Diffiniad Homeostasis
Mecanweithiau a defnyddir i sicrhau amgylchedd mewnol cyson
e.e Tymheredd Corff Craidd
Lefelau Glwcos
Potensial Hydoddyn
Beth ydy Homeostasis yn sicrhau i celloedd y corff?
Gweithredu yn:
- effeithlon
- annibynol ar anwadaliadau yn amodau’r amgylchedd allanol
- cyson: hyd yn oed os oes wahanol lefelau o actifedd yn yr organeb
Beth ydy’r broses Homeostasis yn cynnwys?
Pwynt gosod - Lefel lle mae’r system yn gweithredu
Canfodydd/derbynydd - Canfod lefel y ffactor ac unrhyw wyriad o’r pwynt gosod
Cydlynydd - Gwerthuso’r wybodaeth ac rhoi allbwn i’r effeithydd
Effeithydd - Achosi’r newidiadau i’r system i’w ddychwelyd i’r pwynt gosod
Adborth Negyddol - Cyfres o gamau lle mae newid gan effeithydd yn cywiro’r gwiriad
Engrhaifft o Adboth Negatif a gwres canolog
Symbyliad: Tymheredd ty yn disgyn o dan 20
Derbynydd: Thermostat yn canofd y newid
Cydlynydd: Thermostat yn anfon neges i’r boiler
Effeithydd: Y boiler yn achosi i’r tymheredd codi yn y radiator
Ymateb: Tymheredd y ty yn codi
Gwahaniaeth rhyng adborth negatif ac adborth positif?
Adborth negatif yn mynd i’r gwrthwyneb o’r symbyliad
Adborth Positif yn parhau i mynd i gyfeiriad y symbyliad
Y System Droethol Mamolaidd
- Aorta (pibell yn dod o’r galon)
- Rhydweli Arennol (pibell yn dod o’r aorta i’r aren)
- Vena Cava (pibell yn mynd i’r galon)
- Gwythien Arennol (pibell yn dod o’r aren i’r Vena Cava)
- Aren (ongli tuag at eich cefn)
- Wreta (pibell yn mynd o’r aren i’r bledren)
- Pledren Droethol (dal yr wrin)
- Wrethra (lle mae’r wrin yn dod allan)
Trawsdoriad Aren
- Capsiwl (haen/pilen allanog)
- Cortecs (cwpan bowman)
- Medwla (dolen henle)
- Pelfis
- Neffron (cwpan bowman, dolen henle)
- Gwythien Arennol
- Rhydweli Arennol
- Wreta
Sut caiff wrea ei greu?
Caiff gormodedd o asidau amino ei Dadamineiddio yn yr afu:
Grwp Amin –> amonia (gwenwinyg i gelloedd) –> wrea (ddim yn wenwynig) –> cludo i’r aren a’i ysgarthu
Sgerbwd carbon yr asid amino –> CO2 + H2O –> ddefnyddio ym mhrosesau’r corff
Ble yn yr aren yw’r Cwpan Bowman?
Cortecs
Ble yn yr aren yw’r Dolen Henle?
Medwla
Neffron
- Rhydwelyn Afferol (Lwmen Llydan)
- Glomerwlws
- Cwpan Bowman
- Rhydwelyn Echddygol (Lwmen Cul)
- Tiwbyn Troellog Procsimol
- Dolen Henle
- Fasa Recta
- Tiwbyn Troellog Distal
- Dwythell Gasglu
- Wrin
Lleoliad Uwch-hidlo
Cwpan Bowman/glomerwlws
Diffiniad Uwch-hidlo
= Hidlo dan wasgedd
Yr hydoddion sy’n ffurfio hidlif y glomerwlws yw:
- Dwr
- Glwcos
- Halwynau
- Asidau Amino
- Wrea
Gan rhein maint molecylaidd bach
Pam oes gan gwaed gwasgedd uchel yn ystod uwch-hidlo
Gwasgedd Gwaed uchel oherwydd:
- Gan y rhydwelyn afferol lwmen llydan
- Gwaed wedi dod yn syth o’r galon; cyfyngiadau’r galon yn cynyddu’r gwasgedd
Beth yw’r 3 haen hidlo yn y Cwpan Bowman?
