Bioleg > Uned 4.3 > Flashcards

Uned 4.3 Flashcards

(58 cards)

Study These Flashcards
1
Q

Diffiniad Genyn

A

Darn o DNA sy’n codio ar gyfer polypeptid, ac mewn locws penool

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
2
Q

Diffiniad Locws

A

Safle ar gromosom

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
3
Q

Diffiniad Alel

A

Ffurfiau gwahanol ar yr un genyn

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
4
Q

Diffiniad Trechol

A

Alel sy’n cael ei fynegi pob amser mae’n bresennol yn y ffeinoteip

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
5
Q

Diffiniad Enciliol

A

Alel sy’n cael ei fynegi yn y ffurf homosygaidd

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
6
Q

Diffiniad Cyd-drechol

A

Dau alel mewn heterosygot yn cael ei mynegi’n unigol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
7
Q

Diffiniad Ffeinoteip

A

Nodweddion sydd i’w gweld mewn organeb

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
8
Q

Diffiniad Genoteip

A

Cyfansoddiad genetig organeb

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
9
Q

Diffiniad Homosygaidd

A

Gyda alelau genyn penodol yr un fath

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
10
Q

Diffiniad Heterosygaidd

A

Gyda alelau gwahanol ar gyfer genyn gwahanol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
11
Q

F1

A

Cenhedlaeth cyntaf

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
12
Q

F2

A

Yr ail genhedlaeth

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
13
Q

Sut ydy meiosis yn arwain at amrywiad?

A

Trawsgroesiad
Rhydd-ddosraniad
Cromosomau’n cymysgu yn ystod ffrwythloniad

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
14
Q

Gregor Mendel

A

Mynach o Brunn

Arbrofodd croesi planhigion pys er mwyn gweld sut oedd nodweddion yn cael ei trosglwyddo o un genhedlaeth i’r nesaf

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
15
Q

Etifeddiad Monocroesryw

A

Par o nodweddion cyferbyniol yn cael ei rheoli gan ddau alel ar yr un locws

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
16
Q

Engrhaifft o etifeddiad monocroesryw - croesiad 1: Planhigion tal (T) x planhigion byr (t)

A

Genoteipiau’r rhieni: TT x tt

Gametau T T t t

Epil: Tt = 100% tall
0% byr

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
17
Q

Engrhaifft o etifeddiad monocroesryw - croesiad 2: Tt x Tt

A

Genoteipiau’r rhieni: Tt x Tt
Gametau: T t T t
Epil: TT/Tt/Tt/tt = 75% tall
25% byr

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
18
Q

Engrhaifft o Croesiad prawf - TT/Tt x tt

A

1) Genoteipiau’r rhieni: TT x tt
Gametau: T T t t
Epil: x4 Tt = 100% tall
0% byr

= Rhaid fod y genoteip anhysbys yn drechol homosygaidd

2) Genoteipiau’r rhieni: Tt x tt
Gametau: T t t t
Epil: x2 Tt a x2tt = 50% tall
50% byr

= Rhaid fod y genoteip anhysbys yn heterosygaidd trechol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
19
Q

Etifeddiad Deugroesryw

A

Etifeddu dwy nodwedd, y mae eu genynnu ar gromosomau gwahanol

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
20
Q

Engrhaifft o etifeddiad deugroesryw - Crwn Melyn x crychlyd gwyrdd

A

Genoteipiau’r rhieni: CCMM x ccmm
Gametau: C M c m
Epil cenhedlaeth F1: CcMm (Crwn Melyn)

Genoteipiau’r rhieni F2: CcMm x CcMm
Gametau F2: C M C m c M c m x2
Epil cenhedlaeth F2: 9CM : 3cM : 3Cm : 1cm

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
21
Q

Engrhaifft o Etifeddiad deugroesryw -
CcMm x ccmm

A

Genoteipiau’r rhieni: CcMm x ccmm
Gametau: CM Cm cM cm x cm
Epil: 1CcMm : 1Ccmm : 1ccMm: 1ccmm

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
22
Q

Deddf Gyntaf Mendel - deddf arwahanu

A

Gan pob organeb bar o alelau ar gyfer unrhyw nodwedd bendol.
Pob rhiant yn rhoi un copi o’r alelau i’w epil

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
23
Q

Ail ddeddf Mendel - deddf rhydd-ddosraniad

A

Genynnau’n cael ei drosglwyddo’n annibynnol (ar hap) ar enynnau eraill o’r rieni
Genynnau’n ddosrannu’n annibynnol wrth i’r gametau ffurfio

How well did you know this?
1
Not at all
2
3
4
5
Perfectly
24
Q

Cyd-drechedd

Study These Flashcards
A

Dau alel mewn heterosygot yn cael ei mynegi’n unigol - gan yr heterosygol gyfuniad o nodweddion y ddau homosygot

25
Engrheifftiau cyd-drechedd
Grwpiau gwaed - A B O AB Ieir - Du Gwyn = Du a Gwyn
26
Trechedd anghyflawn
Ffenoteip yr heterosygot yn rhyngol rhwng ffenoteipiau'r dau rhiant, yn hytrach na bod y ddau'n cael eu mynegi
27
Engrhaifft trechedd anghyflawn
Blodyn Coch a Blodyn Gwyn = Blodyn Pinc CrCw x CrCw Cr Cw Cr CrCr CrCw Cw CrCw CwCw = 1(coch) : 2 (pinc) : 1 (gwyn)
28
Pa cromosomau sydd gan fenyw?
X X
29
Pa cromosomau sydd gan gwryw?
X Y
30
Pa rhyw sydd gan cromosomau sydd ddim yn homologaidd?
Gwryw = X Y
31
Beth yw cysylltedd rhyw
Genyn wedi'i gludo ar gromosomau rhyw fel bod nodwedd mae'n ei godio amdano yn ymddangos yn bennaf mewn un rhyw
32
Engrheifftiau o gysylltedd rhyw
1. Haemoffilia - wedi'i achosi gan alel enciliol (h) ar gromosom X Genoteip: Ffeinoteip: Xh Xh Benyw, dioddef XH Xh Benyw, clydydd XH XH Benyw, dim yn dioddef XH Y Gwryw, dim yn dioddef Xh Y Gwryw, dioddef 2. DMD (Duchenne Muscular Dystrophy) - wedi'i achosi gan mwtaniad enciliol ar cromosom X (Fwy cyffredin ymysg bechgyn gan dim ond un cromosom X sydd ganddynt, ac maen't yn diffyg genyn cyfatebol ar y cromosom Y)
33
Beth yw cysylltedd awtosomaidd
Pob gromosom yn cludo llawer o wahanol enynnau sy'n cael ei etifeddu gyda'i gilydd yn ystod meiosis - Mynd yn erbyn ail deddf Mendel
34
Cysylltedd awtosomaidd - cysylltedd cyflawn
Genynau ar yr un gromosom mor agos at ei gilydd eu fod yn cael eu etifeddu a'i gilydd - yn lle cymhareb 9:3:3:1 yn ol ail deddf mendel, byddai'r cymhareb yn 3:1
35
Cysylltedd awtosomaidd - cysylltedd anghyflawn
Alelau ar yr un cromosom yn bellach oddi wrth ei gilydd, o ganlyniad i trawsgroesiad (weithiau sawl gwaith) yn ystod proffas I. Mae hyn yn arwin at gromosomau'n ailgyfuno
36
Beth yw'r prawf Chi sgwar
Prawf ystadegol i gymharu canlyniadau a welir a chanlyniadau disgwyliedig - helpu ddewis a yw'r gwahaniaeth rhyngddynt o ganlyniad i siawns neu beidio
37
Beth yw'r fformiwla Chi sgwar
Cyfanswm = (gwerth a welwyd - gwerth disgwyliedig) /(gwerth disgwyliedig)
38
Camau Chi sgwar
1. Cofnodwch nifer a welwyd (O) 2. Cyfrifwch cyfanswm nifer y pryfed 3. Cyfrifwch y nifer disgwyliedig (E) 4. Cyfrifwch cyfanswm y nifer disgwyliedig 5. Cyfrifwch O - E 6. Sgwariwch eich ateb 7. Rhannwch eich ateb a E 8. Cyfrifwch y cyfanswm 9. Ysgrifennwch rhagdybiaeth nwl 10. Cyfifwch y gwerth critigol: graddau o rhyddid (n-1) a lefel tebygolrwydd (0.05) 11. A yw'r gwerth a gyfrifwyd yn fwy neu llai na'r gwerth critigol 12. Llai = derbyn y rhagdybiaeth nwl Hafal neu fwy = gwrthod y rhagdybiaeth nwl
39
Ateb model o rhagdybiaeth nwl
Y rhagdybiaeth nwl yw nad oes gwahaniaeth arwyddocaol rhwng nifer disgwyliedig pob ffenoteip a'r nifer a welwyd o bob ffenoteip. Mae unrhyw gwahaniaeth o ganlyniad i siawns yn unig
40
Ateb model yn derbyn/gwrthod rhagdybiaeth nwl
Ar (n-1) gradd o rhyddid, a thebygolrwydd o 0.05, mae'r gwerth critigol yn ___. Mae'r gwerth a gyfrifwyd ar gyfer Ch sgwar yn llai/fwy na'r gwerth critigol. Felly rydym yn derbyn/gwrthod y rhagdybiaeth nwl. Mae/Nid yw unrhyw gwahaniaethau rhwng gwerthoedd a welwyd a gwerthoedd disgwyliedig y ffeinoteipiau gwahanol yn digwydd oherwydd siawns yn unig
41
Sut ydy mwtaniad yn cysylltu a esblygiad?
Mwtaniad --> Amrywiad genynol --> Esblygiad ar gyfer goroesiad
42
Diffiniad mwtaniadau
Newid ar hap i gyfaint, trenfiant neu adeiledd DNA mewn organeb. Gall effeithio un genyn (mwtaniad pwynt) neu ar gromosom cyfan
