unrhyw
fywyd e.e craig noel
neu twyni tywod
- Olyniaeth eilaidd:
ardal sydd wedi
cynnal cymuned o'r
blaen
43
Diffiniad Ser
Cyfnodau olyniaeth. Pob ser wedi'i nodweddu gan rhyogaethau penodol trechol (dominant)
44
Serau
1) Cyfnod Arloesol
- Craig noeth
- Cennau (lichen)
- Mwsoglau (mosses)
- Perlysiau chwyn
2) Cyfnod Rhyngol
- Gweiriau
- Llwyni
- Coed sy'n tyfu'n gyflym e.e pinwydd, pyrwydd
3) Cymuned Uchafbwynt
- Coed sy'n tyfu'n araf e.e derw, cyll
45
Cyfnod Arloesol
- Hindreuliad yn creu
craciau bach yn y
creigiau a
gronynnau bach
- Mwsoglau a cennau
dechrau cytrefu,
defnydd organig yn
cynyddu'n araf
- Codlysiau yn
dechrau tyfu gan
fod nhw'n gallu
sefydlogi nitrogen
yr atmosffer i ategu
at ychydig o
faetholion sydd yn
y pridd. Wrth i'r
rhain farw mae'r
pridd yn cyfoethogi
46
Cyfnod Rhyngol
- Gweiriau a rhedyn
yn dechrau tyfu gan
gysgodi'r pridd rhag
y tywydd. Mwy o
bridd yn ffurfio ac
yn mynd yn llaith
- Llwyni mawr a
choed bach yn
cytrefu. Dail marw'n
gwneud y pridd yn
fwy ffrwythlon a
cynyddu lefel yr
hwmws. Hyn yn
creu cynefinoedd i
adar ac
infertebratau felly
amrywiaeth yn
cynyddu
47
Cymuned Uchafbwynt
Ffurfio coetir uchafbwynt e.e deri, ffawdd, cyll neu bisgwydd a.y.y.b
48
Pa nodweddion sy'n datblygu gyda'r ser
- Trwch y pridd
- Biomas
- Bioamrywiaeth
- Sefydlogrwydd
49
Ffactorau'n effeithio ar olyniaeth
- Mewnfudo
- Cystadleuaeth
- Hwyluso
50
Uchafbwynt Ymyrraeth
Ymyrraeth bodau dynol yn gallu effeithio ar olyniaeth ac atal y gymuned uchafbwynt hinsoddol rhag datblygu
e.e
1) Pori defaid a gwartheg yn cynnal glaswelltir ac atal llwyni a choed
2) Ffermio'n cael gwared o rhywogethau
3) Datgoedwigo yn cael gwared o cymuned o goed mawr
51
Rhosydd Grug er mwyn hela Grugieir
- Cyfnod arloesol
sy'n cyflenwi'r bwyd
gorau i'r Grugieir
llawn dwf
- Cyfnod adeiladu
sy'n darparu cysgod
gorau i nythu
- Llosgi Grug unwaith
pob 20 mlynedd i'w
atal rhag cyrraedd y
camau aeddfed a
dirywiedig
52
Detrisyddion
Bwydo ar organebau marw, treulio mewnol
e.e mwydyn
53
Saproffitig/saprobiontau
Treulio allanol - rhyddau ensymau i torri lawr yr organeb marw, yna ei amsugno
54
Y Gylchred Carbon
- Dangos sut caiff
atomau C eu
cylchredeg o
amgylch
ecosystemau
- Mae detrisyddion a
saproffitig yn
bwysig i ailgylchu
maetholion mewn
ecosystemau
55
Y 3 prif rhan o'r Gylchred Carbon
- Ffotosynthesis
- Resbiradaeth
- Dadelfennu
56
Tynnwch llun o/disgrifiwch y Gylchred Carbon
Da iawn!
