epi

Question 1

Çfarë studion epidemiologjia?

Answer 1

Epidemiologjia studion distribuimin, frekuencën dhe determinantët e sëmundjeve në popullatën njerëzore, me qëllim të kuptimit të shkaqeve dhe parandalimit të tyre.

Question 2

Dy strategjitë bazike të hulumtimeve epidemiologjike?

Answer 2

Strategjitë bazike janë: (1) përshkrimi i shpërndarjes së sëmundjes në popullatë dhe (2) testimi i determinantëve të saj përmes studimeve analitike.

Question 3

Çfarë është epidemiologjia deskriptive?

Answer 3

Epidemiologjia deskriptive merret me distribuimin e semundjes duke i perfshire edhe grupacionet ne popullate si dhe nengrupet te cilet e kane semundjen apo ata te cilet nuk e kane, ne cilat hapesira gjeografike ajo eshte me shume apo me pak e perhapur, si me kalimin e kohes si do te kishtw ndryshuar frekuenca e paraqitjes se semundjes.

Question 4

Qëllimi i epidemiologjisë deskriptive?

Answer 4

Qëllimi është të identifikojë modele të sëmundjes dhe të sugjerojë hipoteza për shkaqet e mundshme të saj.

Question 5

Çfarë është epidemiologjia analitike?

Answer 5

Epidemiologjia analitike teston hipotezat e formuara në fazën deskriptive dhe vlerëson nëse ekspozimi ndaj faktorëve të caktuar shkakton apo parandalon sëmundjen.

Question 6

Qëllimi i epidemiologjisë analitike?

Answer 6

Të përcaktojë lidhjen shkakësore ndërmjet ekspozimit dhe sëmundjes dhe të konfirmojë rrezik-faktorët.

Question 7

Tre komponentët e epidemiologjisë deskriptive?

Answer 7

Personi (kush sëmuret), Vendi (ku shfaqet sëmundja) dhe Koha (kur shfaqet sëmundja).

Question 8

Çfarë përfshin komponenti Personi?

Answer 8

Mosha, gjinia, raca, arsimi, profesioni, mënyra e jetesës dhe faktorë të tjerë që ndikojnë në rrezikun e sëmundjes.

Question 9

Çfarë analizon komponenti Vendi?

Answer 9

Analizon shpërndarjen gjeografike të sëmundjes mes shteteve, rajoneve, zonave urbane dhe rurale.

Question 10

Çfarë analizon komponenti Koha?

Answer 10

Analizon ndryshimet e frekuencës së sëmundjes në kohë, duke përfshirë variacionet afatshkurtra, sezonale dhe afatgjata.

Question 11

Tre lloje variacionesh kohore?

Answer 11

Variacione afatshkurtra (epidemi), ciklike (sezonale ose periodike) dhe sekulare (afatgjata).

Question 12

Çfarë janë variacionet afatshkurtra?

Answer 12

Ndryshime të shpejta dhe të përkohshme në frekuencën e sëmundjes, zakonisht të lidhura me epidemi.

Question 13

Çfarë janë epidemi momentale?

Answer 13

Epidemi të shkurtra që shfaqen nga ujë, ushqim ose toksina dhe prekin shumë persona në një kohë të shkurtër.

Question 14

Çfarë janë variacionet ciklike?

Answer 14

Ndryshime periodike në frekuencën e sëmundjes që përsëriten rregullisht.

Question 15

Çfarë janë variacionet sezonale?

Answer 15

Ndryshime në shfaqjen e sëmundjes sipas stinëve të vitit, p.sh. gripi në dimër.

Question 16

Shembull i sëmundjeve sezonale?

Answer 16

Gripi në dimër, infeksionet e zorrëve në verë dhe malaria në stinët e ngrohta.

Question 17

Çfarë janë variacionet sekulare?

Answer 17

Variacionet sekulare jane ndryshimet ne frekuencen e semundjes e cila paraqitet si rezultat i kalimit te nje periudhe kohore me te gjate.

Question 18

Qëllimi i studimeve deskriptive?

Answer 18

Të ofrojnë të dhëna për formulimin e hipotezave dhe planifikimin e studimeve analitike.

Question 19

Dy lloje kryesore studimesh deskriptive?

Answer 19

Studimet ekologjike dhe studimet e rasteve (individuale dhe serike).

Question 20

Çfarë janë studimet ekologjike?

Answer 20

Studime që analizojnë të dhëna në nivel popullate dhe krahasojnë frekuencën e sëmundjes mes grupeve.

Question 21

Çfarë krahasojnë studimet ekologjike?

Answer 21

Krahasojnë frekuencën e sëmundjes mes popullatave ose në të njëjtën popullatë në periudha të ndryshme.

Question 22

Kufizimi kryesor i studimeve ekologjike?

Answer 22

Nuk mund të lidhin drejtpërdrejt ekspozimin me individin.

Question 23

Çfarë janë studimet e rasteve individuale?