- Ffenestri’r Endotheliwm Capilariau
- Hidlydd molecylau detholus y bilen waelodol (gweithredu fel gogr)
- Agennau hidlo yn y Pedicalau sydd rhan o’r podocytau yn Epitheliwm y Cwpan Bowman
Lleoliad Admsugniad Detholus
Tiwbyn Troellog Procsimol
Addasiadau’r Tiwbyn Troellog Procsimol ar gyfer Adamsugniad Detholus
- Cysylltiadau tynn rhwng celloedd epitheliaidd ciwboid : atal deunydd sydd wedi’i adamsugno rhag gollwng nol i’r hidlif
- Microfilysau: darparu A.A mawr ar gyfer adamsugniad cemegion o’r hidlif
- Llawer o fitocondrion: Creu llawer o ATP yn ystod resbiradaeth aerobig ar gyfer cludiant actif
Pa sylweddau sy’n cael ei adamsugno nol i’r gwaed yn ystod adamsugniad detholus, a sut?
Cludiant Actif:
- Glwcos
- Asidau amino
- Na+
- Ionau mwynol
Osmosis:
- Dwr
Trylediad:
- Rhai proteinau
Cydglydiant:
- Glwcos ac Na+
Lleoliad System Lluosydd Gwrthgerrynt Bachdro
Dolen Henle
Camau’r System Llusosydd Gwrthgerrynt Bachdro
- Caiff Na+ a Cl- ei cludo’n actif o’r aelod esgynnol (anathraidd i ddwr) i hylif meinweol y medwla, ac maen’t yn tryledu i’r aelod disgynnol
- Hyn yn creu potensial dwr isel
- Dwr yn yr aelod disgynnol (athraidd i ddwr) yn gadael yr hidlif trwy osmosis ac yn cael ei adamsugno i’r gwaed
- Cynnwys yr hidlif yn dod yn fwy crynodedig
Beth yw’r perthynas rhwng cynefin mamolion a hyd eu dolen henle?
Y fwyaf sych yw’r cynefin, y hiraf yw’r dolen henle
Addasiad y Llygoden fawr godog i fyw yn yr anialwch
Llygoden fawr godog yn gallu cynhyrchu potensial dwr isel iawn yn hylif meinweol y medwla, gan fod y ddolen yn hirach,felly gall mwy o ionau gael ei pwmpio i’r medwla.
Mae hyn yn creu graddiant potsensial dwr serth iawn rhwng yr hidlif a hylif meinweol y medwla.
Mae hyn yn golygu bod llawer o ddwr yn cael ei adamsugno o’r ddolen disgynnol, gan creu cyfaint bach o troeth crynodedig iawn
Gwastraff Nitrogenaidd - Amoniwm
Manteision:
- Ychydig iawn o egni sydd ei angen i’w gynhyrchu
- Hydawdd iawn
Anfanteision:
- Gwenwynig iawn mewn hydoddiant crynodedig
- Angen llawer o ddwr i’w ysgarthu
Cynefin:
Dwr
Ysgarthu gan:
- Pysgod esgyrnog
- Larfau amffibiaid
Gwastraff Nitrogenaidd - Asid wrig
Manteision:
- Ddim yn wenwyig iawn
- Hydoddedd isel
- Angen cyfaint isel o ddwr i’w ysgarthu
- Cyfaint bach o ddwr felly i anifeiliaid sy’n hedfan ei gario ar gyfer ysgarthu
Anfanteision:
- Angen llawer o egni i’w gynhyrchu
Cynefin:
Dearol - amodau sych
Ysgarthu gan:
- Ymlusgiaid
- Pryfed
- Adar