57
Effaith bodau dynol ar y gylchred carbon
- Datgoedwigo:
Cynyddu swm C
trwy gostwng
cyfradd
ffotosynthesis a
cynyddu hylosgiad
- Newid hinsawdd a
cynhesu byd eang:
effaith ty gwydr yn
cynyddu hyn
- Effaith ty gwydr:
Gwres haul yn cael
ei adlewyrchu gan
carbon deuocsid
sy'n arwain at
gynydd mewn
tymheredd
- Ol troed carbon:
Cynyddu. I leihau
gallwch plannu
coed, gyrru llai neu
osgoi gwastreff
bwyd
58
Diffiniad Y Gylchred Nitrogen
Y llif nitrogen organic ac anorganig o fewn ecosystem, lle mae rhyngnewid rhwng cyfansoddion nitrogenaidd a nitrogen atmosfferig
59
Tynnwch llun o/disgrifiwch y gylchred nitrogen
Da iawn!
60
4 Prif broses y gylchred nitrogen
1) Sefydlogi Nitrogen
2) Amoneiddiad
3) Nitreiddiad
4) Dadnitreiddiad
61
Disgrifiwch y broses sefydlogi nitrogen
Trawsnewid nitrogen anadweithiol yr atmosffer i ffurf amoniwm neu nitradau trwy:
1) Stormydd mellt a tharanau
2) Y Broses Haber
3) Azotobacter (bacteria sy'n byw'n rhydd yn y pridd ac yn gwneud y rhan fwyaf o sefydlogi nitrogen yna)
4) Rhizobium (bacteria sy'n byw mewn gwreiddgnepynnau ar blanhigion codlysol e.e ffa a pys) - mae gan y rhizobium ar codlys berthynas cydymddibynnol: mae'r planhigyn yn derbyn amoniwm, a'r rhizobium yn derbyn glwcos a cartref anaerobig
62
Beth sy'n gwneud y gwreiddgnepynnau'n binc
Math o haemoglobin (leg-haemoglobin) sy'n rhwymo moleciwlau ocsigen yn y cnepynnau ac yn amddiffyn adweithiau rhag ocsidio
63
Disgrifiwch y broses Amoneiddiad
Trawsnewid cyfansoddion mewn ymgarthion a cynhyrchion ysgarthiolnitrogenaidd (e.e wrin a cyrff marw) i ionau amoniwm. Bacteria a ffyngau sy'n gweithredu fel dadelfenyddion mewn ecosystemau sy'n bennaf gyfrifol wrth iddynt dadelfennu cyrff organebau marw
64
Disgrifiwch y broses Nitreiddiad
- Bacteria nitreiddiol
yn ocsidio'r ionau
amoniwm mewn
pridd neu dwr i fod
yn nitritau a
nitradau:
Nitrosomas yn
ocsidio amoniwm
yn nitrit a
Nitrobacter yn
ocsidio nitrit yn
nitrad.
- Cemoawtotroffau
yw rhein
- Mae angen ocsigen
ar gyfer nitriddiad
felly mae'n digwydd
yn gynt mewn
priddoedd wedi'u
hamyru'n dda
65
Disgrifiwch y broses Dadnitreiddiad
Bacteria Pseudomonas yn byw dan amodau anaerobig ac yn newid nitradau ac ionau amoniwm nol i nitrogen. Hyn yn arwain at golli nitrogen sefydlog o'r pridd felly fe fydd y pridd yn llai ffrwythlon
66
Sut all ffermwyr gynnal amodau aerobig yn ei pridd
- Awyru'r pridd
- Draenio pridd
dwrlawn
67
Sut all ffermwyr gynnal lefelau nitrogen y pridd
- Plannu codlysiau
- Defnyddio gwrteithiau artiffisial a thail neu slyri
68
Effeithiau niweidiol gwrteithiau sy'n cynnwys nitrogen
- Lleihau amrywiaeth
rhywogaethau ar
laswelltiroedd
amaethyddol
- Niwed i
gynefinoedd sy'n
lleihau
bioamrywiaeth
oherwydd cloddio
ffosydd draenio
- Nitradau'n
trwythlochi i
afonydd a
llynnoedd sy'n
arwain at
ewtroffigedd
69
Proses ewtroffigedd
1) Nitrad yn
hydawdd iawn ac
yn trwythlochi'n
rhwydd o'r pridd
ac yn golchi i
afonydd o'r tir o
gwmpas
2) Nitrad yn wrtaith
a'r algau'n ymateb
iddo a blwmio.
Dwr yn troi'n
wyrdd ac atal
golau rhag
treiddio'n dwfn
drwyddo. Dydy'r
planhigion yn
rhannau dyfnaf y
llyn ddim yn gallu
cyflawni
ffotosynthesis ac
maen't yn marw
3) Algau'n marw ac
yn cael eu
dadelfennu gan
ffyngau
saprobiotig sy'n
aerobig ac yn
defnyddio llawer o
ocsigen
4) Dwr yn mynd yn
dadocsigenedig
felly mae'r pysgod
a rhywogaethau
arall sydd angen
ocsigen yn marw
70
Diffiniad toreithrwydd
Nifer o unigolion o bob rhywogaeth sy'n bresennol
71
Diffiniad Dosbarthiad
Pa mor eang yw'r ardal lle mae rhywogaeth yn tyfu
72
Enwch cyfarpar yr arbrawf 'Ymchwilio i doreithrwydd a dosbarthiad planhigion mewn cynefin'
- Cwadrat a
grid/ffram agored
(0.25m x 0.25m)
- 2x tap mesur 10m
- Tap mesur 20m
- Allwedd i adnabod
planhigion
73
Enwch dulliau'r arbrawf 'Ymchwilio i doreithrwydd a dosbarthiad planhigion mewn cynefin'
1) Ardal lle mae'r
newidynnau
anfiotig yn unffurf
e.e cae agored
2) Ardal lle mae
newid i ffactor
amgylcheddol
e.e coedwig
74
Disgrifiwch dull ymchwilio i doreithrwydd a dosbarthiad planhigion mewn cynefin mewn ardal lle mae'r newidynnau anfiotig yn unffurf
- Cynrychioli'r ardal
gyfan: cydosod bar
o echelinau 10m ar
ongl sgwar a
defnyddio
haprifoedd i ganfod
cyfesurynnau ar
gyfer cwadrat
ffram agored 0.25m
x 0.25m
- Enwi'r planhigion
yn y ffram a cofnodi
mesuriadau trwy:
1. Cyfrif unigol
2. Canran
gorchuddiad
(darlleniadau
pob 10 par o
hapgyfesurynnau
a chyfrifwch
gymedr ar gyfer
pob rhywogaeth.
Cymharu gyda
ffactorau anfiotig
gwahanol)
3. Gwerth (system
acfor)
75
Disgrifiwch dull ymchwilio i doreithrwydd a dosbarthiad planhigion mewn cynefin mewn ardal lle mae newid i ffactor amgylcheddol
Trawslun llinell: Tap mesur 20m mewn i'r goedwig ac enwi'r planhigion sy'n cyffwrdd a'r tap bob dau fetr
Trawslun llain: Rhowch gwadrat sgwar 0.5m bob metr ar hyd y tap mesur ac amgyfrif dwysedd y canran amlder neu'r canran gorchuddiad arwynebedd
76
Asesiad risg o ymchwilio i doreithrwydd a dosbarthiad planhigion mewn cynefin
Perygl: Drain ar planhigion sy'n gallu fod yn wenwynig
Risg: Adwaith anffafriol ar y croen wrth cyffwrdd y planhigion
Mesur rheoli:
Gorchuddiwch croen bob amser
neu
Perygl: Baglu
Risg: Ysigiadau (sprains) wrth gerdded
Mesur rheoli: Cerdded yn ofalus
77
Beth yw ROFCASE?
R: Rare
O: Occasional
F: Frequent
C: Common
A: Abundant
S: Super abundant
E: Extremely abundant
Bioleg
flashcards
Decks in class (14)
# Cards