Answer 23

Raporte të detajuara klinike për një pacient të veçantë.

Question 24

Çfarë janë studimet serike të rasteve?

Answer 24

Përshkrim i disa rasteve me të njëjtën sëmundje për identifikimin e modeleve.

Question 25

Rëndësia e studimeve serike?

Answer 25

Sugjerojnë epidemi ose sëmundje të reja.

Question 26

Çfarë janë metodat analitike?

Answer 26

Studime që testojnë hipotezat për lidhjen ndërmjet ekspozimit dhe sëmundjes.

Question 27

Llojet e studimeve analitike?

Answer 27

Studime anamnestike, studime kohorte dhe studime sektorale.

Question 28

Çfarë janë studimet anamnestike?

Answer 28

Studime retrospektive rast-kontroll që krahasojnë të sëmurët me kontrollet.

Question 29

Drejtimi kohor i studimit anamnestik?

Answer 29

Nga sëmundja drejt ekspozimit të mëparshëm.

Question 30

Çfarë është OR (Odds Ratio)?

Answer 30

Raporti i gjasave për sëmundje tek të ekspozuarit krahasuar me të paekspozuarit.

Question 31

Formula e OR?

Answer 31

OR = (a × d) / (b × c).

Question 32

Çfarë tregon OR > 1?

Answer 32

Ekspozimi rrit rrezikun për sëmundje.

Question 33

Çfarë tregon OR = 1?

Answer 33

Nuk ekziston lidhje ndërmjet ekspozimit dhe sëmundjes.

Question 34

Çfarë tregon OR < 1?

Answer 34

Ekspozimi ka efekt protektiv.

Question 35

Çfarë është intervali konfidencial 95%?

Answer 35

Tregon kufijtë brenda të cilëve me 95% besueshmëri ndodhet vlera reale e OR.

Question 36

Kur lidhja është domethënëse?

Answer 36

Kur intervali konfidencial nuk përmban vlerën 1.

Question 37

Pozitivet e studimeve anamnestike?

Answer 37

Të shpejta, të lira, të përshtatshme për sëmundje të rralla dhe lejojnë analizimin e shumë faktorëve.

Question 38

Negativet e studimeve anamnestike?

Answer 38

Rrezik për bias, memorie e dobët dhe zgjedhje e vështirë e grupit kontrollues.

Question 39

Front

Answer 39

Back

Question 40

Çfarë është koordinimi (matching)?

Answer 40

Koordinimi është metoda e përzgjedhjes së grupit kontrollues në mënyrë që individët e tij të jenë të ngjashëm me rastet sipas moshës, gjinisë, statusit socio-ekonomik, profesionit etj., me qëllim reduktimin e faktorëve ngatërrues.

Question 41

Pse përdoret koordinimi në studimet anamnestike?

Answer 41

Përdoret për të zvogëluar ndikimin e faktorëve ngatërrues (confounding) dhe për të rritur vlefshmërinë e krahasimit mes rasteve dhe kontrolleve.

Question 42

Dy lloje koordinimi?

Answer 42

Koordinimi individual dhe koordinimi grupor.

Question 43

Çfarë është koordinimi individual?

Answer 43

Në çdo rast të sëmundjes zgjidhet një ose më shumë kontrolle të ngjashme sipas moshës, gjinisë dhe faktorëve të tjerë, por që nuk kanë sëmundjen e studiuar.

Question 44

Çfarë është koordinimi grupor?

Answer 44

Grupi kontrollues si tërësi përputhet me grupin e rasteve sipas shpërndarjes së karakteristikave (p.sh. 40% meshkuj në të dy grupet).

Question 45

Kur përdoret më shpesh koordinimi?

Answer 45

Kur sëmundja është shumë e rrallë dhe numri i rasteve është i vogël.

Question 46

Çfarë është confounding (ndikimi ngatërrues)?

Answer 46

Confounding është ndikimi i një faktori të tretë që lidhet si me ekspozimin ashtu edhe me sëmundjen dhe që shtrembëron lidhjen reale mes tyre.

Question 47

Shembull i confounding?

Answer 47

Lidhja mes kafesë dhe kancerit të mushkërive mund të shtrembërohet nga duhanpirja, e cila lidhet me të dy faktorët.

Question 48

Si kontrollohet confounding?

Answer 48

Me koordinim (matching), kufizim (restriction) dhe analiza statistikore.

Question 49

Pse është i rëndësishëm kontrolli i confounding?

Answer 49

Sepse përndryshe mund të arrihet në përfundime të gabuara mbi lidhjen shkakësore.

Question 50

Çfarë është confounding pozitiv?

Answer 50

Kur faktori ngatërrues e rrit në mënyrë artificiale lidhjen mes ekspozimit dhe sëmundjes.

Question 51

Çfarë është confounding negativ?

Answer 51

Kur faktori ngatërrues e zvogëlon ose fsheh lidhjen reale mes ekspozimit dhe sëmundjes.