Diffiniad Amrywiad
Y gwahaniaethau rhwng ffenoteipiau o fewn yr un rhywogaeth
Amrywiad Parhaus
Nodwedd sy’n amrywio’n barhaus, ac yn dangos graddiad o un pen eithafol i’r llall
e.e Taldra
*Amgylchedd wastad yn cael effaith arno
Nifer o ennynau sy’n rheoli amrywiad parhaus
Llawer - polygenig
Pa fath o graff sydd wastad yn dangos amrywiad parhaus?
Cromlin siap cloch
(Gall fod yn siart bar, os oes rhifau ar yr echelin x)
Amrywiad Amharhaus
Nodwedd sydd ddim yn amrywio, ac yn dangos nifer cyfyngedig o ffenoteipiau
e.e Grwp gwaed, lliw hadau
Nifer o enynnau sy’n rheoli amrywiad amharhaus
Un - monogenig
Path o graff sydd yn dangos amrywiad amharhaus?
Siart bar (categoriau clir)
neu
Siart cylch
Amrywiad etifeddadwy
Cael ei etifeddu o’r rhieni yn y genynnau
e.e lliw adennydd gwyfanod
Amrywiad anetifeddadwy
Cael ei ennill yn ystod eich oes
e.e Craith (scar), Acen (accent)
Ydy Amrywiad Parhaus yn etifeddadwy, anetifeddadwy neu’r ddau?
Y ddau - gall cael ei etifeddu, neu ei ddylanwadu gan yr amgylchedd
Ydy Amrywiad Amharhaus yn etifeddadwy, anetifeddadwy neu’r ddau?
Etifeddadwy yn unig - nid yw’n cael ei ddylanwadu gan yr amgylchedd
Cystadleuaeth mewn-rhywogaethol
Cystadlu rhwng unigolion o’r un rhywogaeth
Cystadleuaeth rhyng-rhywogaethol
Cystadlu rhwng unigolion o rhywogaethau gwahanol
Beth sy’n gyrru anifeiliaid i gystadlu?
Pwysau dethol gan ffactorau dynol ac amgylcheddol, sy’n cyfyngu ar y niferoedd mewn poblogaeth
Gall pwysau detholus newid amlder alelau sy’n bresennol mewn locws genyn penodol mewn poblogaeth;
- Alelau manteisiol yn cynyddu mewn amlder
- Alelau anfanteisiol yn lleihau mewn amlder
Beth yw genetig poblogaeth?
Ymddygiad genynnau ac alelau poblogaeth gyfan
Beth yw cyfanswm genynnol?
Yr holl alelau sy’n bresennol mewn poblogaeth ar adeg benodol
Beth yw Amlder alel?
Ffracsiwn neu ganran alel penodol o’r holl alelau o genyn penodol mewn cyfanswm genynnol
Beth yw Symiad genetig?
Amrywiadau ar hap mewn amlderau alelau ymysg poblogaeth
Beth yw’r amodau penodol ar gyfer hafaliad Hardy-Weinberg?
- Poblogaeth yn fawr (+100)
- Dim Mwtaniadau
- Poblogaeth yn arunig (dim mewn/allfudo)
- Cyplu ar hap trwy’r boblogaeth i gyd
- Dim dethol o blaid/erbyn unrhyw ffeinoteip
Ydy’r amodau penodol Hafaliad Hardy-Weinberg yn aros yr un fath o hyd?
Nac ydy yn wirioneddol, ond rhaid tybi ei fod nhw er mwyn i’r Hafaliad gweithio
Formiwlau Hafaliad Hardy-Weinberg yw
p+q = 1
p2+2pq+q2 = 1
Beth ydy pob llythyren yn golygu?
p = amlder genyn trechol (A)
q = amlder genyn enciliol (a)
p2 = amlder homosygaidd trechol (AA)
q2 = amlder homosygaidd enciliol (aa)
2pq = amlder heterosygaidd (Aa)
Beth yw ffurfiant rhywogaethau?
Newid digon mawr i ffenoteip cyfartalog poblogaeth dros amser, fod organebau a’r ffenoteip newydd ddim yn gallu atgenhedlu’n llwyddiannus a’r boblogaeth wreiddiol - rhywogaeth newydd yn ffurfio
Beth yw’r Effaith Sylfaenydd?
Colli amrywiad genetig mewn poblogaeth newydd sydd wedi’i sefydlu gan nifer bach iawn o unigolion o boblogaeth fwy
Beth yw Symudiad Genetig?
Amrywiad ar hap mewn amlder un alel o un genhedlaeth i’r nesaf - cynrychioli newid mawr mewn ffenoteip i gyfran fawr o’r poblogaeth