43
Gwahanol fathau o fwtaniadau pwynt
Adio - Niwcleotidau yn cael ei mewnosod yn dilyniant Dileu - Tynnu niwcleotidau o ddilyniant DNA Amnewid - Cyfnewid adran o niwcleotidau am niwcleotidau arall Gwrthdroi - Troi adran o niwcleotidau i'r cyfeiriad arall Dyblygu - Dyblygu adran o niwcleotidau
44
Beth sy'n wahanol am fwtaniad sy'n cael ei etifeddu?
Er mwyn i fwtaniad gael ei etifeddu, rhaid iddo ddigwydd mewn organau sy'n cynhyrchu gametau (e.e ofari, ceilliau)
45
Sut ydy mwtaniad yn effeithio proteinau?
- Newid trefn basau DNA - Newid dilyniant yr asidau amino - Plygu'r polypeptid yn anghywir - Newid adeiledd eilaidd a trydyddol protein
46
Engrhaifft o fwtaniad genyn
Anaemia crymangell: mwtaniad pwynt (A yn cymrud lle T) Dangos cyd-drechedd HbS HbS - Dioddef HbA HbS - Clydydd* HbA HbA - Iach *Mae gan clydyddion mantais - nid ydynt yn gallu cael Malaria
47
Beth Mwtaniad Cromosom
Newidiadau i adeiledd cromosom neu nifer y cromosomau mewn celloedd
48
Beth yw'r 3 prif mwtaniad cromosom?
1. Newid i adeiledd 2. Newidiadau i niferoedd 3. Newidiadau i setiau o gromosomau
49
Mwtaniad Cromosom - Newid i adeiledd
Adeiledd cromosom yn newid oherwydd gwallau wrth drawgroesi Trawsleoliad - trawsgroesi rhwng cromosomau sydd ddim yn homologaidd e.e cromosom 4 yn paru a cromosom 20 yn lle cromosom 4 arall Gall arwain at broblemau iechyd difrifol ar ol genedigaeth
50
Mwtaniad Cromosom - Newidiadau i niferoedd
Arwahaniad - Cellraniad diffygiol yn ystod meiosis sy'n golygu bod un o'r epilgelloedd yn cael 2 gopi o cromosom, a'r llall yn cael dim Gall arwahaniaeth ddigwydd yn ystod meiosis I a II
51
Mwtaniad Cromosom - Newidiadau i setiau o gromosomau
Gall gamet cynnwys set gyfan ychwanegol o gromosomau e.e Polyploidi - llawer (+2) o setiau gyflawn o gromosomau Anewploid - Nifer bach o gromosomau ychwanegol [Ewploid - Set gyflawn o gromosomau]
52
Beth fyddai'n digwydd os byddai rhiant n yn cael plant gyda rhiant 2n
Arwain at epil 3n - ni fyddai'r epil yn gallu ffurfio parau homologaidd o'r gromosomau, felly methu cynhyrchu epil ei hun
53
Mewn pa fath o organebau ydy cyfradd mwtani'n cynyddu?
Organebau sydd a chylchred bywyd byr ac sy'n cyflawni cellraniad yn amlach
54
Beth yw mwtagen?
Ffactor sy'n cynyddu'r siawns y bydd mwtaniad yn digwydd e.e pelydriad ioneiddio, golau uwchfioled, phelydrau X *Carsinogen yw mwtagen sy'n cynyddu'r siawns o datblygiad cancr Proto-oncogenynnau yn gallu mwtanu i ffurfio oncogenynnau sy'n ymwneud a achosi cellraniad afreolus i ffurfio cancr
55
Beth yw epigeneteg?
Reoli mynegiad genynnau a ffactorau heblaw newidiadau i'r dilyniant DNA - newid gallu genyn i gael ei drawsgrifio Mae'n bosib addasu DNA ar ol ei ddyblygu felly heb newid dilyniant basau DNA Mwy a mwy o dystiolaeth fod amgylchedd yn gallu achosi'r newidiadau hyn
56
Methylu DNA
Ychwanegu grwpiau methyl at fasau - atal trawsgrifiad (atal basau rhag cael ei adnabod)
57
Addasu histonau
Torchi'n dynnach - atal mynegiad genyn Torchi'n llac - cynyddu mynegiad genyn
58
Ble mae gwahanol addasiadau epigenetig yn digwydd?
Mewn celloedd o'r un meinwe + Mewn gwahanol feinweoedd = arwain at wahanol fynegiadau o'r un genyn mewn gwahanol rannau o'r un organeb
Bioleg
flashcards
Decks in class (14)
# Cards
Brainscape helps you reach your goals faster, through stronger study habits.
© 2026 Bold Learning Solutions. Terms and Conditions